ابن‌ابی‌سری محمد بن‌ متوکل‌ هاشمی عسقلانی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ اَبی‌ سَریِّ عَسْقَلانی‌، محمد بن‌ متوکل‌ بن‌ عبدالرحمان‌ بن‌ حسان‌ هاشمی‌ (د ۲۳۸ق‌/۸۵۲م‌)، محدث ‌ و حافظِ مشهور فلسطینی ‌ در سده ۳ق‌/۹م‌ است.


وجه تسمیه

[ویرایش]

او به‌ دلیل‌ شهرت‌ پدر یا پیوند خانوادگی‌ با خاندان‌ ابوعبدالله‌ بن‌ ابی‌ سری حافظ عسقلانی‌
[۱] احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
«ابن‌ ابی‌ سری» خوانده‌ شده‌ و نسبت‌ «هاشمی‌» به‌ سبب‌ وابستگی‌ خانواده‌اش‌ به‌ بنی‌ هاشم‌ بوده‌ است‌.

زادگاه

[ویرایش]

زادگاه‌ او شهر فلسطین‌ عسقلان‌ است‌. این‌ شهر درسده‌های نخستین‌ اسلامی‌، با توجه‌ به‌ موقعیت‌ جغرافیایی‌ و منطقه‌ای خود، از اهمیت‌ سیاسی‌، اقتصادی، علمی‌ و فرهنگی ‌ ویژه‌ای برخوردار بود و از مراکز حفظ، تدوین‌ و نشر حدیث ‌ در جهان ‌ اسلام‌ شمرده‌ می‌شد. در اواخر سده اول‌ هجری با پیشگامی‌ و تلاش‌ برخی‌ از محدثان‌، مدرسه‌ای برای تربیت‌ محدثان‌ و ترویج‌ حدیث‌ در عسقلان‌ بنیاد نهاده‌ شد که‌ تا سده ۴ق‌/۱۰م‌ استادان‌ بسیاری از آن‌ برخاستند.

مشایخ حدیث

[ویرایش]

محمد چندی در مکه‌، دمشق‌، حمص ‌ و بصره ‌ زیست‌ و حدیث ‌ آموخت‌. او از حافظان‌ حدیث‌ روزگار خود بود، از محدثان‌ بنامی‌ چون‌ ابن‌ عُیّینه ‌، معتمر بن‌ سلیمان‌،
[۲] ابن‌ اثیر، اللباب‌، ج۲، ص۱۳۶، قاهره‌، ۱۳۵۶ق‌.
ردیج‌ بن‌ عطیه‌، ولید بن‌ مسلم‌،
[۳] عبدالرحمان ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، ج۴، ص۱۰۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۹۵۳م‌.
فضیل‌ بن‌ عیاض‌،
[۴] محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۳، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
داوود بن‌ جراح‌ عسقلانی‌، شعیب‌ بن‌ اسحاق‌ دمشقی‌، ایوب‌ بن‌ سوید رملی‌، عبدلله‌ بن‌ نمیر، محمد بن‌ یحیی‌ بن‌ قیس‌ مازنی‌، بقیه‌، رشدین‌ بن‌ سعد بصری، ملازم‌ بن‌ عمرویمامی‌، یحیی‌ بن‌ سعید عطار حمصی‌،
[۵] احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
عبدالله‌ بن‌ وهب‌، عبدالرزاق‌ بن‌ همام‌،
[۶] یوسف‌ مزّی، تهذیب‌ الکمال‌، ج۱۷، ص۱۷۱، نسخه توپکاپی‌ سرای، شماره ۶۲۹۷.
زید بن‌ ابی‌ الزرقاء
[۷] محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۱۱، ص۱۶۱، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و صالح‌ السّمر، بیروت‌، ۱۹۸۶م‌.
حدیث‌ آموخته‌ و از آنان‌ حدیث‌ نقل‌ کرده‌ است‌.

راویان حدیث

[ویرایش]

کسانی‌ چون‌ ابوالعباس‌ محمد بن ‌حسن‌ قتیبه عسقلانی ‌بلخی‌ (د۳۲۰ق‌/۹۳۲م‌)،
[۸] عبدالکریم سمعانی‌، الانساب‌، ج۹، ص۲۹۴، حیدرآباددکن‌، ۱۹۷۸م‌.
محمد بن‌ عوف‌ حمصی‌، ابوزرعه‌،
[۹] عبدالرحمان ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، ج۴، ص۱۰۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۹۵۳م‌.
حسن‌ بن‌ سفیان‌،
[۱۰] محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۲، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
ابوداوود
[۱۱] جلال‌الدین سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، ج۱، ص۲۰۹، بیروت‌، دارالکتب‌ العلمیه‌.
و فرزند ابوداوود عبدالله‌ بن‌ محمد، ابراهیم‌ بن‌ یعقوب‌ جوزجانی‌، ذهلی‌، یعقوب‌ ابن‌ سفیان‌، عثمان‌ بن‌ خرزاد، بقی‌ بن‌ مخلد، محمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ وضاح‌، ابوالاحوص‌ عکبری، ابراهیم‌ بن‌ هیثم‌ بلدی، احمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ عبدالرحیم‌ بن‌ برقی‌، بکر بن‌ سهل‌ دمیاطی‌، جعفر بن‌ محمد فریابی‌،
[۱۲] احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
علی‌ بن‌ محمد جکانی‌
[۱۳] محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۴۷۳، بیروت‌، داراحیاءالتراث‌ العربی‌.
و محمد بن‌ عبدالوهاب‌ بن‌ ابی‌ حاتم‌ اسوانی‌
[۱۴] یاقوت‌، معجم البلدان‌، ج۱، ص۲۷۰.
از محمد ابن‌ متوکل‌ روایت ‌ کرده‌اند.

