آدم (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آدم علیه‌السلام نخستین انسان آفریده شده از خاک از «نسل کنونی بشر» است. در این مقاله آیاتی که در آن‌ها از واژه‌های «آدم»، «بشر»، «نفس واحده» استفاده شده است؛ معرفی می‌شوند.

فهرست مندرجات

۱ - آبروی حضرت آدم
       ۱.۱ - فاش شدن بدی‌های بدن
۲ - آثار وجودی حضرت آدم
۳ - حضرت آدم اولین انسان‌
۴ - حضرت آدم پدر انبیا
۵ - حضرت آدم پدر انسان‌ها
۶ - حضرت آدم و ابلیس‌
۷ - حضرت آدم و درخت ممنوع
۸ - حضرت آدم و ظلم به خویش‌
۹ - حضرت آدم و ملائکه
۱۰ - آرامش حضرت آدم
۱۱ - آمیزش حضرت آدم
۱۲ - احتجاج با حضرت آدم
۱۳ - احتیاط حضرت آدم
۱۴ - اختیار حضرت آدم
۱۵ - اراده حضرت آدم
۱۶ - ازدواج حضرت آدم
۱۷ - استعداد حضرت آدم
۱۸ - استغفار حضرت آدم
۱۹ - استقرار حضرت آدم در زمین‌
       ۱۹.۱ - استقرار نسل حضرت آدم
۲۰ - اغوای حضرت آدم
۲۱ - اقرار حضرت آدم
۲۲ - القای کلمات به حضرت آدم
۲۳ - اندام آدم حضرت
۲۴ - برهنگی حضرت آدم
۲۵ - بهشت حضرت آدم
۲۶ - تعلیم به حضرت آدم
۲۷ - توبه حضرت آدم
۲۸ - توسل حضرت آدم
۲۹ - جایگاه حضرت آدم
۳۰ - حرص حضرت آدم
۳۱ - حیای حضرت آدم
۳۲ - خلافت حضرت آدم
۳۳ - خلقت حضرت آدم
۳۴ - دشمن حضرت آدم
۳۵ - دعای حضرت آدم
۳۶ - زیان‌کاری حضرت آدم
۳۷ - سجده بر حضرت آدم
۳۸ - سرزنش حضرت آدم
۳۹ - شکرگزاری حضرت آدم
۴۰ - عصیان حضرت آدم
۴۱ - عهد حضرت آدم
۴۲ - عهد خدا با حضرت آدم
       ۴۲.۱ - فراموش کردن پیمان با خدا
۴۳ - غریزه جنسی حضرت آدم
۴۴ - غفلت حضرت آدم
۴۵ - فراموشی حضرت آدم
۴۶ - فرزندان حضرت آدم
۴۷ - فضایل حضرت آدم
۴۸ - کفران حضرت آدم
۴۹ - گرایش‌های حضرت آدم
۵۰ - لباس حضرت آدم
۵۱ - لیاقت حضرت آدم
۵۲ - موجودات قبل از حضرت آدم
۵۳ - نبوّت حضرت آدم
۵۴ - نسل حضرت آدم
۵۵ - نیازهای حضرت آدم
       ۵۵.۱ - خوراک
       ۵۵.۲ - لباس‌
       ۵۵.۳ - همسر
۵۶ - هبوط حضرت آدم
۵۷ - هدایت حضرت آدم
۵۸ - هشدار به حضرت آدم
       ۵۸.۱ - عدم تناول از درخت ممنوعه
       ۵۸.۲ - اخراج از بهشت
۵۹ - همسر حضرت آدم
       ۵۹.۱ - محل سکونت همسر حضرت آدم
       ۵۹.۲ - آفرینش همسر حضرت آدم
۶۰ - پانویس
۶۱ - منبع

آبروی حضرت آدم

[ویرایش]

تناول آدم علیه‌السلام از درخت ممنوع، باعث عریان شدن و آشكار شدن زشتى‌ها:
۱. «و یا ءادم اسکن انت و زوجک الجنة فکلا من حیث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة... فوسوس لهما الشیطان لیبدی لهما ما وری عنهما من سوءتهما و قال ما نهـکما ربکما عن هذه الشجرة الا ان تکونا ملکین...... فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوءتهما... و نادیهما ربهما الم انهکما عن تلکما الشجرة....؛ و اي آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد و از هر جا كه خواستيد بخوريد اما به اين درخت نزديك نشويد ... سپس شيطان آنها را وسوسه كرد تا آنچه را از اندامشان پنهان بود آشكار سازد و گفت پروردگارتان شما را از اين درخت نهي نكرده مگر به خاطر اينكه (اگر از آن بخوريد) فرشته خواهيد شد ... و هنگامي كه از آن درخت چشيدند اندامشان (عورتشان) براي آنها آشكار شد... و پروردگارشان آنها را ندا داد كه آيا شما را از آن درخت نهي نكردم ....»
۲. «.. قال یا ءادم هل ادلک علی شجرة الخلد... فاکلا منها فبدت لهما سوءتهما...؛»... گفت اي آدم! آيا مي‌خواهي تو را به درخت عمر جاويدان و ملك فناناپذير راهنمائي كنم؟! سرانجام هر دو از آن خوردند (و لباس بهشتيشان فرو ريخت) و عورتشان آشكار گشت ....»

← فاش شدن بدی‌های بدن


فاش شدن بدی‌های بدن آدم علیه‌السّلام با کنده شدن لباس او:
«... کما اخرج ابویکم من الجنة ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهما...؛... آنچنان كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد و لباسشان را از تنشان بيرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد....»

آثار وجودى حضرت آدم

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام واسطه‌اى براى رسيدن فیض الهى به فرشتگان:
«قال یـــادم انبئهم باسمائهم فلما انباهم باسمائهم قال الم اقل لکم انی اعلم غیب السمـوت والارض واعلم ما تبدون وما کنتم تکتمون؛فرمود اي آدم آنها را از (اسامي و اسرار) اين موجودات آگاه كن، هنگامي كه آنها را آگاه كرد خداوند فرمود: نگفتم من غيب آسمانها و زمين را ميدانم، و نيز ميدانم آنچه را شما آشكار مي‌كنيد يا پنهان مي‌داشتيد.»

حضرت آدم اولين انسان‌

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام، نخستين انسان م خلوق، از نسل و جنس كنونى بشر:
۱. «یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس وحدة و خلق منها زوجها و بث منهما رجالا کثیرا و نساء...؛اي مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهيزيد! كه همه شما را از يك انسان آفريد؛ و همسر او را (نيز) از جنس خلق كرد؛ و از آن دو، مردان و زنان فراواني (در روي زمين) منتشر ساخت. و از خداي....»
۲. «و هو الذی انشاکم من نفس وحدة...؛او كسي است كه شما را از يك نفس آفريد....»
۳. «یا بنی ءادم...؛ اي فرزندان آدم...»
۴. «یا بنی ءادم لایفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة...؛اي فرزندان آدم! شيطان شما را نفريبد آنچنان كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد....»
۵. «و اذ اخذ ربک من بنی ءادم من ظهورهم ذریتهم...؛به خاطر بياور زماني را كه پروردگارت از پشت و صلب فرزندان آدم، ذريه آنها را برگرفت ....»
۶. «هو الذی خلقکم من نفس وحدة و جعل منها زوجها...؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد....»
۷. «و اذ قال ربک للملـئکة انی خلق بشرا من صلصل من حما مسنون؛بخاطر بياور هنگامي كه پروردگارت به فرشتگان گفت من بشر را از گل خشكيده‌ اي كه از گل بدبوئي گرفته شده بود خلق مي‌كنم. »
۸.« .. و بدا خلق الانسان من طین... ثم جعل نسله من سللة من ماء مهین؛ ... و آغاز آفرينش انسان را از گل قرار داد. سپس نسل او را از عصاره‌اي از آب ناچيز و بيقدر خلق كرد.»
۹. «اذ قال ربک للملـئکة انی خلق بشرا من طین... فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعوا له سجدین؛ به خاطر بياور هنگامي را كه پروردگارت به ملائكه گفت: من بشري را از گل مي‌آفرينم.هنگامي كه آن را نظام بخشيدم و از روح خودم در آن دميدم براي او سجده كنيد.»

حضرت آدم پدر انبيا

[ویرایش]

پیامبران از نسل آدم علیه‌السلام:
«... من النبیین من ذریة ءادم...؛ ... از پیامبران و از ذریه حضرت آدم علیه‌السلام بودند ....»

حضرت آدم پدر انسان‌ها

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام، پدر و مبدأ پيدايش بشر:
۱. «یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس وحدة و خلق منها زوجها و بث منهما رجالا کثیرا و نساء...؛ ‌ای مردم از پروردگارتان که شما را از نفس واحدی آفرید و جفتش را -نیز - از او آفرید و از آن دو مردان و زنان بسیاری پراکنده کرد...»
۲. «و هو الذی انشاکم من نفس وحدة...؛ و او همان کسی است که شما را از یک تن پدید آورد....»
۳. «یا بنی ءادم...؛ ‌ای فرزندان آدم....»
۴. «یا بنی ءادم لایفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة...؛ ‌ای فرزندان آدم زنهار تا شیطان شما را به فتنه نیندازد چنانکه پدر و مادر شما را از بهشت بیرون راند....»
۵. «و اذ اخذ ربک من بنی ءادم من ظهورهم ذریتهم...؛ و هنگامی را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم ذریه آنان را برگرفت....»
۶. «هو الذی خلقکم من نفس وحدة...؛ اوست آن کس که شما را از نفس واحدی آفرید....»
۷. «و لقد کرمنا بنی ءادم...؛ و به راستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم....»
۸. «.. و بدا خلق الانسان من طین ثم جعل نسله من سللة من ماء مهین...؛ ... و آفرینش انسان را از گل آغاز کرد سپس(تداوم) نسل او را از چکیده آبی پست مقرر فرمود...»
۹. «الم اعهد الیکم یا بنی ءادم ان لاتعبدوا الشیطان...؛ ‌ای فرزندان آدم مگر با شما عهد نکرده بودم که شیطان را مپرستید....»
۱۰. «خلقکم من نفس وحدة...؛ شما را از نفسی واحد آفرید....»
۱۱. «یا ایها الناس انا خلقنکم من ذکر و انثی...؛ ‌ای مردم ما شما را از مرد و زنی آفریدیم....»

حضرت آدم و ابليس‌

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام تحت وسوسه‌های ابلیس قرار گرفت و عصیان خداوند را کرد.
[۳۶] به مقاله آدم و ابلیس (قرآن) رجوع شود.


حضرت آدم و درخت ممنوع

[ویرایش]
خداوند به حضرت آدم علیه‌السلام فرمان دادند که درخت ممنوع نزدیک نشود اما حضرت آدم براثر وسوسه شیطان از میوه درخت ممنوع تناول کردند.
[۳۷] به مقاله آدم و درخت ممنوع (قرآن) رجوع شود.


حضرت آدم و ظلم به خويش‌

[ویرایش]

تناول آدم علیه‌السلام از درخت ممنوع، ظلم وى به خويش:
۱. «و قلنا یا ءادم... و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظـلمین؛ و گفتیم‌ای آدم خود... و-لی- به این درخت نزدیک نشوید که از ستمکاران خواهید بود.»
۲. «و یا ءادم... و لا تقربا هذه الشجرة فتکونا من الظـلمین قالا ربنا ظلمنا انفسنا...؛ و‌ای آدم... و-لی- به این درخت نزدیک مشوید گفتند پروردگارا ما بر خویشتن ستم کردیم....»

حضرت آدم و ملائکه

[ویرایش]
خلافت انسان در زمين داراى نوعى ارتباط با فرشتگان است. حضرت آدم علیه‌السلام برتر از ملائکه و واسطه رسیدن فیض الهی به فرشتگان است.
[۴۱] به مقاله آدم و ملائکه (قرآن) رجوع شود.


آرامش حضرت آدم

[ویرایش]
حوّا، همسر و مايه آرامش آدم علیه‌السلامبود.
[۴۲] به مقاله آرامش انبیاء (قرآن) رجوع شود.


آميزش حضرت آدم

[ویرایش]

آمیزش آدم علیه‌السلام با همسرش حوّا و باردار شدن او:
«... و جعل منها زوجها لیسکن الیها فلما تغشـها حملت حملا خفیفا فمرت به...؛ پس چون (آدم) با او (حوا) درآمیخت باردار شد باری سبک و (چندی) با آن (بار سبک) گذرانید....» «تغشّى‌» كنايه از آميزش است.

احتجاج با حضرت آدم

[ویرایش]

احتجاج خداوند با آدم علیه‌السلام به يادآورى هشدارهاى پيشين در دشمنی شیطان و نهى از درخت ممنوعه:
«فدلـهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوءتهما وطفقا یخصفان علیهما من ورق الجنة ونادهما ربهمآ الم انهکما عن تلکما الشجرة واقل لکمآ ان الشیطـن لکما عدو مبین؛پس آن دو را با فریب به سقوط کشانید پس چون آن دو از (میوه) آن درخت (ممنوع) چشیدند برهنگی هایشان بر آنان آشکار شد و به چسبانیدن برگ (های درختان) بهشت بر خود آغاز کردند و پروردگارشان بر آن دو بانگ بر زد مگر شما را از این درخت منع نکردم و به شما نگفتم که در حقیقت شیطان برای شما دشمنی آشکار است.»

