ابن‌ابی‌الخطاب ابوجعفر محمد بن حسین‌ زیات‌ همدانی‌ کوفی‌

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ اَبی‌ الْخَطّاب‌، ابوجعفر محمد بن‌ الحسین‌ بن‌ ابی‌ الخطاب‌ زید زَیّات‌ همدانی‌ کوفی‌ (د ۲۶۲ق‌/۸۷۶م‌)، از نوادگان‌ عبدالعزیز بن‌ المهتدی‌ بن‌ محمد بن‌ عبدالعزیز الاشعری‌ القمی‌، محدّث‌ ایرانی‌ در سده ۳ق‌/۹م‌ و از راویان‌ شیعه می‌باشد‌.


نام وی در منابع

[ویرایش]

نام‌ او را نخستین‌ بار کلینی ‌ (د ۳۲۸ یا ۳۲۹ق‌) در مواضع‌ مختلف‌ از اصول‌ کافی ‌ محمد بن‌ الحسین‌ و ابن‌ قولویه‌
[۲] ابن‌ قولویه‌، جعفر، کامل‌ الزیارات‌، ج۱، ص‌ ۳۷، به‌ کوشش‌ عبدالحسین‌ امینی‌ تبریزی‌، نجف‌، ۱۳۵۶ق‌/۱۹۳۷م‌.
محمد بن‌ الحسین‌ بن‌ ابی‌ الخطاب‌ آورده‌ است‌. نجاشی ‌ نام‌ و عنوان‌ و کنیه او و پدرش‌ و نیز نسبت‌ وی‌ را بدین‌گونه‌ یاد کرده‌: محمد بن‌ الحسین‌ بن‌ ابی‌ الخطاب‌ ابوجعفر الزَّیّات‌ الهمدانی‌.
[۳] نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶،بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
همو سپس‌ افزاید که‌ نام‌ ابی‌ الخّطاب‌ زید است‌. حلّی‌ نیز نام‌ او را به‌ همین‌ صورت‌ آورده‌ جز اینکه‌ ظاهراً به‌ اشتباه‌ به‌ جای‌ الحسین‌، ابی‌ الحسین‌ آورده‌ است‌،
[۴] حلی‌، حسن‌، کتاب‌ الرجال‌، ج۱، ص‌ ۲۸۵، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
اما آنچه‌ عموم‌ مؤلفان‌ متقدم‌ و متأخر بر آن‌ تأکید کرده‌اند، نوشته نجاشی‌ است‌ که‌ در پی‌ اسم‌ و عنوان‌ او می‌افزاید: از اجّله محدّثان‌ شیعه ‌، کثیر الروایه‌، ثقه‌ و سرشناس‌ و دارای‌ تصانیف‌ نیکو بود.

وثاقت ابی الخطاب

[ویرایش]

نجاشی روایت وی‌ را نیز مورد اعتماد می‌داند.
[۵] نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶،بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
به‌ نوشته مامقانی‌
[۶] مامقانی‌، عبدالله‌، تتقیح‌ المقال‌، ج۱، ص‌ ۱۰۶، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
وی‌ از یاران‌ ۳ پیشوای‌ شیعه امامیه‌ - امام‌ جواد علیه‌السلام، امام‌ هادی ‌ علیه‌السلام و امام‌ حسن‌ عسکری‌ علیه‌السلام - بوده‌ است‌، و سلسله روات‌ وی‌ گاه‌ با ۳ واسطه‌ و گاه‌ با ۶ واسطه‌ به‌ امان‌ پیشین‌ شیعه‌ و سرانجام‌ به‌ علی‌ بن‌ ابیطالب‌ علیه‌السلام می‌رسد.

ابی الخطاب از معمرین

[ویرایش]

به‌ ملاحظه کثرت‌ روایات‌ و احادیث‌ وی‌ و درک‌ حضور ۳ پیشوای‌ شیعه‌، در پاره‌ای‌ از منابع‌ وی‌ را از سالخوردگان‌ عصر خود به‌ شمار آورده‌اند. مامقانی‌.
[۷] مامقانی‌، عبدالله‌، تتقیح‌ المقال‌، ج۱، ص‌ ۱۰۶، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
سنین‌ عمرش‌ را صدواند یا نودواند نوشته‌اند.
[۸] آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۴.


آثار

[ویرایش]

نجاشی‌ این‌ آثار را به‌ او نسبت‌ داده‌ است‌: کتاب‌ التوحید، کتاب‌ المعرفة و البداء، کتاب‌ الرد علی‌ اهل‌ القدر، کتاب‌ الامامة،
[۹] آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۲.
[۱۰] آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۴.
کتاب‌ اللؤلؤة، کتاب‌ وصایا الائمة علیهم‌ السّلام‌ و کتاب‌ النّوادر.
[۱۱] نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶، بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
از خود ابن‌ ابی‌ الخطاب‌ روایت‌ شده‌ که‌ تألیفات‌ دیگری‌ نیز داشته‌ است‌.
[۱۲] خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجال‌ الحدیث‌، ج۱۵، ص۲۹۱، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/۱۹۸۳م‌.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة.
(۲) ابن‌ قولویه‌، جعفر، کامل‌ الزیارات‌، به‌ کوشش‌ عبدالحسین‌ امینی‌ تبریزی‌، نجف‌، ۱۳۵۶ق‌/۱۹۳۷م‌.
(۳) حلی‌، حسن‌، کتاب‌ الرجال‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
(۴) خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجال‌ الحدیث‌، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/۱۹۸۳م‌.
(۵) طوسی‌، محمد، الفهرست‌، به‌ کوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ش‌.
(۶) کلینی‌، محمد، اصول‌ کافی‌، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، بیروت‌، ۱۴۰۱ق‌/۱۹۸۱م‌.
(۷) مامقانی‌، عبدالله‌، تتقیح‌ المقال‌، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
(۸) نجاشی‌، احمد، رجال‌، بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طوسی‌، محمد، الفهرست‌، ص۱۸۳،به‌ کوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ش‌.    
۲. ابن‌ قولویه‌، جعفر، کامل‌ الزیارات‌، ج۱، ص‌ ۳۷، به‌ کوشش‌ عبدالحسین‌ امینی‌ تبریزی‌، نجف‌، ۱۳۵۶ق‌/۱۹۳۷م‌.
۳. نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶،بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
۴. حلی‌، حسن‌، کتاب‌ الرجال‌، ج۱، ص‌ ۲۸۵، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ حسینی‌ ارموی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
۵. نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶،بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
۶. مامقانی‌، عبدالله‌، تتقیح‌ المقال‌، ج۱، ص‌ ۱۰۶، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
۷. مامقانی‌، عبدالله‌، تتقیح‌ المقال‌، ج۱، ص‌ ۱۰۶، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌.
۸. آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۴.
۹. آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۲.
۱۰. آقابزرگ‌، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۳۴.
۱۱. نجاشی‌، احمد، رجال‌، ج۱، ص‌ ۲۳۶، بمبئی‌، ۱۳۱۷ق‌.
۱۲. خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجال‌ الحدیث‌، ج۱۵، ص۲۹۱، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/۱۹۸۳م‌.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن ابی الخطاب»، ج۲، ص۷۹۹.    






جعبه ابزار