ابن‌ایوب جمال‌الدین‌ عبدالله‌ بن‌ علی‌ قادری‌ مخزومی‌

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اِبْن‌ِ اَیّوب‌، جمال‌الدین‌ عبدالله‌ بن‌ علی‌ بن‌ یوسف‌ بن‌ علی‌ بن‌ محمد قادری‌ مخزومی‌ (۷۸۲- ۸۶۸ق/۱۳۸۰-۱۴۶۳م)، پزشک و محدث شافعی مذهب‌ دمشقی می‌باشد.


وجه تسمیه به ایوب

[ویرایش]

جد بزرگ‌ او یوسف‌ بن‌ علی‌، به‌ علت‌ مصائبی‌ که‌ بر او وارد آمد، ایوب‌ لقب گرفت‌. از این‌ رو بازماندگان‌ او به‌ ابن‌ ایوب‌ شهرت‌ یافتند.
[۱] سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۶، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.


زادگاه

[ویرایش]

عبدالله‌ در دمشق‌ زاده‌ شد و رشد یافت‌ و دانش‌ آموخت‌ و قرآن را حفظ کرد.

سفر به قاهره

[ویرایش]

بعدها عازم‌ قاهره شد و در آن‌جا با الزین‌ عبدالباسط و سعید السعداء (از افراد صاحب‌ نفوذ در دربار فاطمیان) و شیخ‌ خانقاهی به‌ همین‌ نام‌ در قاهره
[۲] ابن‌ تغری‌ بردی‌، النجوم‌، به‌ کوشش‌ ابراهیم‌ علی‌ طرخان‌، ج۱۵، ص۱۳۲، قاهره‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م.
و دیگر مشاهیر زمان‌ معاشر شد.

آموزش و تدریس صحیح بخاری

[ویرایش]

صحیح‌ بخاری را نزد ابن‌ صدیق آموخت‌ و خود برای‌ جمعی‌ دیگر درس‌ گفت. وی‌ درباره مفاد برخی‌ احادیث آن‌ با گروهی‌ از محدثان‌ قاهره‌ و از جمله‌ محمد بن‌ عبدالرحمان‌ سخاوی گفت‌وگوهایی‌ داشته‌ است.

دشمنی با عرفا

[ویرایش]

ابن‌ ایوب‌ از پدرش‌ علی‌ کرامات بسیار نقل‌ می‌کرده‌، و نیز به‌ پیروی‌ از او با عرفا، به‌ ویژه‌ ابن‌ فارض و ابن‌ عربی، دشمنی‌ می‌ورزیده‌ است.

اخلاق نیکو

[ویرایش]

سخاوی
[۳] سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۶-۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.
اخلاق‌ او را بسیار می‌ستاید.

درگذشت

[ویرایش]

در ۸۶ سالگی‌ در قاهره‌ از دنیا رفت‌ و در مقبره سعید السعداء دفن شد.

آثار

[ویرایش]

آثار: ابن‌ ایوب‌ در فن‌ پزشکی‌ و داروشناسی‌ آثاری‌ دارد که‌ موجب‌ شهرت‌ او گشته‌ است‌. از آن‌ جمله‌اند:
۱. دواء‌النفس‌ من‌ النَکس‌؛ این‌ رساله‌ که‌ مؤلف‌ در ۸۳۵ق‌ از تألیف‌ آن‌ فراغت‌ یافته‌،
[۴] سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.
شامل‌ ۵ فصل‌ است‌: شناخت‌ مواد حاوی‌ سم، خواص‌ سموم‌ و داروهای‌ کشنده‌، درمان‌ عمومی‌ در صورت‌ عدم‌ شناخت‌ اصل‌ سم‌، درمان‌ مسمومیت‌های‌ ناشی‌ از سموم‌ حیوانی‌ و نباتی‌ و معدنی‌ پس‌ از شناخت‌ آن‌ها و چگونگی‌ مبارزه‌ با حشرات فصل‌های‌ چهارم‌ و پنجم‌ این‌ کتاب‌، زیر عنوان‌ «صیانة‌الانسان‌ من‌ اذی‌المعدن‌ و النبات‌ و الحیوان‌» به‌ صورت‌ یک‌ رساله مستقل‌ درآمده‌ است.
[۵] حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌الظنون‌، ج۱، ص۷۶۱، استانبول‌، ۱۹۴۱م.
نسخه خطی این‌ کتاب که‌ در حیات‌ مؤلف‌ استنساخ‌ شده‌ در بانکیپور، کتاب‌خانه عمومی‌ شرق‌ (بانکیپور)، و نسخه خطی‌ دیگری‌ در پاریس‌ (دوسلان)، و نسخه‌ای‌ نیز در کتابخانه برلین‌ (آلوارت)، نگهداری‌ می‌شود.
۲. نشر‌اللواء فی‌ مقتضی‌ الفصد و الدواء؛ رساله مختصری‌ است‌ شامل‌ یک‌ مقدمه‌ و ۹ فصل‌ و یک‌ خاتمه‌ که‌ در آن‌ها درباره فن‌ پزشکی‌ و مفهوم‌ یاری‌ خواستن‌ از پزشک‌، علل‌ توسل‌ به‌ فصد با استعمال‌ دارو و انصراف‌ از هر یک‌ از آن‌ها، هدف‌ از فصد، و برتری‌ فصد نسبت‌ به‌ دارو، شرایط فصد و این‌که‌ هم‌ پرخونی و هم‌ کم‌خونی‌ را می‌توان‌ با فصد درمان‌ کرد، غلبه صفرا بر بدن‌ در هنگام‌ فصد، ضرورت‌ اجتناب‌ از خفتن‌ در روز فصد و مطالب‌ دیگری‌ بحث‌ شده‌ است. نسخه خطی‌ این‌ کتاب‌ نیز در کلکته‌ نگهداری‌ می‌شود و تاریخ‌ استنساخ‌ آن‌ معلوم‌ نیست.
۳. سیاسة‌الخَلق‌ بتحسین‌الخُلق‌، که‌ در اخلاق و در ۱۰ فصل‌ نوشته‌ شده‌ است. از این‌ کتاب‌ نیز نسخه‌ای‌ خطی‌ در برلین‌ (آلوارت)، و نسخه‌ای‌ دیگر در لیدن‌ (ورهووه)، موجود است.
۴. سد‌الذرائع‌ من‌ القول‌ بتأثیر‌الطبائع‌، که‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در کتاب‌خانه چستربیتی‌
[۶] زرکلی‌، خیرالدین‌، الاعلام‌، ج۱، ص۱۰۶، بیروت‌، ۱۹۸۶م‌.
نگهداری‌ می‌شود.

تقریظ بر بعضی آثار

[ویرایش]

به‌ گفته سخاوی‌
[۷] سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م‌.
ابن‌ الهمام بر برخی‌ از کتاب‌های‌ ابن‌ ایوب‌ تقریظ نوشته‌ است.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌ تغری‌ بردی‌، النجوم‌، به‌ کوشش‌ ابراهیم‌ علی‌ طرخان‌، قاهره‌، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
(۲) حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌الظنون‌، استانبول‌، ۱۹۴۱م.
(۳) زرکلی‌، خیرالدین‌، الاعلام‌، بیروت‌، ۱۹۸۶م.
(۴) سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، قاهره‌، ۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۶، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.
۲. ابن‌ تغری‌ بردی‌، النجوم‌، به‌ کوشش‌ ابراهیم‌ علی‌ طرخان‌، ج۱۵، ص۱۳۲، قاهره‌، ۱۳۹۱ق‌/ ۱۹۷۱م.
۳. سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۶-۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.
۴. سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م.
۵. حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌الظنون‌، ج۱، ص۷۶۱، استانبول‌، ۱۹۴۱م.
۶. زرکلی‌، خیرالدین‌، الاعلام‌، ج۱، ص۱۰۶، بیروت‌، ۱۹۸۶م‌.
۷. سخاوی‌، محمد، الضوء اللامع‌، ج۵، ص۳۷، قاهره‌، ۱۳۵۴ق‌/ ۱۹۳۵م‌.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن‌ایوب»، ج۳، ص ۹۲۴.    


رده‌های این صفحه : پزشکان | تراجم | محدثین اهل سنت




جعبه ابزار