ابن‌حمزه طوسی (مقبره)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مقبره ابن‌حمزه طوسی، زیارتگاهی در شهر کربلا واقع در محله عباسبه بوده و متعلق به ابن‌حمزه طوسی از علمای شیعه در قرن ششم هجری است.
در مورد شخص مدفون در این مقبره سه دیدگاه وجود دارد: یکی از دیدگاه‌ها که به منتجب‌الدین رازی در کتاب الفهرست تعلق دارد، مقبره را متعلق به ابن‌حمزه طوسی می‌داند.
بر اساس دیدگاه دوم که در میان اهالی کربلا مشهور است، این بارگاه مربوط به علی بن حمزه از نوادگان حضرت عباس (علیه‌السلام) بوده و نجاشی رجالی مشهور از وی یاد کرده و او را ثقه دانسته‌ است. دیدگاه دیگری نیز وجود دارد و مقبره را به سید دیگری از نوادگان علی بن حمزه که در دیدگاه دوم ذکر شد، نسبت داده است.
این مقبره دارای یک صحن بوده و رواقی دارد که قبر شریف در آن واقع است.
مقبره ابن‌حمزه طوسی


اقوال درباره صاحب مقبره

[ویرایش]

در ورودی شرقی شهر کربلا، ابتدای جاده منتهی به منطقه هندیه (طویریج)، زیارتگاهی به نام ابن‌حمزه وجود دارد که درباره شخصیت مدفون در آن، دو دیدگاه مطرح می‌باشد:

← دیدگاه اول


براساس دیدگاه اول‌،
[۱] آل طعمه، سلمان هادی، تراث کربلاء، ص۱۱۶.
[۲] آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة، ج۵، ص۲۰۴.
[۳] صدر، سیدحسن، تاسیس الشیعة لعلوم الاسلام، ص۳۰۵.
صاحب این بقعه، عمادالدین ابوجعفر محمد بن علی بن حمزه طوسی، معروف به ابن‌حمزه، از علما و فقهای شیعه در قرن ششم هجری است.
منتجب‌الدین رازی در کتاب «الفهرست»، از او با عنوان «شیخ امام عمادالدین ابوجعفر محمد بن علی بن حمزه طوسی مشهدی» نام می‌برد و می‌گوید: «او فقیهی عالم و واعظ بود و تالیفاتی‌ از جمله الوسیله، الواسطه، الرائع فی الشرائع، المعجزات و مسائل فی الفقه، داشته است».
[۴] رازی، منتجب‌الدین، الفهرست، ص۱۰۷.


←← ولادت و وفات


متاسفانه از تاریخ ولادت و وفات وی، اطلاعی در دست نیست. اما در کتاب خود، «الثاقب فی المناقب»، اشاره‌ای کرده است که نشان می‌دهد در سال ۵۶۰ ه. ق، زنده بوده است. همچنین یاد کردن شیخ منتجب‌الدین رازی (متوفای ۵۸۵ ه. ق) از وی در کتاب خود، نشان می‌دهد که این دو، معاصر یکدیگر بودند بنابراین ابن‌حمزه، از علمای قرن ششم هجری بوده است.
(تصویر شماره ۱۷۲)

← دیدگاه دوم


براساس دیدگاه دوم که امروزه، میان اهالی کربلا شهرت دارد و حتی در تابلوی زیارتنامه‌ای که بر قبر نصب شده است، مدفون در این مرقد، علی بن حمزة بن حسن بن عبیدالله بن حضرت ابوالفضل العباس می‌باشد
[۶] حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ج۱، ص۵۷.
که نجاشی، از او یاد کرده و درباره‌ وی، گفته است:
«علی بن حمزة بن الحسن بن عبیدالله بن العباس بن علی بن ابی‌طالب (علیه‌السّلام): ابومحمد. ثقة، روی واکثر الروایة. له نسخه یرویها عن موسی بن جعفر علیه السلام، اخبرنا محمد بن جعفر قال: حدّثنا احمد بن محمد بن سعید قال: حدثنا محمد بن‌هارون بن عیسی قراءة قال: حدّثنا محمد بن علی بن حمزة قال: سمعت ابی یحدّث عن موسی بن جعفر، وذکر النسخه».

دیدگاه دیگر

[ویرایش]

صاحب کتاب «مدینة الحسین» نیز اشاره کرده است که مدفون در این بقعه، سید دیگری از نوادگان سید نامبرده است که نسب وی چنین است: «عبیدالله بن حمزة بن قاسم بن علی بن حمزة بن حسن بن عبیدالله بن حضرت عباس بن علی (علیه‌السّلام)»؛ حال آنکه به اجماع علمای انساب، از حمزة بن قاسم که زیارتگاهش در حله واقع است، فرزندی باقی نمانده است.
[۸] حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ج۱، ص۵۷.


موقعیت و مشخصات بنا

[ویرایش]

امروزه مرقد ابن‌حمزه، در محله عباسیه (باب طویریج)، در شرق کربلا واقع است. طول و عرض فضای کلی زیارتگاه ۳۰• ۲۳ متر است که بخش عمده آن، شامل صحنی است که بنای مقبره را از دو سمت شرقی و جنوبی آن، فراگرفته است.
صحن، دارای دیواری به ارتفاع دو متر است که در ضلع جنوبی آن، یک ورودی با تابلوی کاشی‌کاری وجود دارد. مقابل این ورودی و پس از گذشتن از صحن، ایوان یا رواق مقبره، به طول ده متر و ارتفاع سه متر وجود دارد که دارای سه دهانه است. دهانه میانی آن، به شکل یک طاقگان ساده، ایجاد شده است که نمای طاق و دو ستون مجاور آن کاشی‌کاری شده است.
روی یکی از این کاشی‌ها، نام یکی از متولیان زیارتگاه، به نام عباس نایف مسعودی و تاریخ ۱۴۱۱ ه. ق، ثبت شده است و بر جبهه ایوان یا رواق نیز یک کتیبه کاشی، وجود دارد. طول و عرض اتاق مقبره، ۱۲• ۷ متر است و دارای گنبد پیازی کوچکی است که از بیرون با رنگ سبز، رنگ‌آمیزی شده است. میان اتاق، قبر ابن‌حمزه‌ قرار دارد که دارای ضریحی به طول و عرض ۵/ ۳• ۳ متر و ارتفاع سه متر است. همچنین این زیارتگاه، دارای نمازخانه‌ای به مساحت ۶• ۳ متر می‌باشد.
[۹] آل ‌طعمه، سلمان‌ هادی، مرقد ابن‌الحمزة، ص۶۰-۶۱.

(تصویر شماره ۱۷۳)

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل طعمه، سلمان هادی، تراث کربلاء، ص۱۱۶.
۲. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة، ج۵، ص۲۰۴.
۳. صدر، سیدحسن، تاسیس الشیعة لعلوم الاسلام، ص۳۰۵.
۴. رازی، منتجب‌الدین، الفهرست، ص۱۰۷.
۵. طوسی، ابن‌حمزه، الثاقب فی المناقب، ص۲۳۹.    
۶. حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ج۱، ص۵۷.
۷. نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، ص۲۷۲-۲۷۳.    
۸. حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ج۱، ص۵۷.
۹. آل ‌طعمه، سلمان‌ هادی، مرقد ابن‌الحمزة، ص۶۰-۶۱.


منبع

[ویرایش]

زیارتگاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه بحرالعلوم، ج۱، ص۲۴۹، برگرفته از مقاله «مقبره ابن‌حمزه طوسی».    






جعبه ابزار