احضار (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



فراخوانی شخص از سوی قاضی يا مرجع صلاحيت‌دار ديگر را احضار گویند. از عنوان احضار، در باب ‌هایى مانند کفالت، قضاء، حدود و قصاص، سخن رفته است.


معنای احضار

[ویرایش]

احضار از مادّه «حضر» و در لغت به‌معنای حاضر كردن و فراخواندن،
[۳] فرهنگ فارسی ج۱، ص‌۱۵۹.
و در اصطلاح حقوق، عبارت است از فراخواندن مدّعا علیه يا نماینده او يا شاهد دعوی و مانند آن‌ها به‌وسيله دادگاه يا مرجع صالحی ديگر
[۴] ترمينولوژی حقوق ج‌۱، ص‌۱۸۵.
جهت بازجویی، پاسخ به اتّهام، ادای شهادت را گویند.

شرائط احضار در حقوق

[ویرایش]

در حقوق، شرايطی را برای احضار اين افراد برشمرده‌اند؛ از‌جمله:
۱.‌ وجود قراین كافی از سوی شخص برای احضار؛
۲.‌ كتبی بودن احضار؛
۳. قيد كردن مشخّصات دقيق احضار شده، تاريخ و محلّ حضور و نتيجه عدم حضور و محکمه احضاركننده؛
۴.‌ حضور شخص احضار شونده و اثبات عذر خود در‌صورت عدم امکان.
[۵] قوانين و مقررات جزائی، ص‌۳۷‌ـ‌۶۹‌.


واژه احضار در قرآن

[ویرایش]

در قرآن کریم، واژه احضار به‌كار نرفته؛ امّا مشتقّات گوناگون آن در آياتی چون: «يَومَ تَجِدُ كُلُّ نَفس مّا عَمِلَت مِن خَير مُحضَرًا»و «فَكَذَّبوهُ فَاِنَّهُم لَمُحضَرون» آمده است كه در همه اين آیات، احضار به‌معنای لغوی بوده است و به‌معنای اصطلاحی آن ربطی ندارد؛ ولی واژه‌ها و تعبيرات ديگری مانند: «دعُوا» و «فأتوا به» در قرآن به‌كار رفته كه به‌معنای اصطلاحی اين موضوع اشاره دارد.
در اين آيات، قرآن ضمن اشاره به جواز احضار افراد و برخی احكام آن، از مواردی از احضار در امّت‌های پيشين نيز سخن به‌ميان آورده است؛ امّا از آن‌جا كه نهاد حکومت و قضا در جوامع گذشته، ابتدايی يا با عصر حاضر متفاوت بوده است، چه بسا تفكيكی بين قوا در اين جوامع وجود نداشته و در بيش‌تر اين موارد، احضاركننده همان حاکم و رئيس دولت بوده است.

احضار مستحب

[ویرایش]

احضار در مواردى مستحب است مانند؛
احضار علما در مجلس صدور حکم توسط قاضى براى پیشگیرى و مصونیت از خطا
و احضار دو گواه آشنا به مسائل قصاص هنگام اجراى آن.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. لسان العرب ج۴، ص‌۱۹۶.    
۲. الصحاح ج‌۲، ص‌۶۳۳.    
۳. فرهنگ فارسی ج۱، ص‌۱۵۹.
۴. ترمينولوژی حقوق ج‌۱، ص‌۱۸۵.
۵. قوانين و مقررات جزائی، ص‌۳۷‌ـ‌۶۹‌.
۶. آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۰.    
۷. صافات/سوره۳۷، آیه۱۲۷.    
۸. بقره/سوره۲، آیه۲۸۲.    
۹. انبیاء/سوره۲۱، آیه۶۱.    
۱۰. جواهرالکلام ج۴۰، ص۷۷.    
۱۱. الروضة البهیة ج۱۰، ص۹۰.    


منبع

[ویرایش]
دانشنامه موضوعی قرآن.    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۱، ص۳۰۷.    







جعبه ابزار