احکام ظاهری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



احکام ظاهری، احکام مستفاد از اماره یا اصل عملی، یا احکام مستفاد از اصول عملی، برای مکلّف شاکّ یا جاهل به حکم واقعی را می‌گویند.


تعریف

[ویرایش]

احکام ظاهری از اقسام احکام شرعی و مقابل احکام واقعی می‌باشد. در مورد حکم ظاهری دو اصطلاح وجود دارد: در یک اصطلاح، حکم ظاهری شامل مؤدای امارات و اصول می‌شود و در اصطلاح دیگر، حکم ظاهری فقط شامل مؤدای اصول است.

توضیح

[ویرایش]

۱. در یک اصطلاح، مراد از حکم ظاهری حکمی است که با ملاحظه جهل مکلف به واقع، از سوی شارع مقدس جعل گردیده است؛ یعنی شارع برای مواردی که مکلف، جاهل به حکم واقعی و مردد در آن باشد، احکام و وظایفی را مقرر نموده که به آن‌ها احکام ظاهری می‌گویند؛ به بیان دیگر، حکم ظاهری، حکم انسان جاهل و شک کننده به حکم واقعی است؛ مثل احکامی که انسان به وسیله امارات و اصول عملیه به دست می‌آورد.
برخی از اصولیون متأخر، حکم ظاهری را حکم نمی‌دانند، بلکه معتقدند امارات و اصول در صورت انطباق با واقع موجب منجز شدن حکم واقعی و در صورت عدم انطباق، موجب عذر خواهند بود.
۲. در اصطلاح دوم، حکم ظاهری، آن حکم شرعی تعلق گرفته به چیزی است که حکم واقعی آن مجهول است، مانند: اختلاف فقها در نگاه‌کردن به زن اجنبی، یا اختلاف آنان در وجوب اقامه برای نماز. در این موارد، هنگامی که دلیلی برای تأیید یکی از اقوال مطرح شده پیدا نشود، فقیه در حکم واقعی اولی شک می‌کند و برای این‌که در مقام عمل متحیر نماند به ناچار باید حکم دیگری (غیر از حکم اولی واقعی) برای او وجود داشته باشد تا به آن عمل کند، اگر چه آن حکم دیگر، عقلی باشد، مانند: وجوب احتیاط و یا وجوب برائت و یا اعتنا ننمودن به شک. اصولیون به این حکم دوم که فقیه در مقام سرگردانی به سراغ آن می‌رود حکم ظاهری می‌گویند.
[۳] فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل در اصول فقه، ج۹، ص ۶۰۹-۶۰۸.
[۴] فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل در اصول فقه، ج۹، ص۲۴۹.
[۹] آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، درر الفوائد فی الحاشیة علی الفرائد، ج۱، ص۱۹۳.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج۱، ص۱۶.    
۲. سجادی، جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج۱، ص۹۶.    
۳. فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل در اصول فقه، ج۹، ص ۶۰۹-۶۰۸.
۴. فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل در اصول فقه، ج۹، ص۲۴۹.
۵. مکارم شیرازی، ناصر، انوار الاصول، ج۱، ص۳۳۳.    
۶. اصفهانی، محمد حسین، الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة، ص۱۰۹.    
۷. خویی، ابوالقاسم، محاضرات فی اصول الفقه، ج۲، ص۲۲۱.    
۸. نائینی، محمد حسین، اجود التقریرات، ج۲، ص۳۶۷.    
۹. آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، درر الفوائد فی الحاشیة علی الفرائد، ج۱، ص۱۹۳.


منبع

[ویرایش]
فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۱۱۰، برگرفته از مقاله «احکام طریقی».    

http://lib.eshia.ir/۷۱۶۰۱/۱/۱۱۰/%D۸%A۷%D۹%۸۵%D۸%A۷%D۸%B۱%D۹%۸۷





جعبه ابزار