ابوطاهر عبدالواحد بن عمر بزاز مقری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اَبوطاهرِ مُقْری، عبدالواحد بن عمر بن محمد بن ابی هاشم بزار (۲۰ رجب یا ۲۲ شوال ۲۸۰ـ ۳۴۹/ سپتامبرـ ۱۳ اکتبر یا ۱۵ دسامبر ۸۹۳ـ ۹۶۰)، مقری، محدث و نحوی بغدادی است.


مشایخ علوم مختلف

[ویرایش]

وی نزد کسانی چون ابن درستویه ادب عربی را فرا گرفت
[۱] علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۵، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
و در قرائت ملازم درس احمد بن سهل اشنانی، ابوعثمان سعید بن عبدالرحیم و ابوبکر ابن مجاهد گشت.
[۲] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
[۳] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
نزدیکی او به ابن مجاهد تا آن‌جا بود که از او به غلام ابن مجاهد تعبیر می‌شد.
[۴] احمد بن علی نجاشی، رجال، ج۱، ص۲۴۷، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ ق.
وی از جمعی دیگر از شیوخ بغداد نیز قرائت آموخت که بیش‌تر آنان استاد ابن مجاهد نیز بوده اند.
[۵] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵ـ ۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
همچنین از برخی مشایخ قرائت خود جز ایشان حدیث شنیده که از آن میان می‌توان ابوبکر ابن ابی داوود، محمدبن حسین اشنانی و محمد بن عباس یزیدی را یاد کرد.
[۶] خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۷ ـ ۸، قاهره، ۱۳۴۹ ق.


گرایش به مکتب کوفه

[ویرایش]

ابوطاهر از بغدادیانی بود که در نحو و قرائت به مکتب کوفه گرایش داشتند.
[۷] علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۵، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
[۸] ‌محمد بن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۶، ص۲۲، به کوشش شعیب ارنؤوط و اکرم بوشی، بیروت، ۱۴۰۴ق/ ۱۹۸۴ م.
آگاهی او به قرائت و نحو موجب شده که وی در وجوه قرائات از داناترین مردم شمرده شود،
[۹] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
[۱۰] خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۷، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
‌ تا آن‌جا که گفته ابو عمرو دانی پس از وفات ابن مجاهد (۳۲۴ ق) بغدادیان کسی را شایسته تر از او نیافتند تا بر جای او نشانند.
[۱۱] ‌محمد بن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۶، ص۲۲، به کوشش شعیب ارنؤوط و اکرم بوشی، بیروت، ۱۴۰۴ق/ ۱۹۸۴ م.
[۱۲] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.


شاگردان

[ویرایش]

حلقه درس او در بغداد بسیاری از علاقمندان به قرائت را به خود جذب کرد
[۱۳] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
که از آن میان می‌توان ابوالحسن ابن حمامی، عبیدالله بن عمرمصاحفی، علی بن محمد جوهری، ابوالحسین سوسنجردی و ابوبکر دوری را نام برد.
[۱۴] ‌محمد بن احمد ذهبی، معرفة القراء الکبار، ج۱، ص۲۵۲، به کوشش محمد سید جادالحق، قاهره، ۱۳۸۷ق/ ۱۳۶۷م.
[۱۵] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
برخی نیز همچون ابراهیم بن مخلد معدل از او حدیث فرا گرفتند.
[۱۷] خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۸، قاهره، ۱۳۴۹ ق.


نظریات خاص

[ویرایش]

از نظریات خاص ابوطاهر که گفته شده در آن با هم طرازان خود مخالفت ورزیده، قول او درباره اماله الف در کلمه «الناس» در قرائت ابو عمرو است.
[۱۸] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
ابوطاهر به عنوان یک حلقه مهم در زنجیره های روایت قرائات مورد توجه قرار گرفته و روایات او در کتب مختلف قرائت چون دالتیسیر ابو عمرو دانی
[۱۹] عثمان بن سعید ابو عمرو دانی، التیسیر، ج۱، ص۱۲، ‌ به کوشش اتوپرتسل، استانبول، ۱۹۳۰م.
و به ویژه جامع البیان همو، المستنیر ابن سوار و الکامل هذای ثبت شده است.
[۲۰] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
[۲۱] محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
[۲۲] محمد بن محمد ابن جزری، النشر، ج۱، ص۱۲۳، به کوشش علی محمد ضبّاع، قاهره، کتابخانه مصطفی محمد.
از آثار ابوطاهر

آثار

[ویرایش]

رساله‌ای در اخبار نحویان باقی است که نسخه خطی آن در دارالکتب مصر نگهداری می‌شود.
[۲۳] لطفی عبدالبدیع، فهرس المخطوطات المصورة، ج۲، ص۱۰۶، قاهره، ۱۹۵۶م.
همچنین اثر دیگری در قرائت با عنوان البیان از وی به دست خطیب بغدادی رسیده بوده که مورد استفاده او قرار گرفته است.
[۲۴] خطیب بغدادی، تاریخ، ج۲، ص۲۰۷، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
[۲۵] علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۳، ص۱۰۱، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
در سده ۶ ق نیز ابن خیر اشبیلی و ابوطاهر سلفی با ارائه سلسله سندی این کتاب را روایت کرده اند.
[۲۶] محمد ابن خیر اشبیلی، فهرسه، ج۱، ص۳۲، به کوشش فرانسیسکو کودرا، بغداد، ۱۹۶۳م.
[۲۷] محمد بن سلیمان رودانی، صلة الخلف، ج۱، ص۱۴۲، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م.
اثر دیگری از ابوطاهر با عنوان قرائت امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) را طوسی و نجاشی نام برده و اسانید روایت خود را تا مؤلف نشان داده اند.
[۲۸] محمد بن حسن طوسی، الفهرست، ج۱، ص۱۲۲، نجف، کتابخانه مرتصویه.


دیگر آثار

[ویرایش]

ابن ندیم پاره ای دیگر از آثار ابوطاهر را نام برده که از این قرارند: قرائت حمزة الکبیر، قرائت الکسائی الکبیر، الانتصار لحمزه، قرائت حفص، الفصل بین ابی عمرو و الکسائی، الخلاف بین ابی عمرو والکسائی، الخلاف بین اصحاب عاصم و حفص بن سلیمان، شواذ السبعة، الیاءدات، الهاءات، الرسالة فی الجهر ببسم الله الرحمن الرحیم
[۳۰] ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
که از آن میان دو عنوان الفصل و الهاءات، در اسانید ابن خیر و ابوطاهر سلفی نیز دیده می‌شود.
[۳۱] محمد ابن خیر اشبیلی، فهرسه، ج۱، ص۳۳، به کوشش فرانسیسکو کودرا، بغداد، ۱۹۶۳م.
[۳۲] محمد بن سلیمان رودانی، صلة الخلف، ج۱، ص۱۴۲، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
(۲) محمد بن محمد ابن جزری، النشر، به کوشش علی محمد ضبّاع، قاهره، کتابخانه مصطفی محمد.
(۳) محمد ابن خیر اشبیلی، فهرسه، به کوشش فرانسیسکو کودرا، بغداد، ۱۹۶۳م.
(۴) ابن ندیم، الفهرست.
(۵) عثمان بن سعید ابو عمرو دانی، التیسیر، ‌ به کوشش اتوپرتسل، استانبول، ۱۹۳۰م.
(۶) خطیب بغدادی، تاریخ، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
(۷) ‌محمد بن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و اکرم بوشی، بیروت، ۱۴۰۴ق/ ۱۹۸۴م.
(۸) ‌محمد بن احمد ذهبی، معرفة القراء الکبار، به کوشش محمد سید جادالحق، قاهره، ۱۳۸۷ق/ ۱۳۶۷م.
(۹) محمد بن سلیمان رودانی، صلة الخلف، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م.
(۱۰) محمد بن حسن طوسی، الفهرست، نجف، کتابخانه مرتصویه.
(۱۱) لطفی عبدالبدیع، فهرس المخطوطات المصورة، قاهره، ۱۹۵۶م.
(۱۲) علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵م.
(۱۳) احمد بن علی نجاشی، رجال، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق.
(۱۴)

پانویس

[ویرایش]
 
۱. علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۵، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
۲. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
۳. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۴. احمد بن علی نجاشی، رجال، ج۱، ص۲۴۷، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ ق.
۵. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵ـ ۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۶. خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۷ ـ ۸، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
۷. علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۲، ص۲۱۵، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
۸. ‌محمد بن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۶، ص۲۲، به کوشش شعیب ارنؤوط و اکرم بوشی، بیروت، ۱۴۰۴ق/ ۱۹۸۴ م.
۹. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
۱۰. خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۷، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
۱۱. ‌محمد بن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۶، ص۲۲، به کوشش شعیب ارنؤوط و اکرم بوشی، بیروت، ۱۴۰۴ق/ ۱۹۸۴ م.
۱۲. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۱۳. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۱۴. ‌محمد بن احمد ذهبی، معرفة القراء الکبار، ج۱، ص۲۵۲، به کوشش محمد سید جادالحق، قاهره، ۱۳۸۷ق/ ۱۳۶۷م.
۱۵. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۱۶. احمد بن علی نجاشی، رجال، ج۱، ص۲۴۷، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ ق.    
۱۷. خطیب بغدادی، تاریخ، ج۱۱، ص۸، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
۱۸. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۱۹. عثمان بن سعید ابو عمرو دانی، التیسیر، ج۱، ص۱۲، ‌ به کوشش اتوپرتسل، استانبول، ۱۹۳۰م.
۲۰. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۵، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۲۱. محمد بن محمد ابن جزری، غایة النهایة، ج۱، ص۴۷۶، به کوشش گ برگشتر سر، قاهره، ۱۳۵۱ق/ ۱۹۳۲م.
۲۲. محمد بن محمد ابن جزری، النشر، ج۱، ص۱۲۳، به کوشش علی محمد ضبّاع، قاهره، کتابخانه مصطفی محمد.
۲۳. لطفی عبدالبدیع، فهرس المخطوطات المصورة، ج۲، ص۱۰۶، قاهره، ۱۹۵۶م.
۲۴. خطیب بغدادی، تاریخ، ج۲، ص۲۰۷، قاهره، ۱۳۴۹ ق.
۲۵. علی ابن یوسف قفطی، انباه الرواة، ج۳، ص۱۰۱، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۱، ۱۳۷۴ ق/ ۱۹۵۲، ۱۹۵۵ م.
۲۶. محمد ابن خیر اشبیلی، فهرسه، ج۱، ص۳۲، به کوشش فرانسیسکو کودرا، بغداد، ۱۹۶۳م.
۲۷. محمد بن سلیمان رودانی، صلة الخلف، ج۱، ص۱۴۲، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م.
۲۸. محمد بن حسن طوسی، الفهرست، ج۱، ص۱۲۲، نجف، کتابخانه مرتصویه.
۲۹. احمد بن علی نجاشی، رجال، ج۱، ص۲۴۷، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ ق.    
۳۰. ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۵.
۳۱. محمد ابن خیر اشبیلی، فهرسه، ج۱، ص۳۳، به کوشش فرانسیسکو کودرا، بغداد، ۱۹۶۳م.
۳۲. محمد بن سلیمان رودانی، صلة الخلف، ج۱، ص۱۴۲، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/ ۱۹۸۸م.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابوطاهر مقری»، ج۵، ص۲۲۹۰.    


رده‌های این صفحه : ادیبان | تراجم




جعبه ابزار