ابن‌رطبی ابوالعباس‌ احمد بن سلامه بجلی‌ کرخی‌

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابن رُطَبی‌، یا ابن رَطَبی‌، ابوالعباس‌ احمد بن سلامة بن عُبیدالله‌ (یا عبدالله‌) بن مخلد بجلی‌ کرخی‌ (۴۶۰- ۵۲۷ق‌/۱۰۶۸-۱۳۳م‌)، فقیه‌ شافعی‌ ، قاضی‌ و محتسب‌ بغداد در روزگار مسترشد بالله‌ ، بیست‌ونهمین‌ خلیفه عباسی‌ .


محل تولد

[ویرایش]

وی‌ اهل‌ کرخ‌ جُدّان‌
[۱] ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۱، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
(کرخ‌ یعقوبا) جایی‌ نزدیک‌ خانقین‌ عراق ‌ بود.

اساتید

[ویرایش]

نخست‌ نزد شیخ‌ ابواسحاق‌ ابراهیم‌ شیرازی‌ ، ابونصر بن صباغ‌ و شیخ‌ ابوبکر چاچی‌ به‌ تحصیل‌ پرداخت‌. سپس‌ به‌ اصفهان ‌ رفت‌ و از امام‌ ابوبکر محمد بن ثابت‌ خجندی ‌، مدّرس‌ نظامیه آن‌ شهر، فقه ‌ و حدیث ‌ آموخت‌ و برای‌ شنیدن‌ حدیث‌ محضر بسیاری‌ دیگر از بزرگان‌ عصر خود، از جمله‌ ابوالقاسم‌ بُسری‌ و ابونصر زینبی‌ را درک‌ کرد.
[۲] سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
[۳] ابن جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، ج۱۰، ص۳۱، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۸ق‌/۱۹۳۹م‌.
[۴] صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات ج۶، ص۳۹۷، ‌ به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
[۵] سبکی‌، عبدالوهاب‌، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، ج۴، ص۳۸، بیروت‌، دارالمعرفة.
[۶] اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.


مناصب دولتی

[ویرایش]

پس‌ از فراغ‌ از تحصیل‌ به‌ بغداد بازگشت‌ و چندی‌ گوشه‌ گرفت‌ و زهد اختیار کرد. سپس‌ نز د بنی‌ عباس‌ منزلت‌ یافت‌ و به‌ مقاماتی‌ چون‌ قضای‌ برخی‌ از محلات‌ بغداد، احتساب‌ شهر بغداد (پس‌ از مرگ ‌ برادرش‌ در ۴۹۲ق‌/۱۰۹۹م‌)، نظارت‌ بر اوقاف‌، نظارت‌ بر امور آرامگاههای‌ خلفای‌ عباسی‌ نایل‌ گشت‌ و از آن‌ پس‌، پرورش‌ فرزندان‌ خلیفه‌، خاصه‌ ابوجعفر منصور (الراشد بالله‌)، به‌ عهده او محول‌ گردید؛
[۷] ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
.
[۸] صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌ ج۶، ص۳۹۷، به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
[۹] اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.


محل وفات

[ویرایش]

وی‌ در بغداد درگذشت‌ و در باب‌ ابرز، در جوار استادش‌ شیخ‌ ابواسحاق‌ شیرازی‌ ، به‌ خاک‌ سپرده‌ شد.
[۱۰] ا بن جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، ج۱۰، ص۳۱، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۸ق‌/۱۹۳۹م‌.
[۱۱] ابن اثیر، علی‌، اللباب‌، ج۳، ص۹۱، بیروت‌، دارصادر.


مقامات علمی

[ویرایش]

ابن رُطَبی‌ را در فقه‌ شافعی‌، آداب‌ مناظره ‌، خلاف‌ و لطف‌ سخن‌ سرآمدِ اقران‌ شمرده‌اند.
[۱۲] سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
[۱۳] ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.


شاگردان

[ویرایش]

تنی‌ چند، چون‌ علی‌ بن احمد یزدی‌ ، یحیی‌ بن ثابت‌ بقّال‌ ، یحیی‌ بن بَوش‌ ، از او روایت ‌ کرده‌اند.
[۱۴] صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌ ج۶، ص۳۹۷، به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
[۱۵] سبکی‌، عبدالوهاب‌، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، ج۴، ص۳۸، بیروت‌، دارالمعرفة.


شخصیت اخلاقی

[ویرایش]

نیز او را از جمله‌ سران‌ و ائمه شافعی‌ و مردی‌ خردمند، تیزبین‌، باوقار و صحیح‌ الرأی‌ خوانده‌اند
[۱۶] سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
[۱۷] اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
[۱۸] ذهبی‌، محمد، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۶۱۰ -۶۱۱، به‌ کوشش‌ شعیب‌ الارنؤوط، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
و برخی‌ از فقهای‌ معاصرش‌ او را بر امام‌ اسعد میهنی‌ مدرس‌ نظامیه بغداد، مقدم‌ شمرده‌اند.
[۱۹] ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن اثیر، علی‌، اللباب‌، بیروت‌، دارصادر.
(۲) ابن جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۸ق‌/۱۹۳۹م‌.
(۳) ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
(۴) اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
(۵) ذهبی‌، محمد، سیر اعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ شعیب‌ الارنؤوط، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
(۶) سبکی‌، عبدالوهاب‌، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، بیروت‌، دارالمعرفة.
(۷) سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
(۸) صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌ به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۱، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
۲. سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
۳. ابن جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، ج۱۰، ص۳۱، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۸ق‌/۱۹۳۹م‌.
۴. صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات ج۶، ص۳۹۷، ‌ به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
۵. سبکی‌، عبدالوهاب‌، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، ج۴، ص۳۸، بیروت‌، دارالمعرفة.
۶. اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
۷. ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
۸. صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌ ج۶، ص۳۹۷، به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
۹. اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
۱۰. ا بن جوزی‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، ج۱۰، ص۳۱، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۵۸ق‌/۱۹۳۹م‌.
۱۱. ابن اثیر، علی‌، اللباب‌، ج۳، ص۹۱، بیروت‌، دارصادر.
۱۲. سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
۱۳. ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.
۱۴. صفدی‌، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌ ج۶، ص۳۹۷، به‌ کوشش‌ س‌ ددرینگ‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م‌.
۱۵. سبکی‌، عبدالوهاب‌، طبقات‌ الشافعیة الکبری‌، ج۴، ص۳۸، بیروت‌، دارالمعرفة.
۱۶. سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، ج۱، ص۱۷۵، حیدرآباددکن‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م‌.
۱۷. اسنوی‌، عبدالرحیم‌، طبقات‌ الشافعیه‌، ج۱، ص۵۸۶، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ الجبوری‌، بغداد، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
۱۸. ذهبی‌، محمد، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۱۹، ص۶۱۰ -۶۱۱، به‌ کوشش‌ شعیب‌ الارنؤوط، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۴م‌.
۱۹. ابن عساکر، علی‌، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، ج۱، ص۳۲۲، دمشق‌، ۱۳۴۷ق‌/۱۹۲۸م‌.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن‌رطبی »،ج۳، ص۱۲۴۷.    






جعبه ابزار