آیت‌الله‌العظمی میرزا جواد تبریزی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جواد تبریزی معروف به میرزا جواد تبریزی (تولد ۱۳۰۵ تبریز - وفات ۱۳۸۵ قم) یکی از مراجع تقلید شیعه در ایران بود، که عمر پربرکت خود را در راه کسب معارف اسلام و نشر آن سپری نمود.


تولد فرزانه

[ویرایش]

آیت الله شیخ جواد تبریزی در سال ۱۳۰۵ ه ش در شهرستان تبریز پا به عرصه حیات گذاشت.
[۱] محمد شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج۷، ص۱۳۶.

وی زندگی خود را در یک خانواده متوسط و متدیّن شروع کرد. پدر ایشـان به حاج علی کُبار معروف بود، و در محـل زندگی و بازار ایشان را به عنوان یک شخـص متدین و متعهد می‌شناختند. اهل مسجد بود و یک حجره تجارت خشكبار در سرای حاج میرابوالحسن داشت، مادر مرحوم میرزا (ره) خانم فاطمه سلطان از بانوان بسیار متدین و مؤمن بود. در بین بانوان شخصیت این بانو به زهد و تقوی معروف بود، مرحوم میرزا (ره) از پـدر و مادری متدیّن و دارای ویژگی معنوی والایی به دنیا آمد، معنویت این خانواده به قدری بود که در منزل خود یک نمازخانه دایر کرده بودند.

در مسیر دانش

[ویرایش]

از همان آغاز مرحوم میرزا (ره) در تحصیلات مدارس جدید بسیار موفق بود، همیشه از نمرات بالایی برخوردار می شد و مدیر و معلمین به خاطر استعداد سرشار و فوق‌العاده ایشان نوید آینده‌ای درخشان را می دادند. بعد از پایان دوره متوسطه، در سال دوم دبیرستان بود که مرحوم میرزا (ره) کم کم به خاطر جذابیت و معنویت حوزه علمیه و آشنائی با گروهی از طلاب فاضل، تصمیم به رها نمودن تحصیلات كلاسیك نمود. وی تا سال دوم دبیرستان که آن وقت به دروس جدید معروف بود، تحصیل کرد. سپس به مدرسه‌ی دینی رفت. خود می‌گوید: «بعضی از رفقا و دوستان مدرسه‌ای ما که می‌خواستند درس عربی آن‌ها تقویت شود، ساعاتی از اوقات روزانه‌ی خود را به مدرسه‌ی دینی طالبیّه واقع در بازار تبریز می‌رفتند و در نزد استاد ادبیات صرف و نحو می‌خواندند که من نیز چند روزی این دوستان را همراهی کردم و در دروس ادبیات حوزه شرکت جستم اما آنچه برای من پیش آمد، تقویت درس عربی نبود بلکه عشق و شیفتگی به درس حوزه بود. و همین نیز سرآغاز سرنوشت من گردید و من راه روحانیت را برگزیدم.»
[۲] محمد شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج۷، ص۱۳۶.

هنگامی که چنین تصمیمی گرفت، با مخالفت خانواده و اطرافیان روبه رو شد، چون این دوران مصادف با شروع فشار‌ها علیه حوزه‌های علمیه و رنج و زحمت روحانیت بود. همت و اصرار وی پدر را قانع ساخت و به این ترتیب او با وجود موقعیت تجارت، زندگی زاهدانه‌ی طلبگی را برگزید. از آن پس خانه را ترک کرد و همه اوقات خود را در مدرسه‌ی طالبیّه ماند و دروس ادبیات، معانی و بیان و قسمتی از فقه و اصول را فرا گرفت. در همین دوران خاطره انگیز با علامه جعفری هم‌بحث بود. وی در خصوص این فراز از زندگی‌اش می‌گوید: «چون بر خلاف خواسته خانواده‌ام به حوزه آمده بودم، نمی‌خواستم از مشکلاتم آگاه شوند و در اراده‌ی من برای ادامه تحصیل تاثیر بگذارند. گاهی آن قدر مشکلات اقتصادی زیاد می‌باشد که با مرحوم محمد تقی جعفری دو روز غذا نداشتیم. یک وقت کسی می‌آمد نماز و قرآن ارجاع می‌داد و ما پولی برای تهیه‌ی غذا پیدا می‌کردیم.»
[۳] مصاحبه حجت الاسلام وحیدپور از شاگردان معظم له.


← توسل به استخاره


با توجه به اینکه خانواده مرحوم میرزا (ره) با ترک مدرسه موافق نبودند لذا ایشان دنبال بهانه‌ای می‌گشت تا بتواند دبیرستان را رها کرده و به دروس حوزه مشغول شود، بعد از مدتی مسئولین دبیرستان تصمیم می گیرند که درس موسیقی را جزء درس‌ها قرار دهند، و با برگزاری اولین کلاس موسیقی مرحوم میرزا (ره) فرصت را مغتنم شمرده و با این بهانه که این خلاف شرع است دبیرستان را ترک می‌کند و حاضر نمی شود دیگر در آن مدرسه ادامه تحصیل دهد ، مدیر و معلمان با مراجعه به پدر مرحوم میرزا (ره) از او می‌خواهند كه فرزند خود را از تصمیم خود منصرف نماید، زیرا او آینده‌ای درخشان دارد. لکن مرحوم میرزا (ره) مقاومت نموده، سرانجام با پناه بردن به مدرسه طالبیه تبریز و با جدّیت درس را شروع می كند، مدیر دبیرستان تصمیم می گیرد خود را به حجره مرحوم میرزا (ره) برساند و او را قانع به بازگشت به دبیرستان نماید، لذا با مقداری هدایا به حجره مرحوم میرزا (ره) می رود و از او می خواهد كه به دبیرستان برگردد. لکن مرحوم میرزا (ره) می گوید: من با خدا عهد بسته‌ام که دروس حوزه را شروع کنم و این راه را انتخاب کرده و از تصمیم خود بر نمی‌گردم. من می‌خواهم راهی را بروم که نهایتش خدمت به دین و مذهب بر حق تشیع باشد. مرحوم میرزا (ره) در صدد بود از هر راه ممكن رضایت پدر و مادر را جلب كند، زیرا كه عدم رضایت آن‌ها او را آزار می داد او با عشق و علاقه فراوان می‌خواست به دین خدمت كند و به خاطر مخالفت والدین آرامش نداشت، و همواره در فكر چاره جوئی بود، و این امر موجب شد كه به استخاره پناه ببرد و با خدای خود عهد می‌بندد كه اگر استخاره خوب آمد به درس حوزه ادامه دهد، و به تدریج رضایت والدین را جلب نماید، و اگر استخاره بد آمد آنچه که پدر و مادر به او امر کنند اطاعت نماید.
مرحوم میرزا (ره) شنیده بود که شیخ هدایت غروی (ره) از اشخاصی است که استخاره او مجرّب است و در میان مردم شهر تبریز مشهور بود که مضمون استخاره را شرح می دهد، به نزد مرحوم شیخ هدایت‌ (ره) رفته و استخاره طلب می‌کند، شیخ هدایت‌ (ره) به محض آنکه استخاره را می گیرد چهره‌اش برافروخته می‌شود، مرحوم میرزا (ره) می‌گوید: یك لحظه با نگاه به چهره شیخ، ترسیدم، ناگهان رو به من كرد و گفت: چکار می‌خواهی بکنی پسر، می‌خواهی نبی (پیامبر) بشوی و پا در جای انبیاء بگذاری، من جایگاه تو را در نزد ائمه (علیهم‌السلام) می‌بینم!!
بعد از آنکه استخاره را گرفتند، تصمیم ‌می‌گیرند با جدّیت به درس حوزه ادامه دهند و از طرفی پدر و مادر خود را راضی کنند، که بعدها این رضایت حاصل شد، و پدر و مادر به داشتن چنین فرزندی افتخار ‌می‌کرده و همیشه دعا‌گوی او بودند. ایشان در مدرسه طالبیه تبریز سكونت گزید و با مرحوم علامه شیخ محمد تقی جعفری‌ (ره) هم حجره ‌می‌گردد و با جدّیت شروع به درس خواندن ‌می‌نماید تعهد به حضور در درس از آغاز مرحوم میرزا‌ (ره) را در طالبیه تبریز شاخص كرده بود، و كم كم استعداد علمی او بروز ‌می‌كند و توانست دروس سطح را در تبریز به پایان برساند، فاضل محترم آقای حاج میر علی اكبر فردوس (از تجار خیّر و متدیّن تبریز كه از زمانی كه فقیه مقدس، مرحوم میرزا‌ (ره) در طالبیه تبریز مشغول به تحصیل بودند باهم آشنایى داشتند و در طول مرجعیت مرحوم میرزا (ره) ایشان وکیل و امین مرحوم میرزا (ره) در تبریز بودند،) در جمعى مى فرمودند: وقتى مرحوم میرزا (ره) در طالبیه تبریز حركت مى كرد، به وضوح مشاهده مى شد كه طلاب متوجه او مى شوند و با اشاره به یكدیگر مى گویند: این شخص بسیار فاضل است و در تحصیل بسیار موفق است. طلاب از وجود ایشان در هر فرصتى استفاده مى‌كردند و مقام علمى ایشان از همان جوانى كه در طالبیه قدم مى زدند، به وضوح مشخص بود و اوقات خود را صرف درس و بحث مى‌كرد و عاشق كسب علم بود و طلاب سعی ‌می‌کردند هنگامیکه میرزا‌ (ره) در طالبیه در حال تردد بود از او استفاده کنند و در هر فرصت ممکن از علم سرشار او بهره ببرند.

← جدیت در درس


طلاب در طالبیه تبریز روزها حلقه بحثی داشتند که افراد فاضل و معروف مدرسه ‌می‌نشستند و طلاب گرد آنان حلقه زده و شروع به سؤال و جواب ‌می‌کردند، مرحوم میرزا‌ (ره) هم حلقه بحثی داشت که از سایر حلقه‌های بحث شلوغ‌تر بود و افراد دور بر ایشان را گرفته و شروع به بحث ‌می‌کردند. تسلط و احاطه علمی مرحوم میرزا (ره) به قدری بود که طلاب به دور آن حلقه علمی با شوق و ذوق گرد ‌می‌آمدند.
مرحوم میرزا (ره) برغم مشکلات مادی با جدیت درس ‌می‌خواند ایشان نقل کردند: چیزی در حجره برای خوردن نداشتیم من و علامه جعفری‌ (ره) مانده بودیم چه کنیم، بعد از ظهر جمعه تاجری به مدرسه آمد و به ما مبلغی داد جهت نماز وحشت، توانستیم با آن پول چند روزی را بگذرانیم، خداوند متعال به ما عنایت ‌می‌کرد و هرگاه با مشکلی برخورد ‌می‌کردیم تفضلی ‌می‌فرمود و ایام را پشت سر ‌می‌گذاشتیم و در هر حال شكرگزار بوده و با گرسنگی و ناداری آشنا شده بودیم، احساس وظیفه و ادای آن موجب ‌می‌شد توكلمان بیشتر باشد و به آنچه كه خدا مقدر كرده بود ‌می‌ساختیم.

هجرت به قم

[ویرایش]

پس از چند سال تحصیل کم کم مرحوم میرزا (ره) احساس ‌می‌کند که باید حوزه تبریز را ترک كرده و به حوزه علمیه قم منتقل شود تا مراتب علمی خود را آنجا کامل نماید. در سال ۱۳۶۴ هـ.ق ۱۳۲۷ش در حالی كه مرحوم میرزا (ره) ۱۹ سال بیشتر نداشت. به قم منتقل ‌می‌شوند و هفت سال در جوار کریمه‌ی اهل بیت ماندگار گردید.
[۴] حسین آوردی، آشنایی با ستارگان هدایت و مراجع تقلید شیعه، ص۸.
و در درس آیت الله سید محمد حجت کوه کمری‌ (ره) چهار سال اصول و فقه حاضر ‌می‌شوند، و درس آیت الله رضی زنوزی تبریزی‌ (ره) چهار سال، اصول و فقه حاضر ‌می‌شوند و چهار سال، درس فقه در نزد مرحوم آیت الله خراسانی‌ (ره) تلمذ ‌می‌کند و در طول سكونت در قم كه نه سال طول كشید در دروس فقه استاد الفقهاء و المجتهدین آیت الله بروجردی‌ (ره) اصول و فقه حاضر ‌می‌شود که عمده استفاده ایشان از سید بروجردی‌ (ره) بوده است که مورد توجه ایشان قرار ‌می‌گیرند، و به خاطر تسلط و استعداد علمی ایشان را جزء ممتحنین حوزه قرار ‌می‌دهد. کرسی درس مرحوم میرزا (ره) در قم از رونق خاصی برخوردار بود. درس ایشان زبانزد طلاب بود و مسجد نو ـ روبروی شیخان ـ مملو از طلاب ‌می‌شد، و به قول آیت الله شیخ یحیی انصاری شیرازی (حفظه الله)، درس مرحوم میرزا (ره) به قدری شیرین و با محتوا بود که هنوز حلاوت آن درس را احساس ‌می‌کنم و آن‌گونه درس را بعدها نیافتیم.
حجت الاسلام و المسلمین سید ابراهیم رضائیان ‌می‌گوید: من هم از ایران به نجف رفتم و مدتى در حوزه نجف بودم. بعد یک سفر به ایران داشتم كه به محضر مبارك شیخ آیت الله میرزا هاشم (ره) رسیدم و ایشان تا مرا دید، با شوق و ذوق خاصى از من سؤال كرد: از میرزا جواد (ره) چه خبر، ایشان چه كار مى‌كند؟ واقعاً میرزا جولان فكر داشت. مرحوم میرزا هاشم (ره) از هیچ كس سؤال نكرد، فقط جویاى حال میرزا (ره) شد، و این خود نشان مى داد كه مرحوم میرزا (ره) كسی نبود كه فراموش شود.
سال‌های ورود وی به قم، مصادف با آغاز شکوفایی حوزه علمیه قم بود. آیت‌الله بروجردی به قم مرکزیت داده و دروس حوزوی رونق چشمگیری گرفته بود.
او در مدرسه فیضیه اقامت کرد و ضمن تحصیل از محضر بزرگان، به تدریس روی آورد. او از جمله افراد مورد عنایت آیت‌الله بروجردی بود. خود می‌گوید: «من در مسجد نو- در میدان آستانه- لمعه و قوانین تدریس می‌کردم. از طرف آقای بروجردی (رحمة‌الله‌علیه) ممتحن بودم و پرداخت شهریه طلبه‌ها منوط به نظر ممتحیف بود.
[۵] مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور (شاگرد ایشان.
آیت‌الله تبریزی در قم چهار سال از محضر آیت‌الله حجت بهره‌مند شد و به لحاظ روحی و اخلاقی نیز تحت تاثیر وی قرار گرفت. آیت‌الله حجت در آن زمان در زهد و اخلاق زبانزد بود. وی همزمان ۷ سال از خدمت آیت‌الله بروجردی دانش معارف را فرا گرفت و با وجود موقعیت خوب برای تدریس راهی نجف اشرف شد.»

به سوی عتبات

[ویرایش]

مرحوم میرزا (ره) ‌می‌فرمودند: ما در حوزه قم بودیم و آوازه حوزه نجف را ‌می‌شنیدیم. خیلی در حسرت نجف ‌می‌سوختم، ولکن راهی برای هجرت به آن دیار نمی‌یافتم، همیشه در این فکر بودم که آیا ‌می‌شود روزی ما هم موفق شویم حوزه نجف را درک کنیم و در جواز مرقد مطهر امیرالمؤمنین و ابا عبدالله الحسین(علیهما‌السلام) ادامه تحصیل دهم، و این آرزو موجب شده بود که توسل فراوان داشته باشم تا آنکه خداوند متعال حاجت من را برآورده کرد، و در یک جلسه علمی که داشتیم خدا عنایت کرد و اسباب مهیا شد و موفق به هجرت به نجف شدم. استاد در این خصوص می‌گوید: «در مدرسه فیضیه نشسته بودم و به چگونگی رفتن به نجف فکر می‌کردم. در همین وقت مرد آشنایی را دیدم که پیشتر نیز دیده بودم. از من پرسید به چه می‌اندیشی؟ عرض کردم: به رفتن به عتبات. گفت: موانع رفتن چیست؟ گفتم: شرایط عوض شده است. آن زمان مصادف با سقوط مصدق و آغاز سخت گیری‌های دولت به روحانیت بود. گفت: شما غصه نخورید، از من مدارک و عکس گرفت و چند روزی نگذشت که پاسپورتم را درست کرد. او تاجر بود و برای خرید و فروش به کشور‌های اطراف می‌رفت و این جور کار‌ها برایش آسان بود. من نیز با گرفتن گذرنامه، صبر نکردم و با اولین وسیله به سمت عراق راه افتادم، حتی نتوانستم به شاگردانم اطلاع دهم.»
[۶] موسوعه النجف الاشرف، ج۱۲، ص، زندگی آیت‌الله تبریزی.

خصوصیات آن جلسه به نقل از مرحوم میرزا (ره) اینگونه است، كه ایشان فرمودند: بعضی تجار تبریزی، از تهران یا تبریز به قم ‌می‌آمدند، و طلاب آذربایجانی را به میهمانی دعوت ‌می‌كردند، یك روز حاج یعقوب اپكچی‌ (ره) از تجّار متدّین تبریز ساكن در تهران به قم آمده بود و طلاب را دعوت كرد، من هم در آن جمع بودم، در آن جمع عده زیادی از علماء که بعضی از آنان از مراجع بودند، حضور داشتند، آن زمان من هم یک طلبه جوان بودم، در آن جلسه مسأله علمی مطرح شد که در اطراف این موضوع طلاب بحث کردند، که من وارد بحث شده و گفتم جواب مسئله این نیست که ‌می‌گویید، بلکه جواب این است. نخسـت بعضی طلاب از اینکه من وارد بحث شدم خوششان نیامد، لکن کم کم بعضی از فضلاء جلسه حرف مرا تأیید کردند، و این موجب شد که میزبان توجه خاصی به من کند. خود را به من رساند و گفت اگر آقایان رفتند شما بمان با تو کار دارم. بعد از رفتن کلیه افراد حاج یعقوب‌ (ره) به نزد من آمد و گفت: ما شاء الله مسلط هستی. دوست دارم اگر حاجتی داری برایت برآورده کنم. مرحوم میرزا (ره) گفتند: ما که دنبال حوائج دنیا نمی‌گشتیم و فقط به درس و بحث مشغول بودیم، به او گفتم سال‌ها است آرزو دارم حوزه نجف را ببینم و در آنجا تحصیل کنم، لکن امکانات و خرجی راه و استقرار در نجف را ندارم، مرحوم میرزا (ره) ‌می‌گوید: این تاجر به من قول داد کارهایم را انجام دهد، و در مدت سه روز ضمـن تهیه گذرنامه تمام ما یحتاج راه را تهیه کرد. من به عنایت اهل بیت (علیهم‌السلام) به نجف اشرف سفر كردم تا نجف بودم این تاجر متدین گاهی به من عنایت داشت، و حتی بعد از بازگشت از نجف محبت‌های فراوانی كرد، و هر چند وقت یك بار به دیدنم ‌می‌آمد، خدا رحمتش کند ...

