ابوصرمه خزرجی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابوصرمه خزرجی از شاعران عرب بود.


معرفی ابوصرمه خزرجی

[ویرایش]

در نام او اختلاف است. طبری برای او، نام‌های صرمة بن مالک، قیس‌بن صرمه، صرمة‌بن انس، ابوقیس بن‌صرمه را آورده است.
[۱] جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۳-۲۲۸.
در اسم و کنیه او، نقل‌های دیگری نیز وجود دارد.
[۳] الثقات، ج‌۳، ص‌۳۴۰.
[۴] سیره ابن‌هشام، ج۲، ص ۵۱۰.
[۵] مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۵۰۳.
او از بنی‌نجار بود
[۶] اسدالغابه، ج‌۳، ص‌۱۸.
و ۱۲۰ سال عمر کرد. در جاهلیت ، رهبانیت اختیار و لباس پشمینه به تن و از بت‌پرستی دوری می‌کرد. خود را از جنابت شست‌و‌شو می‌داد و از زن حائض دوری می‌جست.
[۸] البدایة و النهایه، ج‌۳، ص‌۱۲۴.
بر زبانش حق جاری بود و خدا را به بزرگی یاد می‌کرد. دین مسیحیت را برگزید؛ امّا از آن صرف‌نظر کرد. جُنُب و حائض حق ورود به مکان ویژه عبادتش را نداشتند. او می‌گفت: من خدای ابراهیم را می‌پرستم.
[۹] مروج‌الذهب، ج۱، ص۷۱.
[۱۰] الاستیعاب، ج۴، ص۲۹۸.
ابوصرمه، در قبیله‌اش مورد احترام بود؛ قبیله قریش را دوست می‌داشت و چندین سال در میان آنان زندگی کرد. زیرا همسرش، ارنب دختر اسدبن عبدالعزّی از قریش بود.
[۱۲] البدایة و النهایه، ج‌۳، ص‌۱۲۱.
گویند: هنگام هجرت پیامبر(صلی الله علیه وآله)به یثرب ، ابوصرمه اسلام را در کهن‌سالی به نیکی پذیرفت و از سابقان در اسلام پس از هجرت شد و جنگ بدر و دیگر غزوات را درک کرد.
[۱۳] الاستیعاب، ج‌۴، ص‌۲۵۴.
به نقلی، در فتح مصر نیز حضور داشت. به ابوصرمه اشعار زیبایی نسبت داده شده که در اشعار دوران جاهلیّت او، دعوت به خدا، نیکوکاری، تقوا ، اخلاق نیک و صلح و آشتی به چشم می‌خورد.
[۱۵] سیره ابن هشام، ج‌۲، ص‌۵۱۰ .
[۱۶] سیره ابن هشام، ج‌۲، ص۵۱۰‌.
او پس از اسلام، در ستایش خدا ، پیامبر اسلام و توفیق تشرّف به دین اسلام، فضایل قریش وآزمون‌های آن‌ها از سوی خداوند، اشعاری سروده است.
[۱۷] سیره ابن هشام، ج‌۲، ص‌۵۱۲‌.
نقل شده است که عبدالله‌بن‌عباس ، برای آموختن اشعار ابوصرمه مدّتی نزد وی می‌آمد. او راوی احادیثی از پیامبر(صلی الله علیه وآله)بدون واسطه یا از طریقِ ابوایوب انصاری و دیگران است.

ابوصرمه در شأن نزول

[ویرایش]

بخشی از آیه ۱۸۷ سوره بقره درباره ابوصرمه نازل شده است.
[۲۰] جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۳ .
[۲۱] جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۴.
روزه‌دار در آغاز اسلام، فقط مجاز به خوردن و آشامیدن از غروب تا پیش از خواب، یا قبل از وقت نماز عشا بود.
[۲۲] قمی، ج‌۱، ص‌۹۳.
[۲۳] التفسیر الکبیر، ج‌۵‌، ص‌۲۶۸.
روزی ابوصرمه از کار در نخلستان، به خانه بازگشت و بر اثر خستگی به خواب رفت. هنگامی که بیدار شد، از خوردن غذا پرهیز کرد و با همان حال، روز بعد را روزه گرفت. هنگام ظهر بی‌هوش شد
[۲۵] اسباب النزول، واحدی، ص‌۴۸.
و به نقل سُدّی، پ یامبر به او فرمود: چرا تو را رنجور می‌بینم؟
[۲۶] جامع البیان، مج‌۲، ج‌۲، ص‌۲۲۷.
ابوصرمه ماجرا را نقل‌کرد؛ آن گاه این آیه نازل شد:«کُلوا وَ اشرَبوا حَتّی یَتبیَّنَ لَکم الخَیطُ الأبیَضُ مِنَ الخیطِ الأسوَدِ مِن الفجرِ... بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه ( شب )بر شما نمودار شود». با نزول این آیه، حرمت خوردن و آشامیدن در شب ماه رمضان نسخ شد و مسلمانان خوشحال شدند.
[۲۷] اسباب النزول، واحدی، ص‌۴۹.


فهرست منابع

[ویرایش]

اسباب النزول، واحدی؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ اسدالغابه فی معرفة الصحابه؛ الاصابة فی تمییز الصحابه؛ البدایة و النهایه؛ تفسیر القمی؛ التفسیرالکبیر؛ توضیح المشتبه؛ جامع‌البیان عن تأویل آی‌القرآن؛ السیرة‌النبویّه، ابن‌هشام؛ کتاب‌الثقات؛ مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن؛ مروج‌الذهب.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۳-۲۲۸.
۲. توضیح المشتبه، ج ۵، ص ۴۵۸.    
۳. الثقات، ج‌۳، ص‌۳۴۰.
۴. سیره ابن‌هشام، ج۲، ص ۵۱۰.
۵. مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۵۰۳.
۶. اسدالغابه، ج‌۳، ص‌۱۸.
۷. الاصابه، ج‌۳، ص‌۳۴۲.    
۸. البدایة و النهایه، ج‌۳، ص‌۱۲۴.
۹. مروج‌الذهب، ج۱، ص۷۱.
۱۰. الاستیعاب، ج۴، ص۲۹۸.
۱۱. الاصابه، ج‌۳، ص‌۳۴۲.    
۱۲. البدایة و النهایه، ج‌۳، ص‌۱۲۱.
۱۳. الاستیعاب، ج‌۴، ص‌۲۵۴.
۱۴. الاصابة، ج‌۷، ص‌۱۸۴.    
۱۵. سیره ابن هشام، ج‌۲، ص‌۵۱۰ .
۱۶. سیره ابن هشام، ج‌۲، ص۵۱۰‌.
۱۷. سیره ابن هشام، ج‌۲، ص‌۵۱۲‌.
۱۸. الاصابه، ج‌۳، ص‌۳۴۱.    
۱۹. بقره /سوره۲، آیه۱۸۷.    
۲۰. جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۳ .
۲۱. جامع البیان، مج ۲، ج ۲، ص ۲۲۴.
۲۲. قمی، ج‌۱، ص‌۹۳.
۲۳. التفسیر الکبیر، ج‌۵‌، ص‌۲۶۸.
۲۴. الاصابه، ج‌۳، ص‌۳۴۳.    
۲۵. اسباب النزول، واحدی، ص‌۴۸.
۲۶. جامع البیان، مج‌۲، ج‌۲، ص‌۲۲۷.
۲۷. اسباب النزول، واحدی، ص‌۴۹.


منبع

[ویرایش]

مرکز دائرة المعارف قرآن کریم، برگرفته از مقاله «ابوصرمه خزرجی».    



جعبه ابزار