آیات متشابه (علوم قرانی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آیات متشابه به آیاتی اطلاق می‌شود که با احتمالات متعدد در قرآن بکار رفته است.


تعریف

[ویرایش]

متشابه از ریشه تشابه به معنای همگونی و همسانی میان دو چیز است. با توجه به آیه ۷ سوره آل عمران : ((هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن‌ام الکتاب واخر متشابهات) …) (وجود آیات متشابه در قرآن، قطعی است.)

تفاوت متشابه با محکم

[ویرایش]

آیات متشابه آیاتی هستند که در بدو نظر، پیچیده و مشتمل بر احتمالات متعددند؛ و این احتمالات نیز از ترجمه و ظاهر آیات به دست نمی‌آید ولی می‌توان با مراجعه به آیات محکم ، تفسیر آن‌ها را روشن نمود؛ برخلاف آیات محکم که نیاز به تاویل ندارند.

دیدگاه‌ها

[ویرایش]


← دیدگاه اول


صبحی صالح می‌گوید: آیات متشابه شامل آیات مجمل و مؤول است؛ زیرا آیات مجمل به تفسیر، آیات مؤول به تاویل، و آیات مشکل به رفع اشکال نیاز دارند.

← دیدگاه دوم


جلال الدین سیوطی آیات صفات الهی (آیات دربردارنده برخی ویژگی‌ها و صفات خداوند متعالی همچون مکر ، وجه، ید، اراده ، استوا، استهزا، حب، حیا، فوقیت و…) و نیز آیات فواتح سوره‌ها را که با حروف مقطعه آغاز شده‌اند، از متشابهات برشمرده است.

← دیدگاه سوم


برخی دیگر نیز آیات مربوط به معاد ، حقیقت روح و… را از متشابهات، و برخی نیز آیات منسوخ را از متشابهات شمرده‌اند.

انواع تشابه

[ویرایش]

بسیاری از این آیات که ادعای تشابه در آن شده است از متشابهات شانی و عرضی‌اند که با مراجعه به آیات دیگر و محکمات آیات و احادیث، از آن‌ها رفع تشابه می‌شود.

تعداد آیات متشابه

[ویرایش]

درباره تعداد متشابهات در قرآن کریم ، میان دانشمندان اختلاف است. این اختلاف از نسبی بودن مفهوم تشابه سرچشمه می‌گیرد.
جلال الدین سیوطی تعداد متشابهات قرآن را بالغ بر پانصد مورد و قاضی عبدالجبار تعداد آن‌ها را ۸۷۵ مورد دانسته است. تعداد متشابهات در کتاب التمهید فی علوم القرآن -پس از حذف مکررات- حدود دویست مورد شمرده شده است.
[۵] معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۳، ص۷۱-۱۳۴.
[۶] سبحانی، جعفر، ۱۳۰۸، منشور جاوید قرآن، ج۳، ص۲۴۴.


عناوین مرتبط

[ویرایش]

متشابه ؛
محکم و متشابه .


پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل عمران/سوره۳، آیه۷.    
۲. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۰۵، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۲۱.    
۳. طباطبایی، محمد حسین، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۳۲-۴۴.    
۴. صالح، صبحی، ۱۹۲۶، مباحث فی علوم القرآن، ص۲۸۲.    
۵. معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۳، ص۷۱-۱۳۴.
۶. سبحانی، جعفر، ۱۳۰۸، منشور جاوید قرآن، ج۳، ص۲۴۴.
۷. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۳-۲۴.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه فارسی علوم قرآنی، برگرفته از مقاله«آیات متشابه».



جعبه ابزار