ثقه نبودن

[ویرایش]

محمد از وثاقت ‌ چندانی‌ برخوردار نیست‌. هرچند ابن‌ تغری بردی او را فاضل‌ و پارسا و از حافظان‌ بنام‌ خوانده‌ است‌ و ابن‌ معین‌ و ابن‌ حبان‌ وی را موثق‌ دانسته‌اند،
[۱۶] خلیل‌ صفدی، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۸۶، به‌ کوشش‌ ددرینگ‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.
اما ابوحاتم‌ او را «لیّن‌ الحدیث‌»، مسلمه‌ «کثیر الوهم‌»، ابن‌ عدی «کثیر الغلط»
[۱۷] محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۳، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
و ابن‌ وضاح‌ «کثیر الحفظ و کثیر الغلط»
[۱۸] احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۵، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
دانسته‌اند. محمد در عسقلان‌ درگذشت‌.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) عبدالرحمان ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۹۵۳م‌.
(۲) ابن‌ اثیر، اللباب‌، قاهره‌، ۱۳۵۶ق‌.
(۳) ابن‌ تغری بردی، النجوم‌.
(۴) احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
(۵) محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، بیروت‌، داراحیاءالتراث‌ العربی‌.
(۶) محمد ذهبی‌، الکاشف‌، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
(۷) محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و صالح‌ السّمر، بیروت‌، ۱۹۸۶م‌.
(۸) عبدالکریم سمعانی‌، الانساب‌، حیدرآباددکن‌، ۱۹۷۸م‌.
(۹) جلال‌الدین سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، بیروت‌، دارالکتب‌ العلمیه‌.
(۱۰) خلیل‌ صفدی، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ ددرینگ‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.
(۱۱) یوسف‌ مزّی، تهذیب‌ الکمال‌، نسخه توپکاپی‌ سرای، شماره ۶۲۹۷.
(۱۲) یاقوت‌، معجم البلدان‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
۲. ابن‌ اثیر، اللباب‌، ج۲، ص۱۳۶، قاهره‌، ۱۳۵۶ق‌.
۳. عبدالرحمان ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، ج۴، ص۱۰۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۹۵۳م‌.
۴. محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۳، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
۵. احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
۶. یوسف‌ مزّی، تهذیب‌ الکمال‌، ج۱۷، ص۱۷۱، نسخه توپکاپی‌ سرای، شماره ۶۲۹۷.
۷. محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۱۱، ص۱۶۱، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و صالح‌ السّمر، بیروت‌، ۱۹۸۶م‌.
۸. عبدالکریم سمعانی‌، الانساب‌، ج۹، ص۲۹۴، حیدرآباددکن‌، ۱۹۷۸م‌.
۹. عبدالرحمان ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، ج۴، ص۱۰۵، حیدرآباد دکن‌، ۱۹۵۳م‌.
۱۰. محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۲، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
۱۱. جلال‌الدین سیوطی‌، طبقات‌ الحفاظ، ج۱، ص۲۰۹، بیروت‌، دارالکتب‌ العلمیه‌.
۱۲. احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۴، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.
۱۳. محمد ذهبی‌، تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۴۷۳، بیروت‌، داراحیاءالتراث‌ العربی‌.
۱۴. یاقوت‌، معجم البلدان‌، ج۱، ص۲۷۰.
۱۵. ابن‌ تغری بردی، النجوم‌، ج۲، ص۲۹۲.    
۱۶. خلیل‌ صفدی، الوافی‌ بالوفیات‌، ج۳، ص۸۶، به‌ کوشش‌ ددرینگ‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.
۱۷. محمد ذهبی‌، الکاشف‌، ج۳، ص۹۳، به‌ کوشش‌ عزت‌ علی‌ عید عطیه‌، ۱۹۷۲م‌.
۱۸. احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، تهذیب‌ التهذیب‌، ج۹، ص۴۲۵، به‌ کوشش‌ عبدالوهاب‌ عبداللطیف‌، بیروت‌، ۱۹۷۵م‌.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی نویسنده، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «محمد ابن‌ابی‌سری عسقلانی »، ج۲، ص۸۲۳.    






جعبه ابزار