آرامش (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آرامش، اسم مصدر از آرمیدن است، و در برابر اضطراب و دلهره به کار می‌رود و به حالت و صفت روانی و قلبی خاص (آسودگی خاطر، ثبات و طمانینه) گفته می‌شود. آرامش در دو سطح فردی و اجتماعی قابل بررسی است؛ که بعد اجتماعی آن در مقاله امنیت
[۱] به مقاله امنیت (قرآن) رجوع شود.
آمده است. در این مقاله آیاتی معرفی می‌شوند که در آنها از واژه‌های «اطمینان»، «تثبیت فؤاد»، «ثبات»، «ربط قلب»، «سکن»، «سکینه»، «لاخوف علیهم و لاهم یحزنون» استفاده شده است.


آثار آرامش

[ویرایش]
آثار آرامش که در قرآن معرفی شده‌اند عبارتند از:

← ازدیاد ایمان


اعطای آرامش و اطمینان از سوی خدا به مؤمنان ، زمینه فزونی ایمان آنان:
«هو الذی انزل السکینة فی قلوب المؤمنین لیزدادوا ایمنا مع ایمنهم...؛او كسي است كه سكينه و آرامش را در دلهاي مؤ منان نازل كرد تا ايماني بر ايمانشان افزوده شود....»

← اقرار به توحید


اعتراف صریح اصحاب کهف به توحید ربوبی در برابر دقیانوس ، به دنبال آرامش بخشیدن خدا به آنان:
«و ربطنا علی قلوبهم اذ قاموا فقالوا ربنا رب السموت و الارض...؛و دلهايشان را محکم ساختيم در آن موقع که قيام کردند و گفتند: پروردگارِ ما، پروردگارِ آسمانها و زمين است....»

← حفظ اسرار


اعطای آرامش قلب به مادر حضرت موسی علیه‌السلام عامل حفظ اسرار از سوی او:
«و اصبح فؤاد‌ام موسی فرغا ان کادت لتبدی به لو لا ان ربطنا علی قلبها...؛قلب مادر موسي از همه چيز (جز ياد فرزندش) تهي گشت، و اگر قلب او را به وسيله ايمان و اميد محكم نكرده بوديم نزديك بود مطلب را افشا كند.»

← رضایت از خدا


قلب‌های آرام یافته با یاد و وعده‌های خدا، خشنود از او:
«یایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبدی و ادخلی جنتی؛تو اي روح آرام يافته!به سوي پروردگارت بازگرد در حالي هم تو از او خشنودي و هم او از تو خشنود است.و در سلك بندگانم داخل شو.و در بهشتم ورود كن.»

← رضایت خدا


قلب‌های آرام گرفته با یاد و وعده‌های خدا، برخوردار از رضایت او:
«یایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبدی و ادخلی جنتی؛تو اي روح آرام يافته!به سوي پروردگارت بازگرد در حالي هم تو از او خشنودي و هم او از تو خشنود است.و در سلك بندگانم داخل شو.و در بهشتم ورود كن.»

← عنایت خدا


قلب‌های آرام یافته با یاد و وعده‌های خدا، برخوردار از عنایت‌های ویژه الهی:
«یایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبدی و ادخلی جنتی؛تو اي روح آرام يافته!به سوي پروردگارت بازگرد در حالي هم تو از او خشنودي و هم او از تو خشنود است.و در سلك بندگانم داخل شو.و در بهشتم ورود كن.»

← مصونیت از غضب خدا


مصون بودن قلب‌های آرام یافته به ایمان ، از غضب الهی حتی در صورت تظاهر به کفر بر اثر اکراه :
«من کفر بالله من بعد ایمنه الا من اکره و قلبه مطمئن بالایمن و لکن من شرح بالکفر صدرا فعلیهم غضب من الله...؛كساني كه بعد از ايمان كافر شوند - به جز آنها كه تحت فشار واقع شده‌ اند در حالي كه قلبشان آرام با ايمان است - آري آنها كه سينه خود را براي پذيرش كفر گشوده‌ اند غضب خدا بر آنها است....»
در شان نزول این آیه ، آورده شده است: گروهی از مؤمنان، در مکه تحت فشار شدید قرار گرفتند تا از اسلام دست بردارند. آن‌ها در ظاهر و از روی اکراه کلمات کفرآمیز بر زبان جاری کردند؛ ولی به ایمان و اسلام خویش وفادار بودند.

آرامش از آيات خدا

[ویرایش]

آرامش به وسیله همسر، از آیات خدا:
«و من ءایته ان خلق لکم من انفسکم ازوجا لتسکنوا الیها ان فی ذلک لایات...؛و از نشانه‌ هاي او اينكه همسراني از جنس خود شما براي شما آفريد، تا در كنار آنها آرامش يابيد، و در ميانتان مودت و رحمت قرار داد، در اين نشانه‌ هائي است ....»

آرامش در آخرت

[ویرایش]

آرامش و سعادت آخرتی، عاقبت اولیای خدا:
«الا ان اولیاء الله لاخوف علیهم و لا هم یحزنون لهم البشری فی الحیوة الدنیا و فی الاخرة... ذلک هو الفوز العظیم؛آگاه باشيد اوليا (و دوستان) خدا نه ترسي دارند و نه غمگين مي‌شوند.در زندگي دنيا و در آخرت شاد (و مسرور)ند... و اين رستگاري بزرگي است.»

منشأ آرامش‌

[ویرایش]

خدا، عامل نزول آرامش بر قلب‌ها:
۱. «قل من ينجّيكم من ظلمت البرّ و البحر تدعونه تضرّعا و خفية لئن أنجينا من هذه لنكوننّ من الشكرين‌• قل اللَّه ينجّيكم منها و من كلّ كرب ...؛ بگو چه كسي شما را از تاريكيهاي خشكي و دريا رهائي مي‌بخشد؟ در حالي كه او را آشكارا و در پنهاني مي‌خوانيد (و مي‌گوئيد): اگر از اين (خطرات و ظلمتها) ما را رهائي بخشيدي از شكرگزاران خواهيم بود.بگو خداوند شما را از اينها و از هر مشكل و ناراحتي نجات مي‌بخشد....»
۲. «ثم أنزل اللَّه سكينته على‌ رسوله و على المؤمنين ...؛سپس خداوند سكينه خود را بر رسولش و بر مؤ منان نازل كرد....»
۳. «... إذ يقول لصحبه لا تحزن إنّ اللَّه معنا فأنزل اللَّه سكينته عليه ...؛... در آن هنگام كه آن دو در غار بودند و او به همسفر خود مي‌گفت غم مخور خدا با ماست! در اين موقع خداوند سكينه (و آرامش) خود را بر او فرستاد ....»
۴. «إذ تمشى أختك فتقول هل أدلّكم على‌ من يكفله فرجعنك إلى‌ أمّك كى تقرّ عينها و لاتحزن و قتلت نفسا فنجّينك من الغمّ ...؛در آن هنگام كه خواهرت (در نزديكي كاخ فرعون) راه ميرفت و ميگفت آيا خانوادهاي را به شما نشان دهم كه اين نوزاد را كفالت مي‌كند (و دايه خوبي براي اوست) و به دنبال آن ما تو را به مادرت بازگردانديم تا چشمش به تو روشن شود، و غمگين نگردد، و تو كسي (از فرعونيان) را كشتي اما ما تو را از اندوه نجات داديم....»
۵. «فرددنه إلى‌ أمّه كى تقرّ عينها و لاتحزن ...؛ما او را به مادرش بازگردانديم تا چشمش روشن شود، و غمگين نباشد....»
۶. «هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين ...؛او كسي است كه سكينه و آرامش را در دلهاي مؤ منان نازل كرد....»

← منشأ آرامش اصحاب کهف


خدا، منشأ آرامش قلبِ اصحاب‌کهف:
«و ربطنا على‌ قلوبهم ...؛ و دلهايشان را محکم ساختيم....»
«ربط» در لغت به معناى محكم كردن و بستن، و مقصود از آن، قوّت قلب است. و لازمه آن، آرامش داشتن و سكينه است. آيه، با «انزل السكينة فى قلوب المؤمنين» هم‌سياق است.

← منشأ آرامش مادر موسی


آرامش قلب مادر موسی علیه‌السلام عطيه الهى:
«و أصبح فؤاد أمّ موسى‌ فرغا إن كادت لتبدى به لو لا أن ربطنا على‌ قلبها ...• فرددنه إلى‌ أمّه كى تقرّ عينها ولاتحزن ولتعلم أنّ وعد اللّه حقٌّ ولكنّ أكثرهم لايعلمون؛ قلب مادر موسي از همه چيز (جز ياد فرزندش) تهي گشت، و اگر قلب او را به وسيله ايمان و اميد محكم نكرده بوديم... ما او را به مادرش بازگردانديم تا چشمش روشن شود، و غمگين نباشد، و بداند وعده الهي حق است ولي اكثر آنها نميدانند.»

← منشأ آرامش انسان‌ها


خداوند، قرار دهنده زمین جهت آرامش انسان‌ها:
۱. «الّذى جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السّمآء مآء فأخرجنا به أزوجا مّن نّبات شتّى‌؛همان خداوندي كه زمين را براي شما محل آسايش قرار داد، و راههائي در آن ايجاد كرد و از آسمان آبي فرستاد كه به وسيله آن انواع گوناگون گياهان مختلف را (از خاك تيره) برآورديم.»
۲. «الّذى جعل لكم الأرض مهدا و جعل لكم فيها سبلا لّعلّكم تهتدون؛همان كسي كه زمين را گاهواره و محل آرامش شما قرار داد و براي شما در آن راههائي آفريد تا هدايت شويد (و به مقصد رسيد).» «مهد»، جايگاهى است كه براى طفل آماده مى‌كنند. در آيه شريفه، زمين به گهواره‌اى كه طفل در آن مى‌آرامد، تشبيه شده است.

← منشأ آرامش مجاهدان صلح حدیبیه


خدا، پديد آورنده آرامش در قلب مؤمنان پس از صلح حدیبیّه:
۱. «لقد رضى اللَّه عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما فى قلوبهم فأنزل السكينة عليهم ...؛خداوند از مؤمناني كه در زير آن درخت با تو بیعت كردند راضي و خشنود شد، خدا آنچه را در درون قلب آنها (از صداقت و ايمان) نهفته بود ميدانست، لذا آرامش را بر دلهاي آنها نازل كرد....»
۲. «... فأنزل اللَّه سكينته على‌ رسوله و على المؤمنين ...؛... و (در مقابل) خداوند آرامش و سکینه را بر رسول خود و مؤمنان نازل فرمود....»

← منشأ آرامش مؤمنان

منشأ نزول آرامش بر دل‌هاى مؤمنان عبارتند از:

←← علم و حکمت خدا


علم و حکمت خدا، منشأ نزول آرامش بر مؤمنان:
«هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمنا مع إيمنهم ... وكان اللَّه عليماً حكيماً؛او كسي است كه سكينه و آرامش را در دلهاي مؤ منان نازل كرد تا ايماني بر ايمانشان افزوده شود... و خداوند دانا و حكيم است.»

←← احاطه خدا بر عالم


احاطه خدا بر عالم هستی، منشأ نزول آرامش بر دل‌هاى مؤمنان:
«هو الّذى أنزل السّكينة فى قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمنا مّع إيمنهم وللّه جنود السّموت والأرض ...؛او كسي است كه سكينه و آرامش را در دلهاي مؤ منان نازل كرد تا ايماني بر ايمانشان افزوده شود، لشكر آسمانها و زمين از آن خدا است....»
آمدن جمله «للّه جنود السّموت» پس از «هوالّذى أنزل السكينه» مفيد نكته فوق است.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

آرامش آدم (قرآن)، آرامش ابراهیم (قرآن)، آرامش از آیات خدا (قرآن)، آرامش اصحاب کهف (قرآن)، آرامش انفاق‌گران (قرآن)، آرامش اولیاءالله (قرآن)، آرامش‌بخشی به ابراهیم (قرآن)، آرامش‌بخشی به ابوبکر (قرآن)، آرامش‌بخشی به داود (قرآن)، آرامش‌بخشی به لوط (قرآن)، آرامش‌بخشی به مادر موسی (قرآن)، آرامش‌بخشی به متقین (قرآن)، آرامش‌بخشی به مجاهدان (قرآن)، آرامش‌بخشی به محمد (قرآن)، آرامش‌بخشی به مریم (قرآن)، آرامش‌بخشی به موسی (قرآن)، آرامش‌بخشی به مؤمنان (قرآن)، آرامش‌بخشی به هارون (قرآن)، آرامش به دنیا (قرآن)، آرامش بهشتیان (قرآن)، آرامش خانواده (قرآن)، آرامش در سختی (قرآن)، آرامش در قیامت (قرآن)، آرامش شفیعان (قرآن)، آرامش شهیدان (قرآن)، آرامش عمار یاسر (قرآن)، آرامش متقین (قرآن)، آرامش مجاهدان (قرآن)، آرامش محسنان (قرآن)، آرامش محمد (قرآن)، آرامش مخلصان (قرآن)، آرامش مصلحان (قرآن)، آرامش موحدان (قرآن)، آرامش موسی (قرآن)، آرامش مؤمنان (قرآن)، آرامش مهتدین (قرآن)، آرامش نوح (قرآن)، آرامش هارون (قرآن)، آرامش یونس (قرآن)، عوامل آرامش (قرآن).

پانویس

[ویرایش]
 
۱. به مقاله امنیت (قرآن) رجوع شود.
۲. فتح/سوره۴۸، آیه۴.    
۳. کهف/سوره۱۸، آیه۱۴.    
۴. قصص/سوره۲۸، آیه۱۰.    
۵. فجر/سوره۸۹، آیه۲۷.    
۶. فجر/سوره۸۹، آیه۲۸.    
۷. فجر/سوره۸۹، آیه۲۹.    
۸. فجر/سوره۸۹، آیه۳۰.    
۹. فجر/سوره۸۹، آیه۲۷.    
۱۰. فجر/سوره۸۹، آیه۲۸.    
۱۱. فجر/سوره۸۹، آیه۲۹.    
۱۲. فجر/سوره۸۹، آیه۳۰.    
۱۳. فجر/سوره۸۹، آیه۲۷.    
۱۴. فجر/سوره۸۹، آیه۲۸.    
۱۵. فجر/سوره۸۹، آیه۲۹.    
۱۶. فجر/سوره۸۹، آیه۳۰.    
۱۷. نحل/سوره۱۶، آیه۱۰۶.    
۱۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۲۰۲.    
۱۹. روم/سوره۳۰، آیه۲۱.    
۲۰. یونس/سوره۱۰، آیه۶۲.    
۲۱. یونس/سوره۱۰، آیه۶۴.    
۲۲. انعام/سوره۶، آیه۶۳.    
۲۳. انعام/سوره۶، آیه۶۴.    
۲۴. توبه/سوره۹، آیه۲۶.    
۲۵. توبه/سوره۹، آیه۴۰.    
۲۶. طه/سوره۲۰، آیه۴۰.    
۲۷. قصص/سوره۲۸، آیه۱۳.    
۲۸. فتح/سوره۴۸، آیه۴.    
۲۹. کهف/سوره۱۸، آیه۱۴.    
۳۰. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۱۸۵.    
۳۱. قصص/سوره۲۸، آیه۱۰.    
۳۲. قصص/سوره۲۸، آیه۱۳.    
۳۳. طه/سوره۲۰، آیه۵۳.    
۳۴. زخرف/سوره۴۳، آیه۱۰.    
۳۵. فتح/سوره۴۸، آیه۱۸.    
۳۶. فتح/سوره۴۸، آیه۲۶.    
۳۷. فتح/سوره۴۸، آیه۴.    
۳۸. فتح/سوره۴۸، آیه۴.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۲۱۵، برگرفته از مقاله «آرامش».    


رده‌های این صفحه : آرامش | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار