امام حسین علیه‌السلامذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



امام حسین (علیه‌السلام) سومین امام شیعیان می‌باشد.

فهرست مندرجات

۱ - احکام مرتبط
۲ - مشخصات
۳ - نام‌گذاری
۴ - کنیه
۵ - القاب
۶ - ولادت
۷ - شهادت
۸ - حوادث قبل از امامت
       ۸.۱ - در زمان حیات پیامبر
       ۸.۲ - در زمان عمر بن خطاب
       ۸.۳ - در زمان عثمان
       ۸.۴ - در زمان خلافت حضرت علی
       ۸.۵ - در زمان امامت امام حسن
۹ - امامت
       ۹.۱ - در دوران خلافت معاویه
۱۰ - شمایل
۱۱ - سیره
۱۲ - دلائل امامت
۱۳ - فضائل و مناقب
       ۱۳.۱ - امور معجزه‌آسای روز عاشورا
       ۱۳.۲ - آیاتی از قرآن درباره امام حسین
۱۴ - همسران امام حسین
       ۱۴.۱ - رَباب
       ۱۴.۲ - شهربانو
       ۱۴.۳ - لیلا
       ۱۴.۴ - امّ اسحاق
       ۱۴.۵ - سُلافه یا ملومه
۱۵ - فرزندان امام حسین
۱۶ - فضیلت زیارت امام حسین
۱۷ - سخنان
۱۸ - دعاهای امام حسین
۱۹ - روایات
۲۰ - اشعار
۲۱ - راوی
۲۲ - راویان از امام حسین
۲۳ - آثار به چاپ رسیده از سخنان امام حسین
۲۴ - حکم زیارت امام حسین
۲۵ - حکم عزاداری برای امام حسین
۲۶ - حائر امام حسین
۲۷ - حکم سلام بر امام حسین
۲۸ - فضیلت تربت امام حسین
۲۹ - عناوین مرتبط
۳۰ - فهرست منابع
۳۱ - پانویس
۳۲ - منبع

احکام مرتبط

[ویرایش]

احکام مربوط به آن حضرت به مناسبت در باب‌های صلات و اطعمه و اشربه آمده است.

مشخصات

[ویرایش]

حسین ‌بن علی، امام سوم از امامان دوازده‌ ‌گانه شیعه امامیه و یکی از چهارده معصوم می‌باشد. به اتفاق همه منابع، نام و نسب او حسین ‌بن علی ‌بن ابی‌طالب ‌بن عبدالمطلب ‌ بن هاشم است. جد مادری‌اش پیامبر اکرم (صلی‌ اللّه علیه‌ و آله‌ و سلم)، پدرش امیرمؤمنان علی (علیه‌السلام) و مادرش فاطمه (سلام‌اللّه‌علیها) دختر رسول خداست. [۱] [۲] [۳]

نام‌گذاری

[ویرایش]

پیامبر او را به نام پسر دوم هارون، شَبیر، حسین نامید. [۴] [۵] [۶] [۷] [۸] [۹] بنابر برخی روایات، امام علی دوست داشت که او را حرب بنامد، اما در نام‌گذاری بر پیامبر پیشی نگرفت. [۱۰] [۱۱] [۱۲] بنابر روایات دیگر، نخست امام به نام عمویش، جعفر طیار ــکه در آن زمان هنوز در حبشه بودــ جعفر نامیده شده بود، اما پیامبر نام او را به حسین تغییر داد. [۱۳] [۱۴] [۱۵] [۱۶] اما بنابر روایات شیعی، پیامبر بدواً و پیش از آن‌که نامی برای او انتخاب شود نام حسین را به امر خدا بر آن حضرت نهاد. [۱۷] [۱۸] [۱۹] (برای نقد محتوایی روایات دیگر به باقر شریف قرشی رجوع کنید [۲۰] در برخی روایات تأکید شده است که نام‌های حسن و حسین از اسامی بهشتی بوده و پیش از اسلام سابقه نداشته‌اند. [۲۱] [۲۲]

کنیه

[ویرایش]

کنیه امام حسین در تمام منابع ابوعبداللّه ذکر شده، [۲۳] [۲۴] [۲۵] [۲۶] اما خصیبی [۲۷] کنیه‌اش را نزد خاصه ابوعلی دانسته است.

القاب

[ویرایش]

به امام حسین (علیه‌السلام) القاب فراوانی نسبت داده شده که بسیاری از آن‌ها با القاب برادرش، امام حسن (علیه‌السلام)، مشترک است. از القاب خاص امام، زکی، طیب، وفیّ، سید، مبارک، [۲۸] [۲۹] نافع، الدلیل علی ذات‌اللّه، [۳۰] رشید، و التابع لمرضاةاللّه [۳۱] بوده است. [۳۲] ابن‌ طلحه شافعی [۳۳] لقب زکی را مشهورتر از دیگر القاب و لقب سید شباب أهل‌الجنه را مهم‌ترین آن‌ها دانسته است. در پاره‌ای از احادیث امامان شیعه نیز امام حسین (علیه‌السلام) با لقب شهید یا سیدالشهداء خوانده شده است. [۳۴] [۳۵] [۳۶] [۳۷] در برخی متون ادبی و تاریخیِ متعلق به سده‌های چهارم به بعد برای امام حسین لقب امیرالمؤمنین نیز یاد شده است، [۳۸] [۳۹] [۴۰] [۴۱] [۴۲] [۴۳] [۴۴] [۴۵] [۴۶] [۴۷] [۴۸] که با توجه به این‌که آن حضرت هیچگاه خلافت ظاهری نیافت، در خور توجه است.

ولادت

[ویرایش]

در این‌که زادگاه امام حسین (علیه‌السلام) مدینه است، اختلافی نیست. [۴۹] [۵۰] سال تولد او را نیز سال سوم، [۵۱] [۵۲] [۵۳] چهارم، [۵۴] [۵۵] [۵۶] [۵۷] [۵۸] [۵۹] [۶۰] پنجم [۶۱] و ششم هجری [۶۲] [۶۳] ذکر کرده‌اند. روز ولادت وی، بنابر قول مشهور، سوم شعبان بوده است، [۶۴] اما برخی، زادروز امام را آخر ربیع‌الاول، [۶۵] پنجم ماه شعبان [۶۶] [۶۷] [۶۸] یا یکی از نخستین شب‌های ماه شعبان [۶۹] [۷۰] [۷۱] [۷۲] نوشته‌اند. بنابه روایتی، امام در غروب پنج‌شنبه متولد شد. [۷۳] [۷۴] (برای اقوال مختلف درباره روز و ماه و سال تولد امام به این منبع رجوع کنید [۷۵]) فاصله تولد امام حسین و امام حسن را شش ماه و ده روز، [۷۶] [۷۷] ده ماه و بیست و دو روز [۷۸] و یک سال و ده ماه [۷۹] [۸۰] [۸۱] گزارش کرده‌اند.
پس از تولد، پیامبر همان آدابی را برای او به جا آورد که درباره حسن‌ بن علی انجام داده بود، مانند گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد و عقیقه کردن. به نوشته ابن سعد، طبقات الکبری، [۸۲] امّ فضل (همسر عباس ‌بن‌ عبدالمطلب)، به امر پیامبر، دایگی امام را برعهده گرفت و بدین ترتیب امام برادر رضاعی قُثم‌ بن عباس، که او نیز شیرخواره بود، گردید. [۸۳] [۸۴] [۸۵] [۸۶] [۸۷] (رجوع کنید به کشف الغمه که این موضوع را به امام حسین (علیه‌السلام) نسبت داده‌اند. [۸۸]) اما کلینی [۸۹] روایاتی نقل کرده است که بنابر آن‌ها امام حسین (علیه‌السلام) از هیچ زنی، حتی مادرش فاطمه زهرا علیهاالسلام، شیر نخورد.

شهادت

[ویرایش]

امام حسین (علیه‌السلام) در دهم محرّمِ (روز عاشورا ) سال ۶۱ هجری در سرزمین نینوا ( کربلا ) در عراق به شهادت رسید. [۹۰] [۹۱] [۹۲] [۹۳] [۹۴] (رجوع کنید به طبری که بنابر روایتی شهادت امام را در ماه صفر دانسته است [۹۵])(همچنین رجوع کنید به تاریخ الآئمه که سال شهادت را شصتم هجری ذکر کرده است [۹۶]).
روز شهادت امام را جمعه، [۹۷] [۹۸] [۹۹] [۱۰۰] شنبه، [۱۰۱] [۱۰۲] [۱۰۳] یکشنبه [۱۰۴] و دوشنبه [۱۰۵] [۱۰۶] گزارش کرده [۱۰۷] و در این میان روز جمعه را قول صحیح و مشهور شمرده‌اند. [۱۰۸] [۱۰۹] ابوالفرج اصفهانی [۱۱۰] قول شهادت امام در روز دوشنبه را قولی شایع میان مردم دانسته و آن را از نظر محاسبات تقویمی مردود شمرده است. [۱۱۱]
سن امام را به هنگام شهادت ۵۶ سال و پنج ماه، [۱۱۲] [۱۱۳] [۱۱۴] [۱۱۵] [۱۱۶] [۱۱۷] [۱۱۸] [۱۱۹] [۱۲۰] [۱۲۱] و ۵۸ سال [۱۲۲] [۱۲۳] [۱۲۴] [۱۲۵] [۱۲۶] [۱۲۷] ذکر کرده‌اند. (برای اقوال گوناگون درباره سن امام به هنگام شهادت ‌و روز و ماه‌ و سال آن به این منبع رجوع کنید رجوع کنید [۱۲۸]).

حوادث قبل از امامت

[ویرایش]


← در زمان حیات پیامبر


ابن ‌سعد [۱۲۹] امام حسین (علیه‌السلام) را در زمره واپسین طبقه (طبقه پنجم) از اصحاب رسول خدا صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم ــکه به هنگام وفات آن حضرت خردسال بودند و در هیچ جنگی او را همراهی نکردندــ یاد کرده است. قریب به هفت سال از زندگانی امام در زمان حیات پیامبر گذشت. [۱۳۰] [۱۳۱] پیامبر او و برادرش را بسیار گرامی می‌داشت، چنان‌که آن دو را بر سینه خود می‌نشاند و در همان حال با مردم سخن می‌گفت [۱۳۲] و گاهی آن دو را بر دوش خود می‌نهاد، [۱۳۳] [۱۳۴] بنا به نقلی، روزی پیامبر بر بالای منبر سخنرانی می‌کرد و چون آن دو را دید از منبر پایین آمد و ایشان را در آغوش گرفت. [۱۳۵] [۱۳۶] [۱۳۷] اما مهم‌ترین رخداد دوران کودکی امام، شرکت در مباهله و معرفی او و برادرش به عنوان مصداق «ابناءَنا» [۱۳۸] (برای بیان امام رضا (علیه‌السلام) درباره این آیه به این منبع رجوع کنید [۱۳۹]) بود. [۱۴۰] [۱۴۱] [۱۴۲] [۱۴۳]

← در زمان عمر بن خطاب


بنا به گزارشی، امام حسین (علیه‌السلام) در کودکی به خلیفه دوم، که بر منبر پیامبر نشسته بود، اعتراض کرد و خلیفه نیز خطبه خود را نیمه‌کاره رها کرد و از منبر به زیر آمد. [۱۴۴] همچنین روایت شده است که خلیفه دوم سهم بیت‌المال امام حسن و امام حسین (علیهما‌السلام) را، به سبب قرابت آنان با رسول خدا، همانند سهم حضرت علی (علیه‌السلام) و اهل بدر قرار داده بود. [۱۴۵] در برخی منابع تاریخی از حضور امام حسین (علیه‌السلام) به اتفاق برادرش در فتح طبرستان به سال ۲۹ هجری یاد شده است [۱۴۶] [۱۴۷] [۱۴۸]

← در زمان عثمان


در زمان خلافت عثمان، امام حسین به هنگام تبعید ابوذر به ربذه، در کنار پدر و برادرش امام حسن او را مشایعت کرد. [۱۴۹] [۱۵۰](برای سخن وی خطاب به ابوذر به این منبع رجوع کنید [۱۵۱]) به روایتی، در شورش برضد عثمان، امام حسین، به توصیه امام علی، همراه با برادرش کوشید عثمان را از خطر محفوظ دارد [۱۵۲] و به نقلی، در این واقعه مجروح شد [۱۵۳] [۱۵۴] [۱۵۵] [۱۵۶]

← در زمان خلافت حضرت علی


امام حسین در جنگ‌های دوره خلافت امام‌علی نیز حضور داشت [۱۵۷] [۱۵۸] [۱۵۹] [۱۶۰] [۱۶۱] [۱۶۲] و در جنگ صِفّین خطبه‌ای در تحریض به جهاد خواند. [۱۶۳] همچنین امام علی، امام حسین را پس از امام حسن علیهم‌السلام متولی صدقات ( موقوفات ) خود قرار داد. [۱۶۴] [۱۶۵] به نقلی، امام حسین به هنگام شهادت پدر، برای انجام دادن مأموریتی که علی (علیه‌السلام) به او داده بود، در مدائن بود و با نامه امام حسن (علیه‌السلام) از موضوع آگاه شد. [۱۶۶] [۱۶۷] امام حسین در مراسم تجهیز و خاک‌سپاری پدر حاضر بود. [۱۶۸] [۱۶۹] [۱۷۰] [۱۷۱] [۱۷۲]

← در زمان امامت امام حسن


در دوره امامت امام حسن‌ (علیه‌السلام)، که حدود ده سال به طول انجامید، [۱۷۳] [۱۷۴] [۱۷۵] امام حسین همراه و همگام برادر بود. با این‌که طبق برخی منابع تاریخی، امام حسین با واگذاری خلافت به معاویه مخالف بود [۱۷۶] [۱۷۷] [۱۷۸] و حتی پس از صلح امام حسن، با معاویه بیعت نکرد، [۱۷۹] پس از وقوع صلح به این مصالحه ملتزم بود. حتی وقتی برخی شیعیان از او تقاضا کردند پیمان را بشکند و با معاویه بجنگد، به آنان امر کرد که تا زمان مرگ معاویه منتظر بمانند. [۱۸۰] ابن ‌سعد [۱۸۱] از امام باقر (علیه‌السلام) روایت کرده که امام حسن و امام حسین، در نماز به مروان ــکه منصوب از جانب معاویه بودــ اقتدا می‌کردند و حال آن‌که حسین‌ بن‌ علی با وی برخوردهای تند داشت؛ ضمن آنکه، تقیه‌ای هم در کار نبود. اما این روایت با شمار زیادی حدیث در منابع شیعه که از اقتدا به غیر معتقدان به عقاید صحیح و نیز اقتدا به شخص فاسق نهی کرده‌است، سازگار نیست. [۱۸۲] مواجهه قاطع و صریح امام با مروان به هنگام اهانت به مادرش فاطمه سلام‌اللّه‌علیهاسلام نیز گزارش شده است. [۱۸۳] همچنان که در برابر سبّ امام علی (علیه‌السلام) از سوی امویان، به‌شدت واکنش نشان می‌داد [۱۸۴] [۱۸۵] (برای گزارش برخورد متفاوت امام حسن (علیه‌السلام) به این منابع رجوع کنید. [۱۸۶] [۱۸۷] [۱۸۸] )در کل، گزارش منابع نشان می‌دهد که امام حسین در زمان امامتِ امام حسن آشکارتر از برادر در برابر بنی‌امیه موضع می‌گرفت و علنآ با آنان مخالفت می‌کرد. [۱۸۹] با این حال، به‌رغم برخی اختلاف‌های ظاهری در رفتار امام حسن و امام حسین (علیهما‌السلام)، [۱۹۰] [۱۹۱] غیر از توضیحی که از منظر عقیده امامتِ منصوص مطرح می‌شود، از نظر تحلیل تاریخی نیز وحدت رویه کلی آن دو قابل اثبات است (نمونه‌ای از این هماهنگی در مراسم خاک‌سپاری امام حسن گزارش شده است. [۱۹۲]).

امامت

[ویرایش]

امام حسین پس از شهادت امام حسن (علیه‌السلام)، با وجود افرادی که به سن از وی بزرگ‌تر بودند، شریف‌ترین فرد از خاندان هاشم به شمار می‌رفت که از احترام خاص ابن‌ عباس به وی سخن گفته است [۱۹۳] [۱۹۴] و در امور خویش با او مشورت می‌کردند و نظر او را بر رأی دیگران ترجیح می‌دادند.. [۱۹۵]

← در دوران خلافت معاویه


پس از وفات امام حسن (علیه‌السلام)، مردم کوفه برای قیام برضد معاویه به امام حسین (علیه‌السلام) نامه نوشتند، اما امام ضمن آن‌که مشروعیت حکومت معاویه بر مسلمانان را رد کرد و بر جهاد با ظالمان تأکید نمود، از قیام دوری گزید و آن را به پس از مرگ معاویه موکول کرد. [۱۹۶] [۱۹۷] [۱۹۸] معاویه نیز از قیام امام بیم داشت و پس از شهادت امام حسن از امام خواست که از قیام بپرهیزد و امام پایبندی خود را به عهدنامه صلح به وی یادآوری کرد. [۱۹۹] [۲۰۰] معاویه نیز به تعهد مالی سالیانه خود ادامه داد. [۲۰۱]
معاویه خود به‌خوبی از میزان نفوذ امام حسین (علیه‌السلام) در مدینه آگاه بود، چنان‌که به فردی از قریش گفته بود هرگاه حلقه‌ای از جمعیت در مسجدالنبی دیدی که سخن هزلی در آن نیست، آن حلقه حسین است. [۲۰۲] زمانی که معاویه برای یزید بیعت می‌گرفت، امام از معدود کسانی بود که بیعت با یزید را نپذیرفت و در خطابه‌ای قاطع معاویه را محکوم کرد [۲۰۳] [۲۰۴] [۲۰۵] [۲۰۶] [۲۰۷] و، برخلاف دیگر افراد بنی‌ هاشم، هدیه معاویه را نیز قبول نکرد. [۲۰۸] معاویه نیز، با توجه به جایگاه امام، به یزید توصیه کرده بود که با امام مدارا کند و در صدد بیعت گرفتن از امام نباشد. [۲۰۹] [۲۱۰] [۲۱۱] [۲۱۲]

شمایل

[ویرایش]

در بیش‌تر منابع حدیثی و تاریخی و رجالیِ کهن از شباهت حسین ‌بن علی به پیامبر اکرم سخن گفته شده [۲۱۳] [۲۱۴] [۲۱۵] [۲۱۶] [۲۱۷] [۲۱۸] و در یک روایت، امام حسین شبیه‌ترین فرد به پیامبر وصف شده است. [۲۱۹] [۲۲۰] [۲۲۱] بنابر روایتی دیگر از امام علی، آن حضرت فرزندش حسین را شبیه‌ترین فرد به خود از نظر خُلق و خو و رفتار، دانسته است. [۲۲۲] [۲۲۳]
امام حسین (علیه‌السلام) سپید چهره بود. [۲۲۴] گاه عمامه‌ای از خز [۲۲۵] و گاه عمامه‌ای سیاه بر سر می‌گذاشت. [۲۲۶] [۲۲۷] [۲۲۸] موی سر و محاسن خود را خضاب می‌نمود. [۲۲۹] [۲۳۰] [۲۳۱] نقش دو انگشتری او یکی «لااله‌الّااللّه، عُدَّةٌ للِقاءاللّه» و دیگری «ان‌اللّه بالغٌ اَمْرَه» بود. [۲۳۲] [۲۳۳] [۲۳۴] [۲۳۵]

سیره

[ویرایش]

امام حسین (علیه‌السلام) ۲۵ بار، همراه با نزدیکانش، پیاده حج گزارد. [۲۳۶] [۲۳۷] [۲۳۸] با مسکینان می‌نشست، دعوت آنان را می‌پذیرفت و با آنان غذا می‌خورد و آنان را نیز به خانه خود دعوت می‌کرد و آنچه در منزل داشت از ایشان دریغ نمی‌کرد. [۲۳۹] دشمنان امام نیز به فضائل او معترف بودند، چنان که معاویه می‌گفت که حسین همچون پدرش علی اهل غدر و حیله نیست [۲۴۰] و عمرو بن عاص او را محبوب‌ترین فرد از زمینیان نزد اهل آسمان می‌دانست. [۲۴۱] [۲۴۲]
او همواره احترام برادرش، امام حسن (علیه‌السلام)، را پاس می‌داشت و در برابرش سخن نمی‌گفت، [۲۴۳] چنان‌که محمد بن حنفیه با امام حسین چنین برخورد می‌کرد. [۲۴۴] [۲۴۵] امام بسیار بخشنده بود و در مدینه به جود و کرم شناخته شده بود. [۲۴۶] اگر سائلی از او درخواست می‌کرد و امام در حال نماز بود، نمازش را کوتاه می‌کرد و هر چه در اختیار داشت، به او می‌داد. [۲۴۷] او غلامان و کنیزانش را در قبال خوش‌رفتاریشان آزاد می‌کرد. به نقلی، کنیزی را که معاویه همراه با اموال و لباس‌های فراوانی برایش هدیه فرستاده بود، در ازای خواندن آیاتی از قرآن و سرودن شعری درباره فنای دنیا و مرگ انسان‌ها آزاد کرد و اموال را بدو بخشید. [۲۴۸] [۲۴۹] [۲۵۰] حتی یک‌بار یکی از غلامانش کار ناشایستی کرد که درخور عقاب بود ولی چون غلام آیه «والعافین عن‌الناس» را خواند، او را بخشید، سپس غلام گفت : «واللّه یحب‌المحسنین»، و امام او را در راه خدا آزاد کرد. [۲۵۱] دَین اسامة بن زید را، که در بستر بیماری افتاده و از پرداختش عاجز مانده بود، از جانب او پرداخت. [۲۵۲] بنابه روایتی، زمین و اشیایی را که به او ارث رسیده بود، پیش از دریافت آن بخشید. [۲۵۳] دیه مردی را در ازای پاسخ به سه پرسش‌ به‌طور کامل پرداخت و انگشتری‌اش را نیز بدو عطا کرد. [۲۵۴] [۲۵۵] [۲۵۶] (درباره بخشش حسنین (علیهما‌السلام)، به این منبع رجوع کنید [۲۵۷]) کرم او به حدی بود که زن و مردی یهودی به سبب این خلق نیکوی او مسلمان شدند. [۲۵۸] او به آموزگار فرزندانش مال و لباس بسیار اعطا کرد و دهانش را از دُرّ پرکرد، در حالی که می‌گفت این جبران‌کننده تعلیم تو نیست. [۲۵۹] درباره حلم امام گفته‌اند که وقتی مردی شامی به او و پدرش ناسزا گفت، از او درگذشت و او را مورد لطف قرار داد. [۲۶۰] گفته شده است اثر انبان آذوقه‌ای که برای ایتام و مساکین بر پشتش حمل می‌کرد، در روز شهادت آشکار بود. [۲۶۱]

دلائل امامت

[ویرایش]

نص و تعیین الهی، به اعتقاد شیعه، از جمله شروط اساسی و ضروری برای اثبات امامت هر امامی است. این نص درباه امام حسین (علیه‌السلام) نیز به طرق مختلف وارد شده است. از آن جمله است حدیث مشهوری از پیامبر که بر امامت حسنین دلالت دارد. [۲۶۲] [۲۶۳] [۲۶۴] [۲۶۵] افزون بر این، احادیثی از پیامبر رسیده است که در آن‌ها به تعداد امامان و امامت امام علی، امام حسن و امام حسین علیهم‌السلام و نُه تن از فرزندان حسین‌ بن علی تصریح شده است. [۲۶۶] [۲۶۷] [۲۶۸] [۲۶۹] [۲۷۰] (برای روایاتی مشابه از امام علی و امام حسن (علیهما‌السلام) به این منبع رجوع کنید [۲۷۱]) دلیل دیگر، وصیت امام حسن درباره جانشینی امام حسین پس از وی و سفارش به محمد حنفیه به پیروی از آن حضرت است. [۲۷۲] [۲۷۳] [۲۷۴] [۲۷۵] [۲۷۶] مفید [۲۷۷] بر آن است که با توجه به ادله مذکور، امامت امام حسین (علیه‌السلام) ثابت و قطعی است گرچه آن حضرت، به سبب تقیه و التزام به صلح و ترک مخاصمه (هُدْنه)، آشکارا به امامتِ خود دعوت، نکرد؛ اما پس از مرگ معاویه و اتمام دوره ترک مخاصمه، امامت را علنی کرد. [۲۷۸]
علم به جمیع شئون و معارف دین به شکل تام و کامل نیز از لوازم امامت است؛ از این‌رو، امام علی (علیه‌السلام) از او، همچنان که از امام حسن، خواست برای مردم سخنرانی کند تا بعدها قریشیان او را به نداشتن علم منسوب نکنند. [۲۷۹] [۲۸۰] شاهد آن اقوالی از صحابه درباره مقام علمی آن حضرت و تقاضای افتاء از اوست. [۲۸۱] [۲۸۲] [۲۸۳] [۲۸۴] به برخی سخنان خود امام حسین (علیه‌السلام) درباره امامت خویش [۲۸۵] [۲۸۶] و نیز پاره‌ای معجزات و کرامات که به دست آن حضرت تحقق یافت نیز در اثبات امامت وی استناد شده است. [۲۸۷] [۲۸۸] [۲۸۹] [۲۹۰] [۲۹۱] [۲۹۲] [۲۹۳] [۲۹۴] [۲۹۵] [۲۹۶] [۲۹۷] [۲۹۸] [۲۹۹] [۳۰۰] گفتنی است گاه در انتساب پاره‌ای از کرامات یا فضایل یا برخی افعال، بین امام حسن و امام حسین (علیهما‌السلام) خلاصه شده است.

فضائل و مناقب

[ویرایش]

در منابع حدیثی شیعه و سنّی مناقب و فضائلی خاص درباره امام حسین (علیه‌السلام)، از زمان ولادت تا شهادت آن حضرت، نقل شده است. از جمله گفته شده است که دوران «حمل» وی شش ماه بود که نظیر آن پیش‌تر تنها درباره عیسی ‌بن مریم یا یحیی ‌بن زکریا رخ داده بود. [۳۰۱] [۳۰۲] [۳۰۳] [۳۰۴] [۳۰۵] هنگام ولادت او جبرئیل به همراه هزار فرشته از آسمان فرود آمدند تا ولادتش را به پیامبر تبریک گویند [۳۰۶] [۳۰۷] [۳۰۸] [۳۰۹] و آنگاه جبرئیل پیامبر را از شهادت وی به دست امت مسلمان و نیز تداوم امامت در نسل او آگاه کرد. [۳۱۰] [۳۱۱] [۳۱۲] [۳۱۳] جبرئیل مشتی از خاک کربلا را نیز برای پیامبر آورد و این خاک بعدها نزد امّ سلمه بود و او از تغییر رنگ آن در روز عاشورا، از شهادت نواده پیامبر با خبر شد. [۳۱۴] [۳۱۵] [۳۱۶] [۳۱۷]
در روایات فراوانی پیامبر اصحابش را از شهادت فرزندش حسین آگاه کرده بود. [۳۱۸] [۳۱۹] [۳۲۰] [۳۲۱] به جز پیامبر، امام علی و امام حسن (علیهما‌السلام) نیز از ماجرای شهادت آن حضرت خبر داده بودند. [۳۲۲] [۳۲۳] [۳۲۴] [۳۲۵] [۳۲۶] [۳۲۷] [۳۲۸] [۳۲۹] [۳۳۰] [۳۳۱] چنان‌که خداوند انبیای پیشین را از شهادت امام آگاه ساخته بود. [۳۳۲]

← امور معجزه‌آسای روز عاشورا


درباره حوادث روز عاشورا و پس از شهادت آن حضرت و نیز عقوبت کسانی که در شهادت امام دست داشتند، نیز امور معجزه‌آسایی نقل شده است. از جمله گفته‌اند خدا در روز عاشورا چهارهزار فرشته‌ای را که در جنگ بدر به یاری پیامبر فرستاده بود، به سوی او فرود آورد و امام مخیر شد که از بین پیروزی و دیدار با پیامبر یکی را برگزیند و او ترجیح داد به لقای پیامبر نایل شود. این فرشتگان به امر خدا تا روز قیامت بر مزارش گریه می‌کنند و برای زائران دعا و طلب بخشش می‌کنند. [۳۳۳] [۳۳۴] [۳۳۵] [۳۳۶]

← آیاتی از قرآن درباره امام حسین


در منابع حدیث و تفاسیر شیعه نیز آیاتی از قرآن درباره امام حسین (علیه‌السلام) تأویل یا تطبیق [۳۳۷] شده است. از جمله آیه ۱۵ سوره احقاف [۳۳۸] که در آن از مادر بارداری سخن گفته شده است که با رنج کودک خویش را حمل می‌کند و با درد او را به دنیا می‌آورد. این آیه ناظر به فاطمه زهرا سلام‌اللّه‌علیها دانسته شده که در دوران حمل فرزندش خبر شهادت او را از پیامبر از طریق جبرئیل شنید و غمگین شد. [۳۳۹] [۳۴۰] [۳۴۱] [۳۴۲] [۳۴۳] همچنین حروف مقطعه ابتدای سوره مریم (کهیعص [۳۴۴]) در اشاره به واقعه کربلا تأویل شده است که خداوند پس از آن‌که اسامی پنج تن را به زکریای نبی آموخت، رمزش را برای وی آشکار کرد. [۳۴۵] [۳۴۶] [۳۴۷] [۳۴۸] [۳۴۹] [۳۵۰] [۳۵۱] گفته شده است زکریا وقتی از ماجرای شهادت امام حسین (علیه‌السلام) آگاه شد از خداوند خواست تا فرزندی به وی عطا کند که سرنوشتی مشابه حسین داشته باشد و خداوند یحیی را به او داد که مدت حملش شش ماه بود و همچون حسین به شهادت رسید. [۳۵۲] [۳۵۳] [۳۵۴] [۳۵۵] همچنین آیات ۶ سوره احزاب [۳۵۶] [۳۵۷] [۳۵۸] [۳۵۹] [۳۶۰] [۳۶۱] و ۲۸ سوره زخرف [۳۶۲] [۳۶۳] [۳۶۴] [۳۶۵] [۳۶۶] [۳۶۷] [۳۶۸] [۳۶۹] [۳۷۰] در اشاره به تداوم امامت از نسل امام حسین (علیه‌السلام) تفسیر شده‌اند. برخی از آیات قرآن نیز ناظر به قیام و شهادت آن حضرت دانسته شده‌اند، از جمله آیه ۷۷ سوره نساء، [۳۷۱] [۳۷۲] [۳۷۳] [۳۷۴] آیه ۳۳ سوره اسراء [۳۷۵] [۳۷۶] [۳۷۷] [۳۷۸] [۳۷۹] و آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر . [۳۸۰] [۳۸۱] [۳۸۲] [۳۸۳] (رجوع کنید به این منبع که که سوره فجر سوره امام حسین (علیه‌السلام) شمرده شده است [۳۸۴]).

همسران امام حسین

[ویرایش]

در منابع تاریخی و رجالیِ معتبر، برای حسین ‌بن علی، پنج همسر نام برده شده است.

← رَباب


رَباب دختر امرئ القیس بود. ابن ‌سعد [۳۸۵] نسب کامل او را آورده است. پدرش، امرئالقیس، نصرانی بود که در زمان خلافت عمر اسلام آورد و حضرت علی (علیه‌السلام) از دختر او برای امام حسین (علیه‌السلام) خواستگاری کرد. [۳۸۶] [۳۸۷] [۳۸۸] حاصل این ازدواج پسری به نام عبداللّه و دختری به نام سُکَینه بود. [۳۸۹] [۳۹۰] [۳۹۱]
رباب از جمله زنان برگزیده و ممتاز بود [۳۹۲] و نزد امام حسین (علیه‌السلام) قدر و منزلت بسیاری داشت [۳۹۳] تا جایی که بنابر برخی منابع، آن حضرت در شعری علاقه عمیق خود را به او و دخترش سُکینه ابراز کرد. [۳۹۴] [۳۹۵] [۳۹۶] [۳۹۷]
رَباب در کربلا حضور داشته است، زیرا فرزندش عبداللّه، که در کربلا شهید شد، کودکی شیرخوار بود. به‌علاوه، طبق یک گزارش، امام حسین (علیه‌السلام) قبل از رفتن به میدان جنگ، تک‌تک اعضای خانواده‌اش را به نام صدا زد و با عبارت یا رَباب از وی نیز یاد کرد. [۳۹۸]
ابوالفرج اصفهانی [۳۹۹] شعری از او در رثای امام حسین (علیه‌السلام) آورده است. بعد از شهادت امام، عده‌ای از بزرگان و اشراف از او خواستگاری کردند، اما او نپذیرفت. [۴۰۰] [۴۰۱] وی در سال ۶۲ درگذشت. [۴۰۲] [۴۰۳]

← شهربانو


نام شهربانو در منابع سِنْدیه، غزاله، سُلافه و شاه زنان نیز آمده‌است. امام‌ سجاد (علیه‌السلام) فرزند اوست.

← لیلا


لَیلی، دختر ابی‌مُرَّة بن عروة بن مسعود ثَقَفی بود. در بیش‌تر منابع نام او به همین‌گونه آمده است. [۴۰۴] [۴۰۵] [۴۰۶] [۴۰۷] [۴۰۸] [۴۰۹] مصعب بن عبداللّه [۴۱۰] نسب کامل او و مادرش را آورده است. جد لیلی، عروة بن مسعود ثقفی، صحابی رسول خدا و مادرش، میمونة، دختر ابوسفیان بود. [۴۱۱] از تاریخِ ازدواج امام حسین (علیه‌السلام) با او اطلاعی در دست نیست. فقط می‌دانیم که علی بن حسین، فرزند او بود.

← امّ اسحاق


امّ اسحاق دختر طلحه. پدرش، طلحة بن عبیداللّه، از اصحاب مشهور رسول خدا و مادرش جَرباء دختر قسامة بن حنظله بود. [۴۱۲] [۴۱۳] امّ اسحاق نخست با امام حسن مجتبی (علیه‌السلام) ازدواج کرد. [۴۱۴] [۴۱۵] [۴۱۶] امام حسن پیش از شهادت، به برادرش حسین سفارش کرده بود که با این بانو ازدواج کند. [۴۱۷] [۴۱۸] [۴۱۹] حاصل این ازدواج دختری به‌نام فاطمه بود. [۴۲۰] [۴۲۱] [۴۲۲] ام‌اسحاق پس از شهادت امام حسین با عبداللّه‌ بن عبدالرحمان‌ بن ابی‌بکر ازدواج کرد. [۴۲۳]

← سُلافه یا ملومه


برخی منابع زنی از قبیله قُضاعه را نیز در شمار همسران امام نام برده‌اند که برای امام پسری به‌نام جعفر به‌ دنیا آورد. [۴۲۴] [۴۲۵] [۴۲۶] [۴۲۷] [۴۲۸] سِبط ابن‌ جوزی [۴۲۹] نام او را سُلافه و بیهقی [۴۳۰] مَلومه ذکر کرده‌اند. از جزئیات زندگی وی اطلاعی در دست نیست.

فرزندان امام حسین

[ویرایش]
در منابع تاریخی و رجالیِ معتبر، برای حسین ‌بن علی، شش فرزند نام برده شده است.
منابع متقدم [۴۳۱] [۴۳۲] [۴۳۳] فرزندان امام را چهار پسر و دو دختر و منابع متأخر [۴۳۴] [۴۳۵] [۴۳۶] شش پسر و سه دختر نوشته‌اند :
۱) علی‌اکبر، پسر بزرگ امام حسین، فرزند لیلی.
۲) علی‌اصغر، امام چهارم شیعیان، معروف به زین‌العابدین و سجاد، فرزند شهربانو.
۳) عبداللّه، فرزند خردسال امام. مادرش رَباب بود. تاریخ تولد وی مشخص نیست، ولی بیش‌تر منابع او را به هنگام شهادت، صغیر و شیرخوار دانسته‌اند. [۴۳۷] [۴۳۸] [۴۳۹] [۴۴۰] [۴۴۱] در منابع متقدم سنّی و شیعه نام او عبداللّه یاد شده، ولی در منابع متأخر شیعی به علی‌اصغر شهرت یافته است. مقتل‌الحسین اَخطَب خوارزم [۴۴۲] و مناقب آل ابی‌طالب ابن شهر آشوب، [۴۴۳] قدیم‌ترین منابعی هستند که هنگام ذکر کیفیت شهادت فرزند خردسال امام، از او با نام علی یاد کرده‌اند. منابع بعدی نیز، به تبع ایشان، نام طفل شهید را علی‌اصغر ــو غالبآ لقب امام سجاد (علیه‌السلام) را علی اوسط ــ آورده‌اند. [۴۴۴] [۴۴۵] [۴۴۶] [۴۴۷] این در حالی است که در این منابع در ضمن ذکر فرزندان امام حسین (علیه‌السلام)، نام عبداللّه را نیز برشمرده‌اند ولی به کیفیت شهادت او اشاره‌ای نکرده‌اند [۴۴۸] [۴۴۹] [۴۵۰] [۴۵۱]. این موضوع از اختلاف منابع متقدم و متأخر در شمارش فرزندان امام حسین (علیه‌السلام) که علی نام داشته‌اند، نشئت گرفته است. [۴۵۲] [۴۵۳] [۴۵۴] [۴۵۵] [۴۵۶] [۴۵۷] [۴۵۸] به روایت کلینی [۴۵۹] امام حسین در واکنش به اعتراض مروان که چرا حسین ‌بن علی دو تن از فرزندانش را علی نامیده است، اظهار کرد که حتی اگر صد پسر نیز داشته باشد دوست می‌دارد همه آن‌ها را علی بنامد.
امام حسین (علیه‌السلام) در آخرین لحظات، پیش از آن‌که به میدان جنگ برود، عبداللّه را در آغوش گرفت که فردی از قبیله بنی‌اسد به عبداللّه تیر زد و او را به شهادت رساند. [۴۶۰] [۴۶۱] [۴۶۲] نام پرتاب‌کننده تیر حرملة بن کاهل ذکر شده است. [۴۶۳] [۴۶۴] [۴۶۵] [۴۶۶] امام گودالی با شمشیر خود حفر کرد و کودک را به خاک سپرد. [۴۶۷]
۴) جعفر. مادرش زنی از قبیله قضاعه بود. وی در زمان حیات امام از دنیا رفت و نسلی از او باقی نماند. [۴۶۸] [۴۶۹] [۴۷۰]
۵) فاطمه، دختر بزرگ امام. [۴۷۱] [۴۷۲] [۴۷۳] مادرش امّ اسحاق بود. تاریخ دقیق تولد فاطمه مشخص نیست، ولی چون مادرش بعد از شهادت امام حسن (۴۹ یا ۵۰) به همسری امام حسین درآمد، تولد وی بعد از این سال بوده است.
وی بانویی پرهیزکار و سخنور بود و گفته‌اند سیمایش به جده‌اش، فاطمه، دختر رسول خدا، شبیه بوده است. [۴۷۴] [۴۷۵] [۴۷۶] بنابر حدیثی از امام باقر (علیه‌السلام)، امام حسین (علیه‌السلام) قبل از شهادت، ودایع امامت و وصایای مکتوب خود را به فاطمه سپرد و او بعدآ آن‌ها را به امام سجاد تحویل داد. [۴۷۷] [۴۷۸]
فاطمه از زنان تابعی و از راویان حدیث بوده و از پدرش و عبداللّه ‌بن عباس و اسماء بنت عُمَیس، روایت کرده است. [۴۷۹] [۴۸۰]
فاطمه نخست با حسن مُثّنی (ابی‌طالب) ازدواج کرد. [۴۸۱] [۴۸۲] او در کربلا حضور داشت و به همراه دیگر اعضای خاندان امام حسین، به اسارت به شام برده شد. [۴۸۳] میان او و یزید در دربار سخنانی رد و بدل گردید. [۴۸۴] [۴۸۵] احمد بن علی طبرسی [۴۸۶] احتجاج او با اهل کوفه را آورده است.
فاطمه پس از درگذشت شوهرش، حسن مثنی، با عبدالله ‌بن عمرو بن عثمان ‌ بن عفان ازدواج کرد. [۴۸۷] [۴۸۸] پس از مرگ عبداللّه، والی مدینه عبدالرحمان ‌بن ضحاک از او خواستگاری کرد که نپذیرفت. [۴۸۹] ابن‌ حِبّان، [۴۹۰] بدون اشاره به تاریخ دقیق، از وفات او در حدود نودسالگی سخن گفته است. ابن‌ عساکر [۴۹۱] نیز خبری از درگذشت وی در زمان خلافت هشام ‌بن عبدالملک را آورده است.
۶) سُکَینه، دختر کوچک امام حسین، فرزند رَباب.
به جز این شش فرزند، نام دو پسر و یک دختر دیگر در منابع متأخر دیده می‌شود که عبارت‌اند از: علی‌اصغر، محمد و زینب. [۴۹۲] [۴۹۳] ابن‌ طلحه شافعی [۴۹۴] نیز تعداد فرزندان امام را ده تن شمرده ولی فقط از نُه تن نام‌برده است. در کتاب‌های تاریخی از جزئیات زندگی ایشان گزارشی در دست نیست. همچنین در برخی کتاب‌های تذکره و مراثیِ متأخر، از دختر چهار ساله امام حسین به نام رقیه سخن به میان آمده است. [۴۹۵] [۴۹۶]

فضیلت زیارت امام حسین

[ویرایش]

برای زیارت امام حسین فضیلت‌های بسیاری ذکر شده و در احادیث منقول از پیامبر و امامان شیعه بر آن تأکید بسیار گردیده است، [۴۹۷] [۴۹۸] [۴۹۹] [۵۰۰] همچنان‌که برای تربت آن حضرت فضائل بسیاری یاد کرده‌اند. [۵۰۱]

سخنان

[ویرایش]

از امام حسین (علیه‌السلام) سخنان زیادی بر جای نمانده، که مهم‌ترین علت آن، وضع خاص جهان اسلام در آن دوره و تنگناهای شدیدی بوده که نظام حاکم اموی، هم برای عترت پیامبر و هم برای شیعیانشان، ایجاد می‌کرده است. به جز خطبه‌ها و سخنان امام در ماجرای قیام عاشورا، [۵۰۲] [۵۰۳] برخی سخنان پراکنده از آن حضرت در متون کهن اهل ‌سنّت و شیعه هست، از جمله سخنان حکمت‌آمیزی از امام درباره اصناف خلق. [۵۰۴] [۵۰۵] [۵۰۶] همچنین است سخن مشهور آن حضرت در تأکید بر آزادگی، خطاب به سپاه اموی هنگامی که قصد حمله به خیام امام را داشتند و آن حضرت توان مقابله نداشت، با این مضمون که اگر دین ندارید، دست کم آزاده باشید. [۵۰۷] [۵۰۸] [۵۰۹] [۵۱۰] [۵۱۱]

دعاهای امام حسین

[ویرایش]

برخی از دعاهای امام حسین (علیه‌السلام) در منابع کهن نقل شده است. [۵۱۲] [۵۱۳] [۵۱۴] [۵۱۵] از مشهورترین آنها، دعای عرفه است که متنی طولانی دارد و از ادعیه مشهور شیعه به شمار می‌رود و مضامین عرفانی بلندی در آن دیده می‌شود. [۵۱۶] [۵۱۷] [۵۱۸]

روایات

[ویرایش]

روایاتی از امام در موضوعات اعتقادی، غالبآً در منابع شیعی، نقل شده است، از جمله درباره توحید، [۵۱۹] [۵۲۰] [۵۲۱] امامت، [۵۲۲] [۵۲۳] مناقب اهل‌بیت، [۵۲۴] [۵۲۵] [۵۲۶] [۵۲۷] غیبت، [۵۲۸] [۵۲۹] [۵۳۰] [۵۳۱] ویژگی‌های شیعه [۵۳۲] [۵۳۳] [۵۳۴] و صفات مؤمن. [۵۳۵] [۵۳۶] پاره‌ای مناظرات و احتجاجات نیز از آن حضرت نقل شده که مشتمل بر اثبات حقانیت و فضائل اهل‌بیت علیهم‌السلام است. [۵۳۷] روایاتی نیز درباره فضائل قرآن [۵۳۸] و تفسیر پاره‌ای آیات در شأن اهل‌بیت [۵۳۹] [۵۴۰] [۵۴۱] [۵۴۲] [۵۴۳] از آن حضرت وارد شده است.
از امام حسین (علیه‌السلام)، روایاتی در برخی ابواب فقه نیز نقل شده است. [۵۴۴] [۵۴۵] [۵۴۶] [۵۴۷] [۵۴۸] [۵۴۹] