احترام به پدر و مادر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در این مقاله به بررسی آیات و روایاتی که در مورد احترام به پدر و مادر آورده شده می‌پردازیم.


آیه مورد بحث

[ویرایش]

وقضی ربک الا تعبدوا الا ایاه وبالوالدین احسانا اما یبلغن عندک الکبر احدهما او کلاهما فلاتقل لهما اف ولا تنهرهما وقل لهما قولا کریما واخفض لهما جناح الذل من الرحمة وقل رب ارحهما لها ربیانی صغیرا؛
و پروردگارت «چنین»حکم کرد که جز او را مپرستید و به پدر و مادر، نیکی کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دوی آنها در نزد تو به «سن» پیری رسند «حتی» به آنان «اف» مگو و بر آنان بانگ مزن و به نیکی با آنان سخن گوی و از «روی» مهربانی بال فروتنی بر آنان بگستران و بگو: پروردگارا! به آنان رحمت آور، چنان که «به سن» خردسالی مرا پروراندند.

تفسیر آیه

[ویرایش]

یکی از شاگردان امام صادق علیه‌السّلام به نام «ابی ولاد» می‌گوید: از امام صادق درباره آیه «... وبالوالدین احسانا...» پرسیدم و گفتم: مراد از این نیکی چیست؟ حضرت فرمود: «نیکی آن است که با پدر و مادر خوش رفتاری کنی و ایشان را وانداری که آنچه را به آن نیازمندند از تو درخواست کنند، اگرچه بی نیاز هم باشند. مگر خداوند عزوجل نمی‌فرماید: هرگز به نیکی نمی‌رسید مگر از آنچه دوست می‌دارید ببخشید».
سپس فرمود: «اما این که خداوند فرمود: چنان که یکی یا هر دوی ایشان در نزد تو به پیری رسیدند، کلمه‌ای رنجش آور با آنان نگو و تندی نکن؛ یعنی اگر تو را آزردند به آنان کلمه اف نگو و اگر تو را کتک زدند تندی نکن و با بزرگواری با ایشان سخن بگو؛ یعنی اگر تو را زدند، بگو: خدا شما را بیامرزد که این سخنی بزرگوارانه از سوی توست. و مراد از این کلام خدا که فرمود: به آنها با افتادگی مهربانی کن؛ یعنی نگاهت را جز به مهر و دل سوزی به آنان ندوز، صدایت را بالا نبر، دستت را بالاتر از دستشان نبر و از آنان در راه رفتن پیش نیفت».

کمترین عاق والدین

[ویرایش]

امام صادق علیه‌السّلام در حدیثی دیگر درباره جمله «ولاتقل لهما اف» فرمود: «کم‌ترین عاق والدین، گفتن اف به پدر و مادر است و اگر خداوند ـ عزوجل ـ چیزی را کمتر از آن می‌دانست از آن نهی می‌فرمود».

اهمیت احترام به پدر و مادر

[ویرایش]

احترام به پدر و مادر یکی از راه‌های قدرشناسی از زحمات و فداکاری‌های آنان است که مورد تایید هر انسان عاقلی است و در مقابل، هرگونه بی حرمتی به آنان، مورد سرزنش و توبیخ هر انسان منصفی است. خداوندمنان به پاس قدردانی از تلاش‌های خالصانه پدر و مادر، در آیات فراوانی از جمله آیه مورد بحث،احترام به آنان را به ویژه در پیری، بر فرزندان لازم و هرگونه بی احترامی، حتی در کوچک‌ترین عمل مانند اف گفتن به آنان را نهی فرموده است.

قلمرو احترام به پدر و مادر

[ویرایش]

احترام به پدر و مادر هیچ محدوده و مرزی ندارد و شامل هر پدر و مادری می‌شود، حتی اگر مشرک باشند، هرچند اطاعت کردن از آنها مقید به عدم دعوت به شرک ورزی از سوی آنان است.

بعثت به مهربانی

[ویرایش]

در همین مورد، جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: شنیدم مردی به امام صادق علیه‌السّلام عرض کرد: پدر و مادرم مخالف حق هستند. امام علیه‌السّلام فرمود: «به آنها نیکی کن، همان گونه که اگر مسلمان بودند، به آنها نیکی می‌کردی». و امام رضا علیه‌السّلام نیز در پاسخ به پرسش معمر بن خلاد که گفته بود: با این که پدر و مادرم مسلمان نیستند آیا آنها را یادآوری کنم؟ حضرت فرمود: «آنها را به یاد بیاور و از طرف آنها صدقه بده و اگر در حال حیات هستند با آنان مدارا کن»؛ زیرا رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فرمود: «خداوند مرا به رحمت مبعوث نموده نه به عقوق و نامهربانی».

پیام‌های آیه

[ویرایش]

۱. دستور به اجتناب از شرک عبادی، فرمانی قطعی و غیرقابل تجدیدنظر (وقضی ربک الا تعبدوا الا ایاه).
توضیح: واژه «قضی» به معنای حکم و فرمانی است قطعی و غیرقابل تجدیدنظر.
۲. بر هرکسی واجب است به پدر و مادر خویش احسان کند (وقضی ربک... بالوالدین احسانا).
۳. موحد واقعی، خدمت گزار و احسان کننده به پدر و مادر است (وقضی ربک ان لاتعبدوا الا ایاه وبالوالدین احسانا).
۴. کهولت و به پیری رسیدن پدر و مادر، عامل سنگین تر شدن وظایف فرزند نسبت به آنهاست (اما یبلغن عندک الکبر احدهما او کلاهما فلاتقل لهما اف ولاتنهرهما وقل لهما قولا کریما).
۵. حضور پدر و مادر نزد فرزند، در پی دارنده مسئولیت فزون تر برای فرزندان (اما یبلغن عندک الکبر).
توضیح: «عندک الکبر» ممکن است اشاره به این حقیقت داشته باشد که اگر پدر و مادر پیش فرزندان زندگی کنند مسئولیت نگه داری آنان بیشتر شده، از هرگونه حرمت شکنی ـ هرچند به گفتن اف ـ باید پرهیز شود.
۶. برخورد عاطفی و مؤدبانه با پدر و مادر و تکریم آنان به هنگام سخن گفتن با ایشان تکلیفی بر عهده فرزندان
[۸] هاشمی رفسنجانی و محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن، تفسیر راهنما، ج۱۰، ص۶۲-۶۴.
(فلاتقل لها اف... وقل لهما قولا کریما).

آیات و عناوین مرتبط

[ویرایش]

احترام به والدین:
احسان به والدین:
اجازه از والدین:
استغفار برای والدین:
اطاعت از والدین:
انفاق به والدین:
با والدین در بهشت:
پیشواز از والدین:
پیری والدین:
تشکر از والدین:
وظایف والدین:
[۳۰] هاشمی رفسنجانی و محققان فرهنگ قرآن، مدخل والدین.


احترام به پدر و مادر از دیدگاه روایات

[ویرایش]


← دلیل احترام


ابراهیم بن مهزم گفت: از نزد امام صادق علیه‌السّلام هنگام شب خارج شده و به منزل خود در مدینه آمدم، در حالی که مادرم با من بود. میان من و او صحبتی درگرفت و من با درشتی با وی سخن گفتم. وقتی صبح شد،نماز به جای آوردم و به محضر امام علیه‌السّلام آمدم، همین که بر آن حضرت وارد شدم، امام علیه‌السّلام بدون مقدمه، فرمود: ‌ای پسر مهزم! چه شده میان تو و مادرت که در کلام دیشب به او درشتی کردی؟ آیا نمی‌دانی که شکم او منزلی بود که ساکن آن تو بودی و دامن او گهواره‌ای بود که در آن راحت می‌گرفتی، و پستان او ظرفی بود که از آن می‌آشامیدی؟ گفتم: بلی. فرمود: پس دیگر با او تندی نکن!

← برتری احترام


شخصی نزد رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم آمد و عرض کرد: ‌ای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ! من بسیار مشتاق جهاد و جنگ هستم. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فرمود: در راه خدا جهاد کن که اگر کشته شوی زنده خواهی بود و نزد خدا روزی می‌خوری و اگر بمیری اجر تو بر خدا خواهد بود و اگر از جبهه سالم بازگردی، گناهانت آمرزیده می‌شود مانند روزی که از مادر متولد شده باشی. آن شخص گفت: ‌ای پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ! پدر و مادر پیری دارم که با من انس گرفته‌اند و اگر آنها را ترک کنم ناراحت می‌شوند! حضرت فرمود: پس نزد آنان برگرد به خدا سوگند، انس آنها به تو در یک شبانه روز از یک سال جهاد در راه خدا بهتر است.

← احترام بعد از وفات پدر و مادر


رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فرمود: «من زار قبر ابویه او احدهما فی کل جمعة غفر له وکتب بر»؛ کسی که قبر پدر و مادر خود را در هر جمعه، زیارت کند، گناهانش بخشیده می‌شود و از نیکوکاران نوشته می‌شود.

← سبب محبوبیت نزد اهل بیت


جابر بن حیان گوید: به امام صادق علیه‌السّلام خبر دادم از نیکوکاری فرزندم اسماعیل با من.
امام علیه‌السّلام فرمود: من فرزندت را دوست می‌داشتم، اینک دوستی من به وی بیشتر شد، زیرا رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم خواهر رضاعی داشت که به نزد حضرت آمد، پس چون به او نگاه کرد،خشنود شد و آنچه به خود پیچیده بود، از برای او پهن کرد و او را بر آن نشاند و به او رو آورد و با او سخن می‌گفت و در صورتش می‌خندید. پس از آن حرکت کرد و رفت و برادر او آمد، با وی آن چنان که با خواهرش ملاطفت نموده نکرد، پس، از آن حضرت سؤال شد که یا رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ! به خواهر رضاعی خود آن احترام‌ها را انجام دادید، لیکن با برادرش آن چنان نکردی؟ فرمود: برای آن که خواهر بیشتر از آن برادر به پدر و مادرش نیکویی می‌کند.

← سبب آرامش در حال جان دادن


امام صادق علیه‌السّلام فرمود: «من احب ان یخفف الله ـ عزوجل ـ عنه سکرات الموت فلیکن بوالدیه بارا»؛ هرکسی دوست دارد خداوند، در لحظه جان دادن، در سختی جان دادن بر او آسان گیرد، به پدر و مادرش نیکی و احترام نماید.

حکایت

[ویرایش]


← احترام به پدر و مادر رضاعی


در سال‌های آغاز بعثت، روزی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فرش یا روپوش خود را در زمین پهن کرد، روی آن نشسته بود. ناگهان دید شوهر حلیمه سعدیه (مادر رضاعی حضرت) حارث بن عبدالعزی، به حضور آن حضرت می‌آید. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم به یاد مهربانی‌های او، از جا برخاست و به او احترام شایانی کرد و گوشه‌ای از روپوش خود را گسترده، او را روی آن نشاند. طولی نکشید که مادرش، حلیمه وارد شد. حضرت گوشه دیگر روپوش خود را برای او پهن کرد و او را نیز روی آن نشاند و محبت فراوانی به او نمود.

← احترام سبب خوش بختی


حضرت آیةالله مرعشی نجفی (رحمه الله) فرموده است: زمانی که در نجف بودیم روزی هنگام ظهر، مادرم به من گفت: برو پدرت را صدا بزن تا برای صرف نهار بیاید. من به طبقه بالا رفتم و دیدم پدرم در حال مطالعه خوابیده است، نمی‌دانستم چه کنم؟ از طرفی باید امرمادر را اطاعت می‌کردم و از طرفی می‌ترسیدم با بیدار کردن پدر، باعث رنجش خاطر او گردم. خم شدم و لب هایم را کف پای پدر گذاشتم و چندین بوسه زدم، تا این که در اثر قلقلک پا، پدرم از خواب بیدار شد و دید من هستم. وقتی این ادب و احترام را از من دید، گفت: شهاب الدین! تو هستی؟ عرض کردم: بلی آقا! دو دستش را به سوی آسمان بلند کرد و گفت: پسرم! خداوند عزتت را بالا ببرد و تو را از خادمان اهل بیت علیهم‌السّلام قرار دهد و من هرچه دارم از برکت همان دعای پدرم است که در حق من نمود و به مرحله اجابت رسید.
[۳۷] باقی زاده، رمز موفقیت بزرگان، ص۱۱۶.


← احترام سبب جلب لطف الهی


شهید مطهری می‌گوید: گاه گاهی که به اسرار وجودی خود و کارهایم می‌اندیشم،احساس می‌کنم یکی از مسائلی که باعث خیر و برکت در زندگی‌ام شده و همواره عنایت و لطف الهی را شامل حال من کرده است، احترام و نیکی فراوان بوده است که به والدین خود به ویژه در دوران پیری و هنگام بیماری کرده‌ام. یکی از فرزندان شهید مطهری می‌گوید: من مکرر شاهد تواضع و احترام خاص پدر و معلم عزیزم نسبت به پدر بزرگوارش بودم، هرگاه به فریمان می‌رفتیم پدرم تاکید داشتند که نخست به منزل پدر و مادرشان بروند. در موقع روبه رو شدن با پدر و مادر،دست آنان را می‌بوسیدند و به ما نیز توصیه می‌کردند که دست ایشان را ببوسیم.
[۳۸] گنج حکمت، ص۲۲.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳ - ۲۴.    
۲. آل عمران/سوره۳، آیه۹۲.    
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۵۷.    
۴. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۱۴۹     .
۵. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۴-۱۵.    
۶. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۱، ص۵۶.    
۷. حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۴۹۰     .
۸. هاشمی رفسنجانی و محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن، تفسیر راهنما، ج۱۰، ص۶۲-۶۴.
۹. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۴-۱۵.    
۱۰. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۵.    
۱۱. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۷-۱۸.    
۱۲. یوسف/سوره۱۲، آیه۹۹-۱۰۰.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیه۸۳ - ۱۸۰.    
۱۴. نساء/سوره۴، آیه۳۶.    
۱۵. انعام/سوره۶، آیه۱۵۱.    
۱۶. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۸.    
۱۷. نور/سوره۲۴، آیه۵۸.    
۱۸. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۱.    
۱۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳-۲۴.    
۲۰. نوح/سوره۷۱، آیه۲۸.    
۲۱. غافر/سوره۴۰، آیه۷-۸.    
۲۲. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۸.    
۲۳. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۴-۱۵.    
۲۴. بقره/سوره۲، آیه۱۸۰.    
۲۵. طور/سوره۵۲، آیه۲۱.    
۲۶. یوسف/سوره۱۲، آیه۹۹-۱۰۰.    
۲۷. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳.    
۲۸. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۴.    
۲۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳-۲۴.    
۳۰. هاشمی رفسنجانی و محققان فرهنگ قرآن، مدخل والدین.
۳۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۱، ص۷۶.    
۳۲. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۱، ص۶۷.    
۳۳. نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج۲، ص۳۶۵.    
۳۴. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۶۱.    
۳۵. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۷۱، ص۸۱.    
۳۶. حلبی، سیره حلبیه، ج۱، ص۱۵۳.    
۳۷. باقی زاده، رمز موفقیت بزرگان، ص۱۱۶.
۳۸. گنج حکمت، ص۲۲.


منبع

[ویرایش]

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، سایت بلاغ، برگرفته از مقاله احترام به پدر و مادر.


رده‌های این صفحه : احترام | والدین




جعبه ابزار