← در نجف


آیت الله تبریزی رنج سفر را به جان خرید و خود را به شهر نجف رساند و این وقتی بود که بیست و هفت سال از عمرش سپری شده بود. وی با کمک مرحوم میرزا علی غروی (از مراجع و بزرگان آذربایجان بود که در نجف اقامت داشت و به دست هبشی‌ها به شهادت رسید.) که سالیانی در نجف بود، در مدرسه قوام السلطنه شیرازی ساکن شد و روزهای پرجنب و جوش خود را در حوزه علمیه نجف آغاز کرد. وی چون در سن بالا وارد حوزه علمیه شده بود، تلاش دو چندانی می‌کرد و در دروس متعدد حاضر می‌شد. خود می‌گوید: «من چهل سال معنای تعطیلی را نفهمیدم و از همه چیز زدم و از لذت‌های بسیاری دوری گزیدم تا به اهدافم برسم»
[۷] موسوعه النجف الاشرف، ج۱۲، ص۱۹۹.

بعد از آنکه مرحوم میرزا (ره) به نجف اشرف ‌می‌رسد بعد از زیارت مرقد مطهر امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه‌السلام) در مدرسه خلیلی مهمان دوست دیرین خود مرحوم شهید آیت الله میرزا علی غروی‌ (ره) ‌می‌گردد، و بعد از چند روز یک حجره‌ای در مدرسه قوام السلطنه شیرازی كه در پشت مسجد طوسی قرار داشت به دست ‌می‌آورد، و مشغول تدریس مکاسب و کفایه در مسجد خضراء و مسجد عمران شدند و روز به روز بر وسعت حوزه درسشان افزوده ‌می‌گردد، تاریخ دقیق هجرت مرحوم میرزا (ره) به نجف اشرف سال ۱۳۷۱ هـ . ق است. حجت الاسلام و المسلمین سید علی مرعشی در خصوص فضل مرحوم میرزا‌ (ره) ‌می‌گفتند: مرحوم میرزا‌ (ره) از نجف به کربلا با ماشین چوبی كه آن زمان بود ‌می‌رفتند و در ماشین جدّ ما آیت الله سید محمد مرعشی‌ (ره) حضور داشت عده‌ای از طلاب هم بودند در بین راه بعضی عوام مسائلی را از طلاب ‌می‌پرسند كه سؤال و جواب رد و بدل ‌می‌شود كه مرحوم میرزا‌ (ره) با اشكال به جواب بعضی مسائل، جواب صحیح را ‌می‌دهد، سید علی مرعشی ‌می‌گوید، مرحوم میرزا‌ (ره) مورد توجه جدّ ما قرار ‌می‌گیرد و آدرس حجره او را گرفته و بعداز چند روز به حجره مرحوم میرزا‌ (ره) رفته و مبلغی را هدیه ‌می‌كند من هم از کربلا آمده بودم تعدادی عباء آورده بودم كه یكی را همان آنجا به میرزا‌ (ره) تقدیم كردیم، جدّ ما از تسلط مرحوم میرزا‌ (ره) بسیار مسرور شده بود و لذا میرزا‌ (ره) را مورد عنایت خود قرار داد.

← از ویژگی‌های میرزا


یكى از ویژگی‌هایی مرحوم میرزا‌ (ره) در نجف اشرف، كه تمام فضلاى نجف آن را به كرات مشاهده كردند و به آن شهادت مى دهند، توسل و ولاء مرحوم میرزا‌ (ره) بود، كه علاوه بر جدّیت در درس، و غرق در مسائل علمی، همواره توسل به درگاه اهل بیت (علیهم‌السلام) را از یاد نمی‌برد و در انجام این كار زبانزد بود، فاضل محترم حجت الاسلام والمسلمین محمد علی مظاهری ‌می‌گوید: توفیق یافتم با تعدادی از دوستان در سال ۱۳۸۴ش به زیارت عتبات مقدسه نجف اشرف سفر نمایم و سعادت یاری كرد خدمت آیت الله سیستانی (دام‌ظله) رسیدم در آنجا ضمن رساندن سلام مخصوص مرحوم میرزا‌ (ره) به ایشان، در خصوص شخصیت مرحوم میرزا‌ (ره) صحبت شد، آیت الله سیستانی (حفظه‌الله) فرمودند: میرزای تبریزی از وقتی كه نجف اشرف بود ولای عجیبی داشتند و محب سر سخت اهل بیت (علیهم‌السلام) بودند.
مرحوم میرزا‌ (ره) هنگام ورود به نجف در درس‌های گوناگونی حضور یافت، لیكن در نهایت پایبند درس مرحوم آیت الله العظمی خوئی‌ (ره) گردید، و بتدریج از چهره‌های شاخص درس این استاد بزرگوار و عظیم‌الشأن گردیده و مورد توجه ویژه ایشان قرار گرفت، معروف است که در آغاز حاضر شدن مرحوم میرزا‌ (ره) در درس آیت الله العظمی خوئی‌ (ره)، سید‌ (ره) از مرحوم آیت الله محمد علی توحیدی‌ (ره) سؤال ‌می‌کند که این شخص کیست. شیخ توحیدی‌ (ره) ‌می‌گوید: این جواد است. اهل تبریز، سید خوئی‌ (ره) ‌می‌گوید: این شخص آینده بسیار درخشانی دارد و کم کم موجب ‌می‌شود که سید خوئی‌ (ره) ایشان را به شورای استفتاء خود دعوت کند، مرحوم میرزا‌ (ره) را ‌می‌توان یكی از شاگردان برجسته و مبرز مرحوم آیت الله خوئی‌ (ره) دانست كه همیشه مورد عنایت و توجه خاص استاد بود، و در اغلب جلسات علمی خصوصی استادشان نیز شركت ‌می‌نمود، و در بحث‌ها و درس‌ها با طرح اشكالات و مطرح كردن بحث‌های علمی بر هر چه پربار شدن محفل علمی ‌می‌افزودند.

← تبلیغ احكام


استاد علاوه بر تدریس و تحقیق در حوزه علمیه نجف، از امر تبلیغ احکام و مسائل دینی مردم نیز غافل نبود، و در ایام تبلیغی و فرصت‌های مناسب به نقاط نیازمند تبلیغ، مسافرت ‌می‌كرد و به تبلیغ احكام الله ‌می‌پرداخت...

روزهای پر تلاش

[ویرایش]

آیت الله تبریزی در دروس اساتید بزرگی، چون آیات سید عبدالهادی شیرازی و سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد و در همان سال‌های نخست مورد توجه اساتید قرار گرفت. آیت‌الله خویی با درک استعداد و همت میرزا جواد، ایشان را مورد عنایت قرار داد و او رفته رفته به استاد نزدیک تر و از خواص شاگردان وی شد. آیت‌الله تبریزی می‌گوید:
«مرحوم خویی در مسجد خضراء شب‌ها بعد از نماز مغرب و عشا اصول می‌گفتند. ما درس ایشان رفتیم. در همان جلسه اول بحثی را با عنوان «آیا در شبهات موضوعیه فحص لازم است یا نه؟» مطرح کردند.
ایشان در این موضوع با استاد به بحث نشست و مطالب درستی را ارائه داد و استدلالش پذیرفته شد. در همین موضوع راه را برای پیشرفت ایشان هموار ساخت.
[۸] یادداشت‌های حجت الاسلام وحید پور درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی.

آیت الله خویی بعدها ایشان را جزء اعضای دفتر استفتاء خود معرفی کرد و ایشان حدود بیست سال در دفتر استفتاء و محفل درس استاد به تلاش پرداخت و چند بار سطوح و خارج را تدریس کرد.
وی از محضر آیات سید محسن حکیم و مشکینی (از زعمای حوزه علمیه نجف اشرف و فرزند صاحب حاشیه بر کفایه.) هم‌بهره برد.
آیت الله تبریزی علاوه بر اینکه در دروس فقه و اصول به درجه اجتهاد رسید، در دروس فلسفه و تفسیر، رجال تلاش زیادی کرد و به تبحر دست یافت. از هم بحث‌ها و هم درس‌های او می‌توان حضرات آقایان مرحوم شهید سید محمد باقر صدر، مرحوم شیخ مجتبی لنکرانی، مرحوم آقا شیخ صدرا بادکوبه‌ای، آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله سید علی سیستانی، آقا شیخ علی اصغر شاهرودی را نام برد.

بازگشت به ایران

[ویرایش]

بعد از گذشت مدتی بعضی از شاگردان مرحوم میرزا (ره) که خود به درس خارج رسیده بودند، از ایشان ‌می‌خواهند که به تدریس خارج پرداخته تا بتوانند طلاب از وجود ایشان استفاده کامل نمایند، ایشان درس خارج را در مسجد عمران شروع ‌می‌نماید، تدریسی كه سال‌ها ادامه یافت تا آن كه ماموران رژیم بعث عراق در شب جمعه سال ۱۳۵۴ش با یورش به حوزه نجف اشرف فضلاء و طلاب را دستگیر كرده و از جمله مرحوم میرزا (ره) را در راه بازگشت از کربلا به نجـف دستگیر و در زندان (خان النصف) كه در میان راه کربلا و نجف ـ قرار داشت زندانی ‌می‌كنند، دستگیری فضلاء و طلاب نیم ساعت به غروب آفتاب شب جمعه شروع و مرحوم میرزا‌ (ره) شب هنگام دستگیر ‌می‌شود، رژیم بعث هر طلبه‌ای را در خیابان و معابر عمومی مشاهده ‌می‌كرد او را دستگیر و روانه قرارگاه‌های ارتش ‌می‌نمود.
بعداز دو روز مرحوم میرزا (ره) از زندان آزاد ‌می‌گردد و به او یك هفته دولت بعث وقت ‌می‌دهد كه خاک عراق را ترك كند، روحیه مرحوم میرزا (ره) بعداز قضیه زندان خان النصف بسیار تغییر كرده بود، و برخورد تحقیر آمیز رژیم بعث سخت بر ایشان اثر گذاشت بود، لذا تصمیم گرفتند به هر نحو ممكن خاک عراق را ترك كند حجت الاسلام والمسلمین سید علی مرعشی به نقل از پدر بزرگوارشان آیت الله سید جعفر مرعشی‌ (ره) ‌می‌گوید: آیت الله خوئی‌ (ره)، میرزا (ره) را به نهار دعوت ‌می‌كند و ‌می‌گوید: میرزا بمان شاید بتوان كاری كرد، لكن میرزا (ره) ‌می‌گفت نه من تصمیم گرفته‌ام بروم و بر رفتن اصرار داشت، مرحوم میرزا‌ (ره) ‌می‌گفت من استخاره گرفته‌ام و استخاره بسیار خوب آمده. به این ترتیب وی پس از ۲۳ سال به همراه تعدادی از ایرانیان مجبور به ترک عراق شد؛ این در حالی بود که آیت‌الله خویی از آمدن ایشان به ایران بسیار متاثر بود. زیرا وی می‌خواست آیت‌الله تبریزی در نجف به تدریس ادامه دهد و معتقد بود که ایشان می‌تواند در آینده نزدیک یکی از استوانه‌های حوزه‌ی علمیه نجف گردد و این مطلب را به برخی از دوستان نزدیک خود گفته بود. این سخن معروف بود که وی به آیت‌ الله مشکینی(فرزند صاحب حاشیه بر کفایه) گفته بود: «ایشان مجتهد مطلق هستند.» و این برجسته بودن در سیمای آیت‌ الله تبریزی نیز مشهود بود.
[۹] یادداشت‌های حجت الاسلام وحید پور درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی.

از این‌رو میرزا‌ (ره) در فاصله كوتاهی زندگی خود را جمع نموده و به سمت ایران حركت كردند، و هنگامی كه به مرز عراق رسیدند خبر لغو حكم تبعید ایشان رسید، لیكن میرزا (ره) قبول نكردند و به سمت خاک ایران حركت كردند مرحوم میرزا‌ (ره) در قم مستقر ‌می‌شوند و كم كم خبر حضور مرحوم میرزا‌ (ره) در قم منتشر ‌می‌شود، و طلاب كم كم در اطراف مرحوم میرزا ‌ (ره) جمع شدند، حتی بعضی از شاگردان مرحوم میرزا (ره) از نجف به قم آمدند، مرحوم میرزا (ره) در آغاز درس خارج خود را در مسجد كوچكی كه روبروی مسجد فاطمیه (گذرخان) بود شروع ‌می‌كنند، لكن بعداز یك هفته به خاطر استقبال طلاب به مسجد عشقعلی منتقل ‌می‌شود، و بعداز مدتی جای آن مسجد هم كفاف نمی‌كند به حسینه ارک منتقل ‌می‌شود، و بعداز مدتی حسینه ارك هم پاسخگوی فضلائی كه در درس فقه شركت ‌می‌كردند نمی باشد لذا درس فقه به مسجد اعظم منتقل ‌می‌شود، تدریس ایشان از هنگام ورود به قم درسال ۱۳۵۵ش تا شوال سال ۱۴۲۷ق مطابق با آذر ۱۳۸۵ش ادامه یافت، مرحوم میرزا (ره) در سال‌های حضور در قم مقید به درس بودند و كمتر درس خود را تعطیل ‌می‌كردند و حتی ایشان وقتی روزها از درس فقه فارغ ‌می‌شدند یک درس فقه دیگر در بیت داشتند كه بعدها به خاطر كثرت استفتائات به جلسه استفتاء تبدیل شد.
میرزا‌ (ره) غیر از چهار سال آخر عمرشان كه در بیماری بسر ‌می‌بردند به تدریس منظم دروس اصول و فقه اشتغال داشتند، و در طول حضور مرحوم میرزا‌ (ره) در قم حتی در ایام جنگ و بمباران مشاهده نشد كه درس ایشان تعطیل شود.

بر کرسی تدریس

[ویرایش]

عمده تبحر آیت‌الله تبریزی در فقه، اصول و رجال بود. وی پس از بازگشت به ایران و اقامت در حوزه علمیه قم، در هر سه موضوع به تدریس ادامه داد. تدریس وی به جهت مصاحبت زیاد اساتید بزرگ نجف تا حدودی به سبک حوزه نجف است. معروف است که تدریس‌های حوزه علمیه نجف کمتر در طول ادامه می‌یابد و بیشتر به عرض و عمق موضوعات می‌پردازد. آیت‌الله تبریزی نیز بیشتر به عمق مباحث اهمیت می‌دهد. چه بسا در یک موضوع ماه‌ها بحث می‌کند و تمام ابعاد آن را مطرح می‌سازند به اعتقاد وی درس خارج باید مجتهد پرور باشد و افراد باید مبانی را درست درک کنند.
[۱۰] مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.
آیت‌الله تبریزی بر مبنای اعتقاد به توسعه فقه در زندگی، تلاش کرده است ابواب و موضوعات مورد نیاز جامعه را در اولویت قرار دهد. ادامه مباحث طولانی وی در قضاء حدود و تعزیرات را می‌توان در این جهت دانست. ایشان بیش از چهار دوره اصول و چند دوره فقه تدریس کرده‌اند. وی همیشه پس از تدریس در اختیار شاگردان قرار می‌گیرد و اشکالات را با اشتیاق می‌شنود. همین باعث شده است درس ایشان استاد پرور باشد
[۱۱] برگرفته از: کتابچه کوچک درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی (خاطرات استاد.
می‌توان گفت امروز تعداد زیادی از شاگردان وی به اجتهاد رسیده‌اند. در عرصه‌های تعلیم و تربیت نیز تعداد قابل توجهی از فضلا و مربیان از محفل درس ایشان به چنین مقامی دست یافته‌اند.

مرجعیت

[ویرایش]

پس از رحلت آیت‌ الله خویی عده‌ای از علماء و فضلا، خواستار پذیرش مقام مرجعیت از سوی آیت‌ الله تبریزی شدند. با اینکه ایشان علاقه‌ای به این مقام نداشت و همواره از آن گریزان بود اقدام جامعه مدرسین حوزه‌ی علمیه قم در معرفی هفت نفر از جمله ایشان به عنوان مرجع تقلید، در کنار وجود مقلدانی در خارج از جمله سوریه، لبنان، کویت، بحرین، عراق حتی کشورهای اروپایی، استرالیا و آفریقا وی را وادار به قبول این مسئولیت کرد. او با تواضع و فروتنی همواره به خدمت به اسلام و رشد و تعالی مسلمانان و شیعیان می‌اندیشید و الگوی اخلاقی برای شاگردان و مریدانش به شمار می‌آید. با توجه به موقعیت حساس مرجعیت، پس از فوت آیت‌ الله اراکی جامعه روحانیت طی بیانیه‌ای ۶ تن از مراجع را به عنوان مرجع اعلم معرفی کرد که پس از آیت‌ الله فاضل لنکرانی، نام آیت‌ الله شیخ جواد تبریزی قرار دارد.

سایر ویژگی‌ها

[ویرایش]

آیت الله تبریزی به ظواهر دنیا بی‌توجه و دارای زندگی ساده است و با اینکه پیشینه طولانی در مرجعیت دارد، امکانات محل سکونتش در حدّ افراد عادی جامعه است
[۱۲] مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.
معروف است که ایشان از وجوه شرعی استفاده نمی‌کند و اطرافیانش را نیز از این کار باز می‌دارد ایشان بیشتر از هدایا و تبرکاتی که دوستانش و یا مقلدانش از خارج و داخل برایش می‌فرستند استفاده می‌کند و در استفاده از وجوهات نهایت احتیاط را دارد. بارها در مقابل افرادی از شاگردان و ارادتمندان که در صدد توسعه محل سکونت وی و تاسیس حسینیه در کنار خانه‌اش بوده‌اند، مقاومت کرده است. او هنوز هم در خانه‌ای ساده و محقر زندگی می‌کند و با وجود کهولت سن هر روز فاصله منزل و محل تدریس را با پای پیاده طی می‌کند.
دیگر ویژگی آیت‌ الله تبریزی دوری از شهرت است. وی در طول بیست و چند سال مرجعیت اجازه‌ی تبلیغ از خود را نداده و برای مطرح شدن خود گامی برنداشته است، حتی کمتر جایی مختصری از زندگی نامه‌اش به چاپ رسیده است. تمام مراکز خیریه‌ای که تاسیس کرده، به نام ائمه اطهار است.
عشق و علاقه شدید به مطالعه از دیگر ویژگی‌های اوست. در دوران تحصیل در نجف اشرف از رفتن به هرگونه مجلس و محفلی دوری می‌کرد و لحظات خود را با تحقیق و نوشتن سپری می‌کرد. اکنون نیز بیشتر اوقات را صرف مطالعه و نگارش می‌کند و بخشی را برای تدریس می‌گذراند. به ندرت دیده شده است که کاری خارج از نظم و برنامه انجام دهد؛ مگر استثنائاتی که برای حفظ مصالح و به تقاضای افراد دیگر بوده است. ایشان استراحت، اوقات مطالعه، تدریس، پذیرش افراد و جلسه با اعضای استفتاءات را با برنامه و نظم دقیق انجام می‌دهد. وی در خصوص مسافرت‌هاش نیز کمال احتیاط را دارد. تنها یک سفر به حج مشرف شده و غیر از آن اگر سفری هم داشته، سفر زیارتی مشهد مقدس بوده است. وی حتی در گرمای تابستان نیز به سفر سیاحتی و تفریحی نمی‌روند.

آثار ماندگار

[ویرایش]

۱. ارشادالطالب: تعلیقه‌ی چهار جلدی بر مکاسب محرمه شیخ انصاری (رحمة‌الله‌علیه).
۲. تنقیح مبانی العروة (طهارة) ـ ۷ جلد.
۳. تنقیح مبانی العروة و المناسک (الحج) ـ ۳ جلد.
۴. کتاب القصاص.
۵. کتاب الدیات.
۶. الدروس فی علم الاصول (دوره کامل اصول).
۷. تنقیح مبانى العروة (الصلاة) (در حال چاپ).
۸. تنقیح مبانى العروة (کتاب الصوم).
۹. تنقیح مبانى العروة (کتاب الزکاة والخمس).
۱۰. کتاب امیر المؤمنین علی بن ابی طالب: (در حال چاپ).
۱۱. اُسس القضاء و الشهادات.
۱۲. اسس الحدود و التعزیرات.
۱۳. طبقات الرجال.
۱۴. تکمله منهاج الصالحین.
۱۵. مسائل منتخب.
۱۶. حاشیه بر عروه الوثقی.
۱۷. حاشیه بر وسیله مرحوم آیت‌الله اصفهانی.
۱۸. شرح کفایه الاصول.
۱۹. رساله توضیح المسائل.
۲۰. مناسک حج.
۲۱. حدود و قصاص.
۲۲. صراط النجاه (۶جلد).
۲۳. تهذیب در احکام حج.
۲۴. الانوار الهیه فی المسائل العقائدیه.
۲۵. نفی السهو عن النبی.
۲۶. فدک.
۲۷. کتاب ظلمات فاطمة الزهراء (علیها السلام) (در حال چاپ).
۲۸. رساله مختصره فی لبس السداد.
۲۹. الشعائر الحسینیه.
۳۰. عبقات ولائیه.
۳۱. زیارت عاشوراء فراتر از یک شبهه (در حال چاپ).
۳۲. زیارت عاشوراء فوق الشبهات.
۳۳. نصوص الصحیحة على الائمة (علیهم السلام).
۳۴. النکات الرجالیة (مخطوط).
۳۵. ما استفدت من الروایات فی استنباط الاحکام الشرعیة (وسائل الشیعة مخطوط).
۳۶. النصایح.
۳۷. استفتائات جدید.
ایشان آثاری نیز به صورت خطی دارد که چاپ نشده است.

خدمات اجتماعی

[ویرایش]

آیت الله تبریزی معتقد است در دنیایی که کفار در همه زمینه‌ها خود را برای ترویج مادیت تجهیز کرده‌اند و هر روز به امکانات جدیدی دست می‌یابد، مسلمانان نباید در ضعف و سستی قرار گیرند و خود را ببازند. همت ایشان همواره تقویت مسلمانان؛ به ویژه شیعیان بوده است. از خدمات اجتماعی وی می‌توان مسجد سازی در جاهایی که مسجد نبود، دستگیری از نیازمندان و ساختن درمانگاه بقیه الله قم به قصد حمایت از مستضعفان و خانواده‌های طلاب بی‌بضاعت اشاره کرد. وی در خصوص درمانگاه بقیه الله تاکید دارد که خانواده‌های طلاب و افراد بی‌بضاعت از آن بهره‌مند شوند. این درمانگاه که از نظر پزشکی درمانگاه مجهزی است. در آوردن تمام این تجهیزات همت و کمک جدی داشتند و تاکید دارند در برخورد با مراجعین مراقبت لازم را انجام دهند و رضایت خدا در نظر داشته باشند. گروهی را نیز مامور کرده‌اند در خصوص فقرا و ایتام تحقیق و برایشان مواد خوراکی و پوشاک فراهم کنند. این کار سال‌هاست که انجام می‌شود. البته همواره تاکید کرده است که اسمی از ایشان در هیچ جا مطرح نشود. او دوست دارد کارها را به اسم ائمه معصوم انجام دهد و اگر خیری به افراد می‌رسد، همه آن را عنایتی از سوی اسلام و ائمه بدانند.
[۱۳] مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.


در محضر استاد

[ویرایش]

آیت الله تبریزی تندیس تقوا و الگوی مؤمنان است. کمتر اهل نصیحت و توصیه است و دوست دارد به خود بپردازد؛ اما گاهی به خاطر تقاضای افراد توصیه‌هایی کرده است. وی به افراد و شاگردانش توصیه می‌کند که در زندگی تنها به خداوند توکل داشته باشند و مشکلات و کمبودهای زندگی موجب غفلت از لطف خداوند نشود. نباید افراد از راه احتیاط خارج شوند و به سمت هوس بروند. خود نیز در این سال‌ها همواره اهل احتیاط بوده است. ایشان توصیه می‌کنند که نباید ترس بر ایمان غلبه کند. برای همین همواره امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) را الگویی بسیار عالی برای شیعیان معرفی می‌کند. او همیشه از امام خمینی به جهت درک بهتر مسائل اسلام و مسلمانان، شجاعت در عمل و اخلاص در نیت به نیکی یاد می‌کند و به افراد توصیه می‌کند نگهبان و حافظ میراث ارزشمند امام خمینی که با خون هزاران شهید به دست آمده است، باشند.
آیت الله تبریزی به مبلغانی که به مناطق شهری و روستایی می‌فرستند و کسانی که پیش از سفر تبلیغ به محضر ایشان می‌رسند و توصیه می‌خواهند، می‌گوید: وظیفه دارید مردم را به یاد معاد بیاندازید. وی به قرآن اشاره می‌کند که در آن معاد مورد تاکید و تکرار قرار گرفته است و اضافه می‌کند: اگر مردم به یاد معاد باشند، کمتر گناه می‌کنند. تاکید دارد که باید به نماز نیز اهمیت داده شود و به طلاب توصیه می‌کنند که سعی کنند نماز را در اول وقت و با نوافل بخوانند. وی توصیه می‌کند که نباید از مسیری که توسط ائمه برای ما ترسیم شده است، خارج شویم. سیدالشهدا را بهترین الگوی مسلمانان می‌داند و عمل ایشان را برای خاتمه دادن به ظلم و ستیز با بی‌عدالتی و حفظ ارزش‌ها و عزت مؤمنان حجت می‌داند و تاکید می‌کند که باید در مجالس عزا به این رسالت اشاره گردد.
او به شاگردانش توصیه می‌کند که کمتر به فکر تعطیلات باشند و سعی کنند مشغول تحصیل و تدریس و خدمت به مردم باشند. خود نیز وقتی به مشهد مقدس مشرف می‌شود، بیش از دو روز در مشهد اقامت نمی‌کند و به جهت کار و اشتیاق به خدمت به قم بر‌می‌گردد. توصیه‌اش به طلاب این است که اوقات خود را به بطالت و غفلت از دست ندهند.

دیدگاه

[ویرایش]

آیت الله تبریزی همواره نگران جامعه دینی است و در این خصوص روشنگری در جامعه را یکی از ضرورت‌ها می‌داند. همواره در برابر حوادث مهم مثل انقلاب اسلامی ایران، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، جریان سیاسی و حوادثی که برای سایر مسلمانان در سطح جهان پیش می‌آید، موضع گیری و دیدگاه خود را اعلام کرده است. همیشه به وحدت مسلمانان که یکی از آرزوهای دیرین اوست. می‌اندیشد و تاکید می‌کند که با همدلی می‌توان خطر یهود و سایر دشمنان را خنثی کرد.
این سخن امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) را باور داشت که تکرار می‌کرد که اگر ما در مقابل امریکا و دشمنان خود جلوتر برویم، آنها چندین قدم عقب‌تر خواهند رفت. در رابطه با حوزه علمیه نیز دیدگاه خاصی دارد و بر همین اساس همیشه توصیه می‌کند که طلاب با استعداد نباید از درس و بحث حوزه خارج شوند و مسئولیت‌های اجرایی قبول کنند. در رابطه با دروس حوزه اعتقاد دارد که طلاب باید به جای چند تخصص در یک موضوع متخصص شوند و تعهد بپذیرند تا بتوانند بخشی از عمر خود را در خدمت مردم باشند. وی با مقایسه دوران تحصیل خود در نجف اشرف با زمان فعلی با نگرانی پیگیر این موضوع است که نباید دروس حوزه هر سال بیش از قبل به سمت سطحی نگری برود و از عمق آن کاسته شود. وی می‌گوید اگر بنیه علمی در حوزه‌ها ضعیف شود، در آینده آسیب پذیر خواهند شد.
وی اعتقاد دارد که حوزه باید در مسیر اسلام قرار بگیرد و بنایی تحت جریانات و فرقه‌ها و حزب‌ها از مسیر مستقیم خارج شود. خود می‌گفت: «من در همان زمان که سر و صدا بود بر خلاف برخی که اهمیتی به اخبار و رادیو نمی‌دادند، اخبار را از طریق رادیو پیگیر بودم و این کار الان هم ترک نشده است.»
[۱۴] مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور از شاگردان ایشان.


معیشت استاد

[ویرایش]

آیت الله تبریزی با کهولت سن همچنان شاداب و سرحال مشغول تدریس و انجام مسئولیت‌های مرجعیت بود. وی تا همین اواخر، خارج فقه و اصول تدریس می‌نمود و بخشی از اوقات خود را برای امور دفتر خویش صرف کرد و قسمتی از اوقات را نیز در خدمت مردم یا در خلوت خود بود. وی دارای فرزندان صالح است و آنان نیز چون پدر در خدمت مردم و جامعه دینی هستند. یکی از فرزندانش به نام حجت الاسلام شیخ جعفر تبریزی روحانی است و در امور دفتر و ملاقات‌ها و روابط وی با افراد یاری‌اش می‌کند. یکی دیگر از فرزندانش نیز پزشک است و با تعهدی که از پدر به ارث برده، در خدمت جامعه است. پسر سوم ایشان شغل آزاد دارد. وی ۵ دختر دارد و برخی نیز به شغل دیگری اشتغال دارند. رابطه آیت‌الله تبریزی با فرزندان خود بسیار صمیمی بود.

رحلت

[ویرایش]

این مرجع پر تلاش پس از سال‌ها تحقیق و تالیف و تربیت شاگردان فاضل، پس از ۸۲ سال نورافشانى، روز سه شنبه ۳۰/۸/۱۳۸۵برابر با ۲۹ شوال ۱۴۲۷ چشم از جهان فرو بست و فردای آن روز، پس از تشییع با شکوه و اقامه‌ی نماز توسط آیت‌الله وحید خراسانی، در بالا سر حرم حضرت معصومه، به خاک سپرده شد.
به همین مناسبت رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیامی صادر کردند که متن آن به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
انالله و انا الیه راجعون
با تاسف و تاثر فراوان، اطلاع یافتیم که عالم ربانی و فقیه عالی مقام، آیت‌الله حاج میرزا جواد آقا تبریزی (رحمه الله علیه) دار فانی را وداع گفته و حوزه‌های علمیه را سوگوار ساخته است.
ایشان از مراجع معظم تقلید، و از برجسته‌ترین اساتید حوزه‌های علمیه قم بودند و در طول ده‌ها سال، جمع کثیری از فضلا و طلاب علوم دینی، از افادات و تحقیقات علمی این فقیه و اصولی عالیقدر بهره‌مند گشتند. تقوی و پارسایی این مرد بزرگ در کنار خلق و خوی مردمی و رعایت پدرانه‌ای که با شاگردان و ارادتمندان خویش به کار می‌برد، ایشان را در میان طلاب و جوانان و بسیجیان، شخصیتی محبوب ساخته و حضور ایشان در عرصه‌های گوناگون حماسه‌های انقلاب کرامت مضاعفی را این وجود پر برکت پدید آورده بود. مردم شریف قم هنوز سیمای با وقار ایشان در تشییع پیکرهای مقدس شهیدان دوران دفاع مقدس را فراموش نکرده‌اند.
در گذشت این عالم عامل و این شخصیت علمی برجسته برای حوزه‌های علمیه خسارتی بزرگ است.
این جانب رحلت آن بزرگوار را به مراجع معظم تقلید و علمای اعلام و حوزه‌های علمیه و به عموم ملت ایران، به ویژه شاگردان و ارادتمندان و مقلدان ایشان و نیز به بیت مکرم و آقازادگان محترمشان تسلیت عرض می‌کنم و از خداوند متعال می‌خواهم که برترین پاداش صالحان را به ایشان عطا فرماید.
سید علی خامنه‌ای
۳۰/ آبان/ ۱۳۸۵

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمد شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج۷، ص۱۳۶.
۲. محمد شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج۷، ص۱۳۶.
۳. مصاحبه حجت الاسلام وحیدپور از شاگردان معظم له.
۴. حسین آوردی، آشنایی با ستارگان هدایت و مراجع تقلید شیعه، ص۸.
۵. مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور (شاگرد ایشان.
۶. موسوعه النجف الاشرف، ج۱۲، ص، زندگی آیت‌الله تبریزی.
۷. موسوعه النجف الاشرف، ج۱۲، ص۱۹۹.
۸. یادداشت‌های حجت الاسلام وحید پور درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی.
۹. یادداشت‌های حجت الاسلام وحید پور درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی.
۱۰. مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.
۱۱. برگرفته از: کتابچه کوچک درباره ی زندگی آیت‌الله تبریزی (خاطرات استاد.
۱۲. مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.
۱۳. مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور.
۱۴. مصاحبه با حجت الاسلام وحیدپور از شاگردان ایشان.


منبع

[ویرایش]

آیةالله العظمی تبریزی (قدس سره)، زندگینامه مراجع عظام تقلید انهار، جامع‌ترین وبسایت احکام و مسائل شرعی.    
سایت اطلاع رسانی آیة الله العظمی میرزا جواد آقا تبریزی    






جعبه‌ابزار