احتياط حضرت آدم

[ویرایش]

احتیاط آدم علیه‌السلام از نزديك شدن به درخت ممنوع، پيش از عصيان:
«... و قال ما نهیکما ربکما عن هذه الشجرة الا ان تکونا ملکین اوتکونا من الخلدین و قاسمهما انی لکما لمن النصحین؛و گفت پروردگارتان شما را از این درخت منع نکرد جز [۴۳]     آنکه(مبادا) دو فرشته گردید یا از(زمره) جاودانان شوید و برای آن دو سوگند یاد کرد که من قطعا از خیرخواهان شما هستم.»
سوگند ابلیس براى واداشتن آدم علیه‌السلام به تناول از درخت ممنوعه و نيز توجيه نهى خدا از سوى او، نشان مى‌دهد كه آدم علیه‌السلام در خوردن از درخت ممنوعه احتياط مى‌كرده است.

اختيار حضرت آدم

[ویرایش]

آزاد بودن آدم علیه‌السلام براى تمرّد از فرمان خدا:
۱. «و قلنا یا ءادم اسکن انت و زوجک الجنة و کلا منها رغدا حیث شئتما و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظـلمین؛و گفتیم‌ای آدم خود و همسرت در این باغ سکونت گیر(ید) و از هر کجای آن خواهید فراوان بخورید و(لی) به این درخت نزدیک نشوید که از ستمکاران خواهید بود.»
۲. «و یا ءادم اسکن انت و زوجک الجنة فکلا من حیث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة فتکونا من الظـلمین ... فلما ذاقا الشجرة... و نادیهما ربهما الم انهکما عن تلکما الشجرة و اقل لکما ان الشیطان لکما عدو مبین؛ و‌ای آدم تو با جفت خویش در آن باغ سکونت گیر و از هر جا که خواهید بخورید و(لی) به این درخت نزدیک مشوید که از ستمکاران خواهید شد ... پس چون آن دو از(میوه) آن درخت(ممنوع) چشیدند... و پروردگارشان بر آن دو بانگ بر زد مگر شما را از این درخت منع نکردم و به شما نگفتم که در حقیقت شیطان برای شما دشمنی آشکار است.»
۳. «.. یا ءادم ان هذا عدو لک و لزوجک فلا یخرجنکما من الجنة فتشقی ثم اجتبه ربه فتاب علیه و هدی؛... ‌ای آدم در حقیقت این(ابلیس) برای تو و همسرت دشمنی(خطرناک) است زنهار تا شما را از بهشت به در نکند تا تیره بخت گردی سپس پروردگارش او را برگزید و بر او ببخشود و(وی را) هدایت کرد.»

اراده حضرت آدم

[ویرایش]

ضعف اراده آدم علیه‌السلام در پيمانش با خدا:
«و لقد عهدنا الی ءادم من قبل فنسی و لم نجدله عزما؛ و به یقین پیش از این با آدم پیمان بستیم و (لی آن را) فراموش کرد و برای او عزمی (استوار) نیافتیم.»

ازدواج حضرت آدم

[ویرایش]

ازدواج آدم علیه‌السلام و حوّا پيش از سكونتشان در بهشت:
۱. «وقلنا یادم اسکن انت وزوجک الجنة وکلا منها رغدا حیث شئتما ولاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظلمین؛و گفتيم اي آدم تو با همسرت در بهشت سكونت كن، و از (نعمتهاي) آن گوارا هر چه مي‌خواهيد بخوريد (اما) نزديك اين درخت نشويد كه از ستمگران خواهيد شد! »
۲. «ویادم اسکن انت وزوجک الجنة فکلا من حیث شئتما ولاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظلمین؛و اي آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد و از هر جا كه خواستيد بخوريد اما به اين درخت نزديك نشويد كه از ستمكاران خواهيد شد. »
۳. «فقلنا یادم ان هذا عدو لک ولزوجک فلایخرجنکما من الجنة فتشقی؛گفتيم: اي آدم اين دشمن تو و همسر تو است، مبادا شما را از بهشت بيرون كند كه به زحمت و رنج خواهي افتاد.»

استعداد حضرت آدم

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام، داراى استعداد فراگيرى اسماء و حقايق غيبى:
۱. «و علم ءادم الاسماء کلها...؛سپس علم اسماء (علم اسرار آفرينش و نامگذاري موجودات) را همگي به آدم آموخت ....»
۲. «قال یا ءادم انبئهم باسمائهم فلما انباهم باسمائهم...؛فرمود اي آدم آنها را از (اسامي و اسرار) اين موجودات آگاه كن، هنگامي كه آنها را آگاه كرد....»
۳. «فتلقـی ءادم من ربه کلمت...؛سپس آدم از پروردگار خود كلماتي دريافت داشت ....»تعليم اسما و دريافت كلماتى از جانب خدا، مشعر به نكته است.

استغفار حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام از ستم به خويش استغفار کردند.
[۵۹] به مقاله استغفار انبیا (قرآن) رجوع شود.


استقرار حضرت آدم در زمين‌

[ویرایش]

تعيين شدن زمین از جانب خدا براى زندگى آدم علیه‌السلام:
«و اذ قال ربک للملـئکة انی جاعل فی الارض خلیفة...؛و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمين جانشينى خواهم گماشت....»

← استقرار نسل حضرت آدم


هبوط آدم علیه‌السلام و نسل او براى استقرار در زمين به فرمان خدا:
۱. «... و قلنا اهبطوا بعضکم لبعض عدو و لکم فی الارض مستقر و متع الی حین؛و فرموديم فرود آييد شما دشمن همديگريد و براى شما در زمین قرارگاه و تا چندى برخوردارى خواهد بود.»
۲. «قلنا اهبطوا منها جمیعا فاما یاتینکم منی هدی فمن تبع هدای فلا خوف علیهم ولا هم یحزنون؛فرموديم جملگى از آن فرود آييد پس اگر از جانب من شما را هدايتى رسد آنان كه هدايتم را پيروى كنند بر ايشان بيمى نيست و غمگين نخواهند شد.»
۳. «قال اهبطوا بعضکم لبعض عدو و لکم فی الارض مستقر و متع الی حین قال فیها تحیون و فیها تموتون و منها تخرجون؛فرمود فرود آييد كه بعضى از شما دشمن بعضى (ديگر)يد و براى شما در زمين تا هنگامى (معين) قرارگاه و برخوردارى است فرمود در آن زندگى مى‌كنيد و در آن مى‌ميريد و از آن برانگيخته خواهيد شد.»
خطاب «اهبطوا» به صورت جمع كه سه و بيش از آن را در بر مى‌گيرد، گوياى اين حقيقت است كه مخاطبان، بيش از آدم علیه‌السلام و حوّايند. احتمال دارد مقصود، آن دو و نسل آن‌ها باشد.

اغواى حضرت آدم

[ویرایش]

اغواى آدم علیه‌السلام بر اثر وسوسه و فريب‌كارى ابليس:
۱. «فوسوس لهما الشیطان لیبدی لهما ما وری عنهما من سوءتهما... فدلـهما بغرور...؛پس شیطان آن دو را وسوسه کرد تا آنچه را از عورتهایشان برایشان پوشیده مانده بود برای آنان نمایان گرداند... پس آن دو را با فریب به سقوط کشانید....»
۲. «یا بنی ءادم لایفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهما...؛ای فرزندان آدم زنهار تا شیطان شما را به فتنه نیندازد چنانکه پدر و مادر شما را از بهشت بیرون راند و لباسشان را از ایشان برکند تا عورتهایشان را بر آنان نمایان کند....»
۳.«فوسوس الیه الشیطان قال یا ءادم هل ادلک علی شجرة الخلد و ملک لایبلی فاکلا منها... و عصی ءادم ربه فغوی؛پس شیطان او را وسوسه کرد گفت‌ ای آدم آیا تو را به درخت جاودانگی و ملکی که زایل نمی‌شود راه نمایم آنگاه از آن (درخت ممنوع) خوردند... و (این گونه) آدم به پروردگار خود عصیان ورزید و بیراهه رفت.»

اقرار حضرت آدم

[ویرایش]

اعتراف آدم علیه‌السلام به ستم بر خويش و زيان‌كار بودنش در صورت عدم آمرزش خداوند:
«... و نادیـهما ربهما الم انهکما عن تلکما الشجرة...قالا ربنا ظـلمنآ انفسنا وان لم تغفر لنا وترحمنا لنکونن من الخـسرین؛...و پروردگارشان آنها را ندا داد که: «آیا شما را از آن درخت نهی نکردم؟!...گفتند: پروردگارا! ما به خویشتن ستم کردیم! و اگر ما را نبخشی و بر ما رحم نکنی، از زیانکاران خواهیم بود!» مقصود از «ظلم» در آیه ترک مندوب و نقص در ثواب است، و این با مقام عصمت تنافی ندارد.

القای کلمات به حضرت آدم

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام دريافت كننده كلمات مخصوص از سوى خدا براى توبه:
«فتلقـی ءادم من ربه کلمت...؛سپس آدم از پروردگارش کلماتی را دریافت نمود....»
منظور از كلمات در روايتى، سؤال به حقّ محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله، علی علیه‌السلام، فاطمه سلام‌الله‌علیها، حسن علیه‌السلام و حسین علیه‌السلام، و در حديثى ديگر به جملات ذيل تفسير شده است: خدايا تو را منزّه مى‌دانم و به همراه آن تو را سپاس مى‌گويم. من كار بدى انجام دادم و به خود ستم كردم؛ پس مرا بيامرز كه تو بهترين آمرزنده‌اى .... به تحقيق تو بخشنده گناه و رحيم هستى.

اندام آدم حضرت

[ویرایش]

اندام آدم علیه‌السلام، برخوردار از اعتدال و تناسب و هماهنگى:
۱. «فاذا سویته ونفخت فیه من روحی فقعوا له سـجدین؛پس وقتی آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم پیش او به سجده درافتید.»
۲. «ثم سوه ونفخ فیه من روحه وجعل لکم السمع والابصـر والافـدة قلیلا ما تشکرون؛آنگاه او را درست اندام کرد و از روح خویش در او دمید و برای شما گوش و دیدگان و دلها قرار داد چه اندک سپاس می‌گزارید.»
۳. «فاذا سویته ونفخت فیه من روحی فقعوا له سـجدین؛پس چون او را (کاملا) درست کردم و از روح خویش در آن دمیدم سجده کنان برای او (به خاک ) بیفتید.» «سويته» به معناى «اعتدلته»، يعنى آن را معتدل و متناسب ساختم است.

برهنگى حضرت آدم

[ویرایش]

برهنه شدن آدم علیه‌السلام در پى وسوسه ابليس و تناول از درخت ممنوع:
۱. «فوسوس لهما الشیطان لیبدی لهما ما وری عنهما من سوءتهما و قال ما نهـکما ربکما عن هذه الشجرة الا ان تکونا ملکین اوتکونا من الخلدین فدلـهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوءتهما...؛ پس شیطان آن دو را وسوسه کرد تا آنچه را از عورتهایشان برایشان پوشیده مانده بود برای آنان نمایان گرداند و گفت پروردگارتان شما را از این درخت منع نکرد جز(برای) آنکه(مبادا) دو فرشته گردید یا از(زمره) جاودانان شوید پس آن دو را با فریب به سقوط کشانید پس چون آن دو از (میوه) آن درخت (ممنوع) چشیدند برهنگی هایشان بر آنان آشکار شد....»
۲. «یا بنی ءادم لایفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهما...؛ ‌ای فرزندان آدم زنهار تا شیطان شما را به فتنه نیندازد چنانکه پدر و مادر شما را از بهشت بیرون راند و لباسشان را از ایشان برکند تا عورتهایشان را بر آنان نمایان کند....»
۳. «فوسوس الیه الشیطان... فاکلا منها فبدت لهما سوءتهما.... پس شیطان او را وسوسه کرد...؛آنگاه از آن (درخت ممنوع) خوردند و برهنگی آنان برایشان نمایان شد....»

بهشت حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام به همراه همسرش در بهشت زندگی می‌کردند.
[۸۳] به مقاله بهشت آدم (قرآن) رجوع شود.


تعليم به حضرت آدم

[ویرایش]
خداوند اسما و حقايق اشيا را به حضرت آدم علیه‌السلام تعلیم داد.
[۸۴] به مقاله تعلیم به انبیاء (قرآن) رجوع شود.


توبه حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام از نافرمانى خدا در استفاده از درخت ممنوع و ظلم به خویشتن اظهار پشیمانی کرد و خداوند راه توبه را به او نشان داد.
[۸۵] به مقاله توبه آدم (قرآن) رجوع شود.


