آل عمران (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آلِ عِمران، از اعلام قرآن کریم است. واژه آلِ‌عِمران فقط یک‌بار و در سومین سوره قرآن آیه ۳۳ آمده است. از این‌رو، این سوره، «آل عمران» نامیده شده است؛


معنای آل عمران

[ویرایش]

آل، برگرفته شده از اهل است، با این تفاوت که آل به نزدیکان افراد بزرگ و شریف، مانند «آل الله» و «آل سلطان»؛ ولی اهل بر همه اطلاق می‌شود. از سوی دیگر، اهل به زمان و مکان و غیر آن نسبت داده می‌شود.

← مراد از عمران


دراین که مراد از عمران چه کسی است چند قول بین مفسران وجود دارد:
۱. مراد از عمران در این آیه به گفتۀ برخی از مفسران عمران بن یصهر، پدر حضرت موسی علیه‌السلام و حضرت هارون علیه‌السلام است.
۲. و به گفتۀ برخی دیگر، وی را عمران بن ماثان، پدر حضرت مریم سلام‌الله‌علیها می‌دانند که وی از نسل سلیمان بن داوود و از نسل یهودا پسر یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم هستند. که پدر حضرت مریم علیها‌السلام است،
اما از آن‌جا که در آیۀ ۳۵ همین سوره، از «امراه عمران» ( همسر عمران) به عنوان مادر حضرت مریم (علیها‌السلام) سخن گفته می‌شود، و از آن پس نیز تا آیه ۶۰ سرگذشت حضرت مریم (علیها‌السلام) و عیسی علیه‌السلام بیان می‌گردد، و نیز در سراسر قرآن، هیچ‌گاه نام پدر حضرت موسی (علیه‌السلام) ذکر نشده است، قول دوم درست می‌نماید.
گفته شده که بین این دو عمران، ۱۸۰۰ سال فاصله بوده است.
[۴] فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۸، ص۲۴.
بیشتر مفسران بر این باورند که وی پدر مریم است؛ زیرا در ادامه سوره آل‌عمران، سخن از پدر، مادر و فرزند مریم (و نیز زکریا، (سرپرست وی) آورده شده، بنابراین، مقصود از عمران در این آیه نیز باید پدر مریم باشد و اگر منظور پدر موسی باشد، با آیات این سوره تناسبی ندارد. آیات پس از آیه ۳۳ به چگونگی برگزیدن آل‌عمران پرداخته، تکرار نام عمران در آیات بعد، مانند تکرار اسم در دو جمله است که یکی بودن هر دو اسم را متبادر می‌سازد و اگر مقصود از شخص دوم، غیر از شخص اول باشد، موجب اشتباه شنونده می‌شود که از کلام حکیم به دور است.
در مواردی، از پدر مریم به نام عمران یاد شده، ولی در هیچ جای قرآن، از پدر موسی به عمران تعبیر نشده است.
این آیه با آیه دیگری که درباره مریم و عیسی (علیهما‌السّلام) است، مطابقت زیادی دارد. «وجعلنها و ابنها آیه للعالمین». گفته شده که مقصود از عمران در این آیه و آیات بعد، پدر موسی می‌باشد؛ شاید عمران، پدر موسی نیز دختری به نام مریم داشته است؛ چنان‌که در عهد عتیق نیز مریم، خواهر موسی و‌ هارون و هر سه از فرزندان عمران به شمار آمده‌اند.
[۱۰] کتاب مقدس، اول تواریخ.
این سخن پذیرفتنی نیست؛ زیرا آیات، از مریمی سخن می‌گوید که سرپرستی او را زکریا، پدر یحیی بر عهده داشته است و زکریا و یحیی هر دو در زمان عیسی می‌زیسته‌اند و به شهادت قرآن، پیش از این زمان، کسی به نام یحیی نامیده نشده بود. همچنین مقصود از آل‌عمران، نمی‌تواند هر دو عمران باشد؛ زیرا نام عمران، پدر مریم، دو‌بار در قرآن آمده است و از عمران پدر موسی نامی برده نشده است. از سوی دیگر، فاصله آنها حدود ۱۸۰۰ سال است که با این فاصله زمانی، بعید به نظر می‌رسد که منظور هر دو باشد.

← نسبت آل‌عمران و آل‌ابراهیم


بر اساس مباحث گذشته، چه عمران پدر مریم باشد یا پدر موسى و هارون، در هر صورت، جزو آل‌ابراهیم است؛ زیرا آل‌ابراهیم، چه از طریق اسماعیل و چه از طریق اسحاق، شامل هر دو عمران و همه پیامبران و معصومان پس از ابراهیم نیز مى‌شود؛
[۱۳] صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، ج‌۳، ص‌۱۰۳.
چنان‌که گروهى از مفسّران در تفسیر «ذُرِّيَّه بَعضُها مِن بَعض» گفته‌اند: همه پیامبران، از ذرّيّه آدم و بعد ذرّيّه نوح، سپس ذرّيّه ابراهیم هستند.

← اقوال در معنای آل‌عمران


از آن‌جا که مفسران، در معنای آل و مقصود از عمران، اختلاف نظر دارند، در معنای آل‌عمران نیز بر یک نظر نیستند و احتمال داده‌اند که منظور، یکی از اینها باشد:
۱. عیسی و مریم که این قول مشهور است.
۲. موسی و‌ هارون علیهماالسلام.
۳. مؤمنان به عیسی علیه‌السلام؛ زیرا آل به معنای پیرو نیز آمده است.
۴. امام علی علیه‌السلام؛ زیرا نام پدر حضرت در تورات، عمران است.
۵. پیامبران و امامان معصومی که از نسل عمران هستند.
۶. مراد از آل‌عمران، شخص عمران است، چنان‌که در آیه ۲۴۸ سوره بقره، از شخص موسی و‌ هارون به آل، تعبیر شده است.

برگزیدگی آل عمران

[ویرایش]

آل‌عمران، انسان‌هايى برگزيده از طرف خدا:
«ان الله اصطفی ءادم و نوحا و ءال ابرهیم و ءال عمرن علی العلمین؛ به يقين خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است.»

← عامل برگزیدگی


برخورداری آل عمران از فضایل مشابه با فضایل آدم و نوح علیهماالسلام و آل ابراهیم، عامل برگزیدگی آن‌ها :
«ان الله اصطفی ءادم و نوحا و ءال ابرهیم و ءال عمرن علی العلمین • ذریة بعضها من بعض والله سمیع علیم؛خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برتري داد.آنها فرزندان (و دودماني) بودند كه (از نظر پاكي و تقوا و فضيلت،) بعضي از بعض ديگر گرفته شده بودند، و خداوند، شنوا و داناست (و از كوششهاي آنها در مسير رسالت خود، آگاه مي‌باشد).»
«ذریة بعضها من بعض» می‌تواند تعلیل برای توسعه موهبت «اصطفی» به «ذریه» باشد.
برخى مفسّران، از جمله «وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیم» چنین استفاده کرده‌اند: خداوند کسانى را برمى‌گزیند که در قول و عمل ثبات داشته باشند و چون آل‌عمران داراى این ویژگى بودند، برگزیده شدند. بعضى نیز گفته‌اند: مقصود این است که خداوند از گفتار و نيّت‌هاى قلبى آنان آگاه است و ملاكِ گزینش آل‌عمران از این جهت است که در گفتار، صادق، و‌ در نیت، پاک و خالصند؛ به هر حال، گزینش آن‌ها بر اساس ارزش‌ها و شایستگى‌هاى موجود در خود آنان بوده است. در غیر این صورت، انتخاب فردی در جایگاه نبی، ترجیح بدون دلیل است و این کار از خداوند حکیم، محال است.
[۲۸] هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج۲، ص۴۰۰.


← فلسفه برگزیدگی


شنوایی و آگاهی خدا بر اقوال و ضمایر آل عمران، فلسفه گزینش آن‌ها بر همه جهانیان:
«ان الله اصطفی ءادم و نوحا و ءال ابرهیم و ءال عمرن علی العلمین • ذریة بعضها من بعض والله سمیع علیم؛خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برتري داد.آنها فرزندان (و دودماني) بودند كه (از نظر پاكي و تقوا و فضيلت،) بعضي از بعض ديگر گرفته شده بودند، و خداوند، شنوا و داناست (و از كوششهاي آنها در مسير رسالت خود، آگاه مي‌باشد).»

عصمت آل عمران

[ویرایش]

وجود افرادى معصوم ميان آل‌عمران:
«ان الله اصطفی ءادم و نوحا و ءال ابرهیم و ءال عمرن علی العلمین؛خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برتري داد.»
لازمه اصطفای خداوند این است که انسان‌های آلوده به گناه برگزیده نشوند چنان که در بعضی روایات، از این آیه بر عصمت انبیا استدلال شده است.

نسب آل عمران

[ویرایش]

آل عمران از نسل آدم، نوح و خاندان آل ابراهیم علیهم‌السلام:
«ان الله اصطفی ءادم و نوحا و ءال ابرهیم و ءال عمرن علی العلمین • ذریة بعضها من بعض والله سمیع علیم؛ به يقين خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است؛فرزندانى كه بعضى از آنان از -نسل- بعضى ديگرند و خداوند شنواى داناست.»
برداشت فوق را روایت امام صادق علیه‌السلام تایید می‌کند که فرمود: «الذین اصطفاهم الله بعضهم من نسل بعض».)

فضائل آل‌عمران در قرآن

[ویرایش]

برخى‌ گفته‌اند عقاید انحرافى یهود که مى‌گفتند ما فرزندان و دوستان خداییم و مسیح پسر خدا است، موجب ‌شد تا خداوند در ابتداى آیه، فضایل پیامبران را نقل، و‌ در پایان با جمله «وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیم» دروغگویان در حقّ انبیاء را تهدید کند. بعضى نیز گفته‌اند: یادآورى امتیازهاى پیامبران گذشته، از جمله آل‌عمران، زمینه‌ساز ایمان اهل‌کتاب به پیامبر خاتم است؛
[۳۷] هاشمی‌رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج‌۲، ص‌۴۰۱.
به‌ویژه که یادآور مى‌شود: پیغمبر خاتم، از خاندان همان پیامبران پیشین است و امّت‌هاى آنان همگى مأمورند به پیامبرى که آیین آن‌ها را تصدیق مى‌کند، ایمان‌ آورند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۷۳۵۱.    
۳. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۶۷.    
۴. فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۸، ص۲۴.
۵. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۶۷.    
۶. آلوسی، شهاب‌الدین، روح المعانی، ج۳، ص۱۲۷.    
۷. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۶۷.    
۸. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۶۷.    
۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۹۱.    
۱۰. کتاب مقدس، اول تواریخ.
۱۱. بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل واسرار التاویل، ج۲، ص۳۰.    
۱۲. زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف، ج‌۱، ص‌۳۵۴.    
۱۳. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، ج‌۳، ص‌۱۰۳.
۱۴. آل‌عمران/سوره۳،آیه۳۴    
۱۵. سیوطی، جلال‌الدین، الدر المنثور، ج‌۲، ص‌۱۸۰.    
۱۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۷۳۵.    
۱۷. فخررازی، ‌محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۸، ص۲۴.    
۱۸. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان، ج۴، ص۲۸۴.    
۱۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۷۳۵.    
۲۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۷۳۴.    
۲۱. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۲۲. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۲۳. آل عمران/سوره۳، آیه۳۴.    
۲۴. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۱۶۸.    
۲۵. آل‌عمران/سوره۳،آیه۳۴    
۲۶. بیضاوی، عبدالله بن عمر، تفسیر بیضاوی، ج‌۲، ص‌۲۹.    
۲۷. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۳، ص‌۱۶۸.    
۲۸. هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج۲، ص۴۰۰.
۲۹. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۳۰. آل عمران/سوره۳، آیه۳۴.    
۳۱. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۳۲. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین، ج۱، ص۳۲۸.    
۳۳. آل عمران/سوره۳، آیه۳۳.    
۳۴. آل عمران/سوره۳، آیه۳۴.    
۳۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۲۷۹.    
۳۶. فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۲۰۱.    
۳۷. هاشمی‌رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج‌۲، ص‌۴۰۱.
۳۸. آلوسی، شهاب‌الدین، روح المعانی، ج‌۳، ص‌۲۱۱.    


منبع

[ویرایش]
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱، ص۳۷۵، برگرفته از مقاله«آل عمران »    
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائره المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «آل‌عمران»، ج۲، ص۴۴۰.    
دانشنامه موضوعی قرآن، برگرفته از مقاله «آل‌عمران»، تاریخ بازیابی ۹۶/۷/۲۹    
پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «خاندان عمران»، تاریخ بازیابی ۹۶/۷/۲۹.    

رده‌های این صفحه : آل عمران | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار