استعلام (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تحقیق و پرس و جو را استعلام گویند. از آن به مناسبت در باب‌های طهارت، صلات، تجارت، ضمان، نکاح و قضاء سخن رفته است.


حکم استعلام

[ویرایش]

حکم استعلام به اعتبار آنچه مورد استعلام قرار می‌گیرد، متفاوت است. به طور کلّی استعلام از حکم چیزی که از جنبۀ پاکی و نجاست یا حلیّت و حرمت مشکوک است، در صورت امکان، واجب است- مانند آن که ندانیم خون نجس است یا پاک، آهو حلال‌گوشت است یا حرام‌گوشت- امّا اگر موضوع حکم مشکوک باشد، استعلام واجب نیست.

شک در تذکیه گوشت

[ویرایش]

اگر ندانیم فلان مایع نجس شده است یا خیر، گوشت گوسفندی که از مسلمان گرفته شده، تذکیه شده است که خوردنش حلال باشد یا خیر. در این دو صورت حکم به پاکی و حلیّت می‌شود و نیازی به استعلام نمی‌باشد.

استعلام در قاضی

[ویرایش]

استعلام گاه مستحب است مانند این که برای قاضی‌ای که تازه وارد شهر شده است، مستحب است امور داخلی شهر را از اهالی آن استعلام نماید تا عالمان و افراد عادل و مورد اطمینان را بشناسد و بداند با چه کسانی معاشرت و از چه کسانی دوری کند.

شک اجیر در نماز بین نماز مسافر و حاضر

[ویرایش]

شخص اجیر اگر شک کند نمازی را که برای خواندن آن اجیر شده است، نماز مسافر است یا نماز حاضر و استعلام از آن نیز ممکن نباشد، باید احتیاط کند و هر دو را بخواند.

شرط در الفاظ مستعمل در سلف

[ویرایش]

از شرایط بیع سلف آن است که مال را با الفاظی که برای دو طرف معامله معلوم است و از نظر عرف یا لغت نیز ظهور در مقصود دارد، وصف کند تا هنگام اختلاف، استعلام از آن ممکن باشد و گرنه، بیع باطل است.

مهر مجهول

[ویرایش]

مهر مجهولی که استعلام از آن ممکن نیست- مانند عنوان حیوان یا شیئ- باطل است و مهر المثل واجب می‌شود.

شوهر غایب قادر بر استعلام حال همسر

[ویرایش]

شوهر غایبی که بتواند از حال همسرش هر چند به وسیلۀ وکیل استعلام کند، حاضر محسوب می‌شود. از این رو، طلاق همسرش در حال حیض باطل است.

شوهر حاضر ناتوان از استعلام حال همسر

[ویرایش]

همچنین شوهر حاضری که نتواند از حال همسرش استعلام کند، غایب محسوب می‌شود. بنابراین، طلاق همسرش هر چند در واقع با دوران حیض او مصادف گردد صحیح است.

ضمانت دین مجهول

[ویرایش]

ضمانت دین مجهولی که استعلام از آن ممکن نیست، باطل است و در جواز آن، در صورتی که پس از ضمانت امکان استعلام باشد، اختلاف است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مستمسک العروة ج۱، ص۳۵۹.    
۲. مجمع الفائدة ج۱۲، ص۳۵.    
۳. مستمسک العروة ج۷، ص۱۳۶.    
۴. جواهر الکلام ج۲۴، ص۲۷۹.    
۵. الحدائق الناضرة ج۲۴، ص۴۳۸.    
۶. مستمسک العروة ج۳، ص۳۳۸.    
۷. الحدائق الناضرة ج۲۱، ص۲۹.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۱، ص۴۶۵-۴۶۶.    


رده‌های این صفحه : طهارت | فقه | قضاوت | معاملات | نکاح | نماز | واژه شناسی




جعبه ابزار