توسل حضرت آدم

[ویرایش]

توسل آدم علیه‌السلام به محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله و اهل‌بیت علیهم‌السلام او براى توبه:
«فتلقّى‌ ءادم من ربّه كلمت فتاب عليه ...؛ سپس آدم از پروردگار خود كلماتي دريافت داشت (و با آنها توبه كرد) و خداوند توبه او را پذيرفت....»
از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده كه فرمود: كلماتى كه آدم علیه‌السلام دريافت كرد، درخواست و توسّل به حقّ محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله، علی علیه‌السلام، فاطمه سلام‌الله‌علیها، حسن علیه‌السلام و حسین علیه‌السلام براى قبول توبه‌اش بود.

جايگاه حضرت آدم

[ویرایش]
مأوا و مسکن حضرت آدم علیه‌السلام، بهشت بود اما بعد از عصیان، جايگاه آدم علیه‌السلام و نسل او زمین شد.
[۸۹] به مقاله جایگاه آدم (قرآن) رجوع کنید.


حرص حضرت آدم

[ویرایش]

حرص آدم علیه‌السلام عامل عصيان وى از فرمان خداوند:
۱. «فوسوس لهما الشّيطن ليبدى لهما ماورى عنهما من سوءتهما وقال ما نهلكما ربّكما عن هذه الشّجرة إلآّ أن تكونا ملكين أو تكونا من الخلدين‌• وقاسمهمآ إنّى لكما لمن النَّصحين؛سپس شيطان آنها را وسوسه كرد تا آنچه را از اندامشان پنهان بود آشكار سازد و گفت پروردگارتان شما را از اين درخت نهي نكرده مگر به خاطر اينكه (اگر از آن بخوريد) فرشته خواهيد شد يا جاودانه (در بهشت) خواهيد ماند!و براي آنها سوگند ياد كرد كه من خيرخواه شما هستم!» نكته فوق بر اساس روايتى است كه در آن عامل عصيان، حرص معرفى شده است.
۲. «فوسوس إليه الشّيطن قال يادم هل أدلّك على‌ شجرة الخلد وملك لّايبلى‌• فأكلامنها فبدت لهما سوءتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنّة وعصى‌ ءادم ربّه فغوى‌؛ولي شيطان او را وسوسه كرد و گفت اي آدم! آيا مي‌خواهي تو را به درخت عمر جاويدان و ملك فناناپذير راهنمائي كنم؟! سرانجام هر دو از آن خوردند (و لباس بهشتيشان فرو ريخت) و عورتشان آشكار گشت و از برگهاي (درختان) بهشتي براي پوشاندن خود جامه دوختند، (بالاخره) آدم نافرماني پروردگارش را كرد و از پاداش او محروم شد!»

حياى حضرت آدم

[ویرایش]

احساس شرمندگی آدم علیه‌السلام در پى آشكار شدن عورتش:
۱. «... فلمّا ذاقا الشجرة بدت لهما سوءتهما و طفقا يخصفان عليهما من ورق الجنّة ...؛... و هنگامي كه از آن درخت چشيدند اندامشان (عورتشان) براي آنها آشكار شد و شروع كردند به قرار دادن برگهاي (درختان) بهشتي بر يكديگر تا آنرا بپوشانند ....»
۲. «فأكلا منها فبدت لهما سوءتهما و طفقا يخصفان عليهما من ورق الجنّة ...؛سرانجام هر دو از آن خوردند (و لباس بهشتيشان فرو ريخت) و عورتشان آشكار گشت و از برگهاي (درختان) بهشتي براي پوشاندن خود جامه دوختند....» اين‌كه آدم علیه‌السلام و حوّا پس از برهنه شدن در پى وسيله‌اى بر آمدند تا خود را بپوشانند، نشانه احساس شرم آنان است.

خلافت حضرت آدم

[ویرایش]
خداوند، حضرت آدم علیه‌السلام را خلیفه خود در روی زمین معرفی کرد.
[۹۹] به مقاله خلافت آدم (قرآن) رجوع کنید.


خلقت حضرت آدم

[ویرایش]
خداوند حضرت آدم علیه‌السلام را از خاک خلق کردند.
[۱۰۰] به مقاله خلقت آدم (قرآن) رجوع شود.


دشمن حضرت آدم

[ویرایش]
ابلیس و حضرت آدم علیه‌السلام با یکدیگر دشمن بودند.
[۱۰۱] به مقاله دشمن آدم (قرآن) رجوع کنید.


دعای حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام براى مانند جلب رحمت و آمرزش خدا و فرزند صالح به درگاه خداوند دعا کدند.
[۱۰۲] به مقاله دعای انبیاء (قرآن) رجوع شود.


زيان‌كارى حضرت آدم

[ویرایش]

اعتراف آدم علیه‌السلام به ستم بر خويش و زيان‌كار بودنش در صورت آمرزيده نشدن:
«قالا ربّنا ظلمنا أنفسنا و إن لم تغفرلنا و ترحمنا لنكوننّ من الخسرين؛گفتند: پروردگارا! ما به خويشتن ستم كرديم و اگر ما را نبخشي و بر ما رحم نكني از زيانكاران خواهيم بود.»

سجده بر حضرت آدم

[ویرایش]
ملائکه، مأمور سجده بر آدم علیه‌السلام به فرمان خدا است.
[۱۰۴] به مقاله سجده بر آدم (قرآن) رجوع شود.


سرزنش حضرت آدم

[ویرایش]

سرزنش آدم علیه‌السلام، بر اثر سرپيچى او از فرمان پرهيز از درخت ممنوع و پيروى از شيطان:
«... و نادلهما ربّهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة و أقل لكما إنّ الشيطان لكما عدوّ مبين؛... و پروردگارشان آنها را ندا داد كه آيا شما را از آن درخت نهي نكردم و نگفتم شيطان براي شما دشمن آشكاري است ؟ »

شكرگزارى حضرت آدم

[ویرایش]

تعهّد آدم علیه‌السلام به شکرگزاری در صورت فرزنددار شدن:
«هو الّذى خلقكم من نفس وحدة و جعل منها زوجها ... فلمّا أثقلت دعو ا اللَّه ربّهما لئن ءاتيتنا صلحا لنكوننّ من الشكرين؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد ... و چون سنگين شد، هر دو از خداوند و پروردگار خويش خواستند (كه فرزند صالحي به آنان دهد و عرضه داشتند) اگر فرزند صالحي به ما دهي از شاكران خواهيم بود. »

عصیان حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام از فرمان الهی تمرد کردند.
[۱۰۷] به مقاله عصیان آدم (قرآن) رجوع شود.


عهد حضرت آدم

[ویرایش]

عهد آدم علیه‌السلام با خدا براى سپاس‌گزارى در صورت اعطاى فرزندى صالح به او:
«... دعوا اللَّه ربّهما لئن ءاتيتنا صلحا لنكوننّ من الشكرين؛... هر دو از خداوند و پروردگار خويش خواستند (كه فرزند صالحي به آنان دهد و عرضه داشتند) اگر فرزند صالحي به ما دهي از شاكران خواهيم بود. »

عهد خدا با حضرت آدم

[ویرایش]

پیمان گرفتن خدا از آدم علیه‌السلام براى پرهيز از درخت ممنوع:
«و لقد عهدنا إلى‌ ءادم من قبل فنسى ...؛ما از آدم از قبل پيمان گرفته بوديم، اما او فراموش كرد....»

← فراموش کردن پیمان با خدا


فراموش کردن پيمان با خدا از سوى آدم علیه‌السلام:
«و لقد عهدنا إلى‌ ءادم من قبل فنسى ...؛ما از آدم از قبل پيمان گرفته بوديم، اما او فراموش كرد....»

غريزه جنسى حضرت آدم

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام، داراى غریزه جنسی:
«هو الّذى خلقكم من نفس وحدة و جعل منها زوجها ليسكن إليها فلمّا تغشّلها ...؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار دادتا در كنار او بياسايد سپس هنگامي كه با او نزديكي كرد....»
«تغشّى‌» در لغت به معناى پوشانيدن، و در آيه، كنايه از آمیزش است كه لازمه آن، داشتن غريزه جنسى است.

غفلت حضرت آدم

[ویرایش]

غفلت آدم علیه‌السلام از توجّه خداوند در تدبير اسباب و عوامل تربيتى فرزند خود:
«فلمّا ءاتلهما صلحا جعلا له شركاء فيما ءاتلهما ...؛اما به هنگامي كه فرزند صالحي به آنها داد (موجودات ديگر را در اين موهبت مؤ ثر دانستند و) براي خدا شريكهائي در اين نعمت كه به آنها بخشيده بود قائل شدند....»
ضمير در «دعوا» و «ربهما» به آدم علیه‌السلام و حوّا بر مى‌گردد. در اين‌كه مرجع ضمير در «جعلا له شركاء» چيست، دو احتمال وجود دارد: نخست به پدر و مادر از نوع انسان برگردد و دوم به آدم و حوّا كه در اين صورت، منظور از شرک در آيه، توجّه به اسباب طبيعى خواهد بود كه با اخلاص كامل منافات داشته باشد.

فراموشى حضرت آدم

[ویرایش]

به فراموشی سپرده شدن پيمان آدم علیه‌السلام با خدا:
«و لقد عهدنا إلى‌ ءادم من قبل فنسى ...؛ما از آدم از قبل پيمان گرفته بوديم، اما او فراموش كرد....»

فرزندان حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام دارای فرزندانی بودند. در قرآن از فرزندان حضرت آدم علیه‌السلام به قابیل و هابیل اشاره شده است.
[۱۱۵] به مقاله فرزندان آدم (قرآن) رجوع شود.


فضایل حضرت آدم

[ویرایش]
در آیات قرآن به برخی فضایل حضرت آدم علیه‌السلام مانند خلقت ویژه، تکریم از سوی خداوند، سجده ملائکه بر وی، علم، عصمت و ...اشاره شده است.
[۱۱۶] به مقاله فضایل آدم (قرآن) رجوع شود.


كفران حضرت آدم

[ویرایش]

بروز ناسپاسی در آدم علیه‌السلام پس از فرزنددار شدن:
«... فلمّا أثقلت دعو ا اللَّه ربّهما لئن ءاتيتنا صلحا لنكوننّ من الشكرين‌• فلمّا ءاتلهما صلحا جعلا له شركاء فيما ءاتلهما ...؛... و چون سنگين شد، هر دو از خداوند و پروردگار خويش خواستند (كه فرزند صالحي به آنان دهد و عرضه داشتند) اگر فرزند صالحي به ما دهي از شاكران خواهيم بود.اما به هنگامي كه فرزند صالحي به آنها داد (موجودات ديگر را در اين موهبت مؤ ثر دانستند و) براي خدا شريكهائي در اين نعمت كه به آنها بخشيده بود قائل شدند....»
در مرجع ضمير «دعوا» دو نظر است: ۱. پدر و مادر از نوع انسان؛ ۲. آدم و حوّا كه برداشت بر اساس احتمال دوم است. در اين صورت، منظور از ناسپاسى، عدم توجّه تام به خداوند است كه با عصمت منافات نخواهد داشت.

گرايش‌هاى حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام به جاودانگی، حکومت پایدار و قرار گرفتن در زمره ملائکه گرایش داشتند.
[۱۱۹] به مقاله گرایش‌های آدم (قرآن) رجوع شود.


لباس حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام در بهشت بدنشان با لباس پوشیده بود و بعد از تناول از درخت ممنوعه لباس‌هایش کنده شد.
[۱۲۰] به مقاله لباس آدم (قرآن) رجوع شود.


لياقت حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام شایستگی برای فراگیری تمام اسمای الهی و دریافت حقایق عینی را داشتند.
[۱۲۱] به مقاله لیاقت آدم (قرآن) رجوع شود.


موجودات قبل از حضرت آدم

[ویرایش]
موجوداتی مانند آتش، ابلیس، انسان، جن، ملائکه، خاک و ... قبل از حضرت آدم علیه‌السلام وجود داشته‌اند.
[۱۲۲] به مقاله موجودات قبل از آدم (قرآن) رجوع کنید.


نبوّت حضرت آدم

[ویرایش]

آدم علیه‌السلام برگزيده خدا و پیامبر الهى:
۱. «إنّ اللَّه اصطفى‌ ءادم و نوحا و ءال إبرهيم و ءال عمرن على العلمين؛خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برتري داد.» ذكر نام آدم علیه‌السلام در كنار انبياى الهى با واژه «اصطفى» (برگزيد) حاكى از نبوّت او است و روايات نيز آن را تأييد مى‌كند.
۲. «ثمّ اجتبه ربّه فتاب عليه و هدى‌؛سپس پروردگارش او را برگزيد و توبه‌ اش را پذيرفت، و هدايتش ‌ كرد. »مقصود از «اجتبى‌» (برگزيد) بنابر احتمال مى‌تواند انتخاب آدم علیه‌السلام از جانب خدا براى نبوّت باشد.

نسل حضرت آدم

[ویرایش]
انسان‌ها از نسل حضرت آدم علیه‌السلام هستند.
[۱۲۶] به مقاله نسل آدم (قرآن) رجوع کنید.


نيازهاى حضرت آدم

[ویرایش]
نیازهای حضرت آدم علیه‌السلام عبارتند از:

← خوراک


خوراک از نيازهاى آدم علیه‌السلام:
۱. «و قلنا يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة و كلا منها رغدا حيث شئتما ...؛و گفتيم اي آدم تو با همسرت در بهشت سكونت كن، و از (نعمتهاي) آن گوارا هر چه مي‌خواهيد بخوريد ....»
۲. «و يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة فكلا من حيث شئتما ...؛و اي آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد و از هر جا كه خواستيد بخوريد....»

← لباس‌


نياز آدم علیه‌السلام به لباس براى پوشاندن شرمگاه خويش:
۱. «... و طفقا يخصفان عليهما من ورق الجنّة ...؛... شروع كردند به قرار دادن برگهاي (درختان) بهشتي بر يكديگر تا آنرا بپوشانند....»
۲. «... و طفقا يخصفان عليهما من ورق الجنّة ...؛... و از برگهاي (درختان) بهشتي براي پوشاندن خود جامه دوختند....»

← همسر


نياز آدم علیه‌السلام به همس ر براى آرامش يافتن:
«هو الّذى خلقكم من نفس وحدة و جعل منها زوجها ليسكن إليها ...؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد تا در كنار او بياسايد....»

هبوط حضرت آدم

[ویرایش]
بعد از فریب خوردن آدم علیه‌السلام از شيطان در تناول از درخت ممنوع، خداوند فرمان به هبوط وی به زمین داد.
[۱۳۲] به مقاله هبوط آدم (قرآن) رجوع شود.


هدايت حضرت آدم

[ویرایش]
حضرت آدم علیه‌السلام از هدایت الهی بهره‌مند شدند.
[۱۳۳] به مقاله هدایت آدم (قرآن) رجوع شود.


هشدار به حضرت آدم

[ویرایش]
هشدارهای خداوند به حضرت آدم علیه‌السلام عبارتند از:

← عدم تناول از درخت ممنوعه


هشدار خدا به آدم علیه‌السلام درباره تناول از درخت ممنوع:
۱. «و قلنا يا ءادم ... لاتقربا هذه الشجرة فتكونا من الظلمين؛و گفتيم اي آدم سكونت كن...، (اما) نزديك اين درخت نشويد كه از ستمگران خواهيد شد!»
۲. «و يا ءادم ... لا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظلمين؛و اي آدم ... به اين درخت نزديك نشويد كه از ستمكاران خواهيد شد.»
۳. «... و نادلهما ربّهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة ...؛... و پروردگارشان آنها را ندا داد كه آيا شما را از آن درخت نهي نكردم ....»

← اخراج از بهشت


هشدار خدا به آدم علیه‌السلام مبنى بر اخراج او از بهشت، در صورت پيروى از ابلیس:
۱. «يا بنى ءادم لايفتننّكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنّة ...؛اي فرزندان آدم! شيطان شما را نفريبد آنچنان كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد....»
۲. «فقلنا يا ءادم إنّ هذا عدوّ لك و لزوجك و لا يخرجنّكما من الجنّة فتشقى‌؛گفتيم: اي آدم اين دشمن تو و همسر تو است، مبادا شما را از بهشت بيرون كند كه به زحمت و رنج خواهي افتاد. »

همسر حضرت آدم

[ویرایش]

آفرینش همسر آدم علیه‌السلام از جنس وى:
۱. «يا أيّها الناس اتّقوا ربّكم الّذى خلقكم من نفس وحدة و خلق منها زوجها ...،اي مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهيزيد! كه همه شما را از يك انسان آفريد؛ و همسر او را (نيز) از جنس خلق كرد....»
۲. «هو الّذى خلقكم من نفس وحدة و جعل منها زوجها ...؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد ....»
۳. «خلقكم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها ...؛او شما را از نفس واحدي آفريد، و همسرش را از (باقيمانده گل) او خلق كرد....»

← محل سکونت همسر حضرت آدم


فرمان خدا به سكونت همسر آدم علیه‌السلام به همراه وى در بهشت:
۱. «و قلنا يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة ...؛و گفتيم اي آدم تو با همسرت در بهشت سكونت كن، ....»
۲. «و يا ءادم اسكن أنت و زوجك الجنّة ...؛و اي آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد....»

← آفرینش همسر حضرت آدم


خداوند آفريننده همسر نخستين انسان (آدم علیه‌السلام) از او:
۱. «يأيّها النّاس اتّقوا ربّكم الّذى خلقكم مّن نّفس وحدة وخلق منها زوجها وبثّ منهما رجالًا كثيرًا ونسآءً واتّقوا اللّه الّذى تسآءلون به والأرحام إنّ اللّه كان عليكم رقيبا؛اي مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهيزيد! كه همه شما را از يك انسان آفريد؛ و همسر او را (نيز) از جنس خلق كرد؛ و از آن دو، مردان و زنان فراواني (در روي زمين) منتشر ساخت. و از خدايي بپرهيزيد كه (همگي به عظمت او معترفيد و) هنگامي كه چيزي از يكديگر مي‌خواهيد نام او را ميبريد، (و نيز) از خويشاوندان خود (يعني قطع ارتباط با آنها) پرهيز كنيد، زيرا خداوند مراقب شما است.» برداشت به اين مناسب است كه «مِن» نشويه باشد؛ يعنى آفرينش حوّا و از آدم علیهماالسلام نشأت گرفته است. صدر آيه فرموده: «من نفس واحدة» و نفرمود «من نفسين» كه اين معنا را تاييد مى‌كند، و مؤيد برداشت فرمايش امام صادق علیه‌السلام است كه فرمود: «ان الله خلق آدم من الماء و الطين و خلق حوّا من آدم ...».
۲. «هو الَّذى خلقكم مّن نَّفس وحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلمّا تغشّلها حملت حملا خفيفا فمرّت به فلمّآ أثقلت دّعوا اللّه ربّهما لئن ءاتيتنا صالحا لّنكوننّ من الشَّكرين؛او خدائي است كه شما را از نفس واحدي آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد تا در كنار او بياسايد سپس هنگامي كه با او نزديكي كرد حملي سبك برداشت كه با وجود آن به كارهاي خود ادامه مي‌داد، و چون سنگين شد، هر دو از خداوند و پروردگار خويش خواستند (كه فرزند صالحي به آنان دهد و عرضه داشتند) اگر فرزند صالحي به ما دهي از شاكران خواهيم بود.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۲. اعراف/سوره۷، آیه۲۰.    
۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۴. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۰.    
۵. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۶. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۷. بقره/سوره۲، آیه۳۳.    
۸. نساء/سوره۴، آیه۱.    
۹. انعام/سوره۶، آیه۹۸.    
۱۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۶.    
۱۱. اعراف/سوره۷، آیه۳۱.    
۱۲. اعراف/سوره۷، آیه۳۵.    
۱۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۱۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۲.    
۱۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۶. حجر/سوره۱۵، آیه۲۸.    
۱۷. سجده/سوره۳۲، آیه۷.    
۱۸. سجده/سوره۳۲، آیه۸.    
۱۹. ص/سوره۳۸، آیه۷۱.    
۲۰. ص/سوره۳۸، آیه۷۲.    
۲۱. مریم/سوره۱۹، آیه۵۸.    
۲۲. نساء/سوره۴، آیه۱.    
۲۳. انعام/سوره۶، آیه۹۸.    
۲۴. اعراف/سوره۷، آیه۲۶.    
۲۵. اعراف/سوره۷، آیه۳۱.    
۲۶. اعراف/سوره۷، آیه۳۵.    
۲۷. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۲۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۲.    
۲۹. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۳۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۰.    
۳۱. سجده/سوره۳۲، آیه۷.    
۳۲. سجده/سوره۳۲، آیه۸.    
۳۳. یس/سوره۳۶، آیه۶۰.    
۳۴. زمر/سوره۳۹، آیه۶.    
۳۵. حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳.    
۳۶. به مقاله آدم و ابلیس (قرآن) رجوع شود.
۳۷. به مقاله آدم و درخت ممنوع (قرآن) رجوع شود.
۳۸. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۳۹. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۴۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۴۱. به مقاله آدم و ملائکه (قرآن) رجوع شود.
۴۲. به مقاله آرامش انبیاء (قرآن) رجوع شود.
۴۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۴۴. راغب اصفهانی، محمد بن حسین، المفردات فی غریب القرآن، ص۳۶۱.    
۴۵. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۴۶. اعراف/سوره۷، آیه۲۰- ۲۱.    
۴۷. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۴۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۴۹. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۵۰. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.    
۵۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۲.    
۵۲. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۵.    
۵۳. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۵۴. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۵۵. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.    
۵۶. بقره/سوره۲، آیه۳۱.    
۵۷. بقره/سوره۲، آیه۳۳.    
۵۸. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۵۹. به مقاله استغفار انبیا (قرآن) رجوع شود.
۶۰. بقره/سوره۲، آیه۳۰.    
۶۱. بقره/سوره۲، آیه۳۶.    
۶۲. بقره/سوره۲، آیه۳۸.    
۶۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۴.    
۶۴. اعراف/سوره۷، آیه۲۵.    
۶۵. اعراف/سوره۷، آیه۲۰- ۲۲.    
۶۶. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۶۷. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۰.    
۶۸. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۶۹. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۷۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۷۱. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۶، ص۳۷۷.    
۷۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۴، ص۲۳۴.    
۷۳. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۷۴. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۶۷.    
۷۵. حجر/سوره۱۵، آیه۲۹.    
۷۶. سجده/سوره۳۲، آیه۹.    
۷۷. ص/سوره۳۸، آیه۷۲.    
۷۸. اعراف/سوره۷، آیه۲۰.    
۷۹. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۸۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۸۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۰.    
۸۲. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۸۳. به مقاله بهشت آدم (قرآن) رجوع شود.
۸۴. به مقاله تعلیم به انبیاء (قرآن) رجوع شود.
۸۵. به مقاله توبه آدم (قرآن) رجوع شود.
۸۶. بقره/سوره۲، آیه۳۷.    
۸۷. سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، الدّرالمنثور، ج۱، ص۱۴۷.    
۸۸. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۶۷.    
۸۹. به مقاله جایگاه آدم (قرآن) رجوع کنید.
۹۰. اعراف/سوره۷، آیه۲۰.    
۹۱. اعراف/سوره۷، آیه۲۱.    
۹۲. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۴، ص۲۱۸.    
۹۳. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۵۵۷.    
۹۴. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۱۶۰.    
۹۵. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۰.    
۹۶. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۹۷. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۹۸. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۹۹. به مقاله خلافت آدم (قرآن) رجوع کنید.
۱۰۰. به مقاله خلقت آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۰۱. به مقاله دشمن آدم (قرآن) رجوع کنید.
۱۰۲. به مقاله دعای انبیاء (قرآن) رجوع شود.
۱۰۳. اعراف/سوره۷، آیه۲۳.    
۱۰۴. به مقاله سجده بر آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۰۵. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۱۰۶. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۰۷. به مقاله عصیان آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۰۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۰۹. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۵.    
۱۱۰. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۵.    
۱۱۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۱۲. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۳۶۱.    
۱۱۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۹۰.    
۱۱۴. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۵.    
۱۱۵. به مقاله فرزندان آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۱۶. به مقاله فضایل آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۱۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۱۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۹۰.    
۱۱۹. به مقاله گرایش‌های آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۲۰. به مقاله لباس آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۲۱. به مقاله لیاقت آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۲۲. به مقاله موجودات قبل از آدم (قرآن) رجوع کنید.
۱۲۳. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۱۲۴. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، ج۱، ص۱۶۸.    
۱۲۵. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۲.    
۱۲۶. به مقاله نسل آدم (قرآن) رجوع کنید.
۱۲۷. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۱۲۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۱۲۹. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۱۳۰. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۱.    
۱۳۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۳۲. به مقاله هبوط آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۳۳. به مقاله هدایت آدم (قرآن) رجوع شود.
۱۳۴. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۱۳۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۱۳۶. اعراف/سوره۷، آیه۲۲.    
۱۳۷. اعراف/سوره۷، آیه۲۷.    
۱۳۸. طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.    
۱۳۹. نساء/سوره۴، آیه۱.    
۱۴۰. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۱۴۱. زمر/سوره۳۹، آیه۶.    
۱۴۲. بقره/سوره۲، آیه۳۵.    
۱۴۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۹.    
۱۴۴. نساء/سوره۴، آیه۱.    
۱۴۵. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۵، ص ۳۳۷، ح ۴.    
۱۴۶. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۱۸۱، برگرفته از مقاله «آدم علیه‌السلام».    


رده‌های این صفحه : حضرت آدم | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار