اختیار در هدایت (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آزاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست از مسائلی است که در برخی آیات قرآن کریم بر آن تاکید شده است.


آزادی در انتخاب هدایت

[ویرایش]

بر اساس آیات قرآن، انسان، در انتخاب هدایت و راه درست، آزاد و مختار است:

← پذیرش هدایت


... فان اسلموا فقد اهتدوا وان تولوا فانما علیک البلـغ... «پس اگر با تو به محاجه برخاستند بگو من خود را تسلیم خدا نموده‌ام و هر که مرا پیروی کرده (نیز خود را تسلیم خدا نموده است) و به کسانی که اهل کتابند و به مشرکان بگو آیا اسلام آورده‌اید پس اگر اسلام آوردند قطعا هدایت یافته‌اند و اگر روی برتافتند فقط رساندن پیام بر عهده توست و خداوند به (امور) بندگان بیناست».
قد جآءکم بصآئر من ربکم فمن ابصر فلنفسه ومن عمی فعلیها ومآ انا علیکم بحفیظ. «به راستی رهنمودهایی از جانب پروردگارتان برای شما آمده است پس هر که به دیده بصیرت بنگرد به سود خود او و هر کس از سر بصیرت ننگرد به زیان خود اوست و من بر شما نگهبان نیستم».
قل فلله الحجة البــلغة فلو شآء لهدکم اجمعین. «بگو برهان رسا ویژه خداست و اگر (خدا) می‌خواست قطعا همه شما را هدایت می‌کرد».
قل یـایها الناس قد جآءکم الحق من ربکم فمن اهتدی فانما یهتدی لنفسه ومن ضل فانما یضل علیها ومآ انا علیکم بوکیل. «بگو‌ ای مردم حق از جانب پروردگارتان برای شما آمده است پس هر که هدایت یابد به سود خویش هدایت می‌یابد و هر که گمراه گردد به زیان خود گمراه می‌شود و من بر شما نگهبان نیستم».

← هدایت دسته‌جمعی


... افلم یایـس الذین ءامنوا ان لو یشآءالله لهدی الناس جمیعا... «و اگر قرآنی بود که کوهها بدان روان می‌شد یا زمین بدان قطعه قطعه می‌گردید یا مردگان بدان به سخن درمی آمدند (باز هم در آنان اثر نمی‌کرد) نه چنین است بلکه همه امور بستگی به خدا دارد آیا کسانی که ایمان آورده‌اند ندانسته‌اند که اگر خدا می‌خواست قطعا تمام مردم را به راه می‌آورد و کسانی که کافر شده‌اند پیوسته به (سزای) آنچه کرده‌اند مصیبت کوبنده‌ای به آنان می‌رسد یا نزدیک خانه هایشان فرود می‌آید تا وعده خدا فرا رسد آری خدا وعده (خود را) خلاف نمی‌کند».
و علی الله قصد السبیل ومنها جآئر ولو شآء لهدکم اجمعین. «و نمودن راه راست بر عهده خداست و برخی از آن (راه‌ها) کژ است و اگر (خدا) می‌خواست مسلما همه شما را هدایت می‌کرد».
من اهتدی فانما یهتدی لنفسه ومن ضل فانما یضل علیها.... «هر کس به راه آمده تنها به سود خود به راه آمده و هر کس بیراهه رفته تنها به زیان خود بیراهه رفته است و هیچ بردارنده‌ای بار گناه دیگری را بر نمی‌دارد و ما تا پیامبری برنینگیزیم به عذاب نمی‌پردازیم».
... فمن اهتدی فانما یهتدی لنفسه ومن ضل فقل انما انا من المنذرین. «و اینکه قرآن را بخوانم پس هر که راه یابد تنها به سود خود راه یافته است و هر که گمراه شود بگو من فقط از هشداردهندگانم».
ولو شئنا لاتینا کل نفس هدیها... «و اگر می‌خواستیم حتما به هر کسی (از روی جبر) هدایتش را می‌دادیم لیکن سخن من محقق گردیده که هر آینه جهنم را از همه جنیان و آدمیان خواهم آکند».

← پرهیز از زیانکاری در گمراهی


قل ان ضللت فانما اضل علی نفسی وان اهتدیت فبما یوحی الی ربی... «بگو اگر گمراه شوم فقط به زیان خود گمراه شده‌ام و اگر هدایت یابم (این از برکت) چیزی است که پروردگارم به سویم وحی می‌کند که اوست شنوای نزدیک».
انا انزلنا علیک الکتـب للناس بالحق فمن اهتدی فلنفسه ومن ضل فانما یضل علیها وما انت علیهم بوکیل. «ما این کتاب را برای (رهبری) مردم به حق بر تو فرو فرستادیم پس هر کس هدایت شود به سود خود اوست و هر کس بیراهه رود تنها به زیان خودش گمراه می‌شود و تو بر آنها وکیل نیستی».

← علم خدا به مهتدین


ذلک مبلغهم من العلم ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبیله و هو اعلم بمن اهتدی. «این منتهای دانش آنان است پروردگار تو خود به (حال) کسی که از راه او منحرف شده داناتر و او به کسی که راه یافته (نیز) آگاه تر است».
ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبیله وهو اعلم بالمهتدین. «پروردگارت خود بهتر می‌داند چه کسی از راه او منحرف شده و (هم) او به راه یافتگان داناتر است».
انا هدینـه السبیل اما شاکرا و اما کفورا. «ما راه را به او نشان دادیم خواه شاکر باشد و پذیرا گردد یا ناسپاس».
ان هو الا ذکر للعــلمین• لمن شاء منکم ان یستقیم. «این (سخن) بجز پندی برای عالمیان نیست؛ برای هر یک از شما که خواهد به راه راست رود».

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل عمران/سوره۳، آیه۲۰.    
۲. انعام/سوره۶، آیه۱۰۴.    
۳. انعام/سوره۶، آیه۱۴۹.    
۴. یونس/سوره۱۰، آیه۱۰۸.    
۵. رعد/سوره۱۳، آیه۳۱.    
۶. نحل/سوره۱۶، آیه۹.    
۷. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۵.    
۸. نمل/سوره۲۷، آیه۹۲.    
۹. سجده/سوره۳۲، آیه۱۳.    
۱۰. سبا/سوره۳۴، آیه۵۰.    
۱۱. زمر/سوره۳۹، آیه۴۱.    
۱۲. نجم/سوره۵۳، آیه۳۰.    
۱۳. قلم/سوره۶۸، آیه۷.    
۱۴. انسان/سوره۷۶، آیه۳.    
۱۵. تکویر/سوره۸۱، آیه۲۷.    
۱۶. تکویر/سوره۸۱، آیه۲۸.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲، ص۴۴۹، برگرفته از مقاله «اختیار در هدایت».    






جعبه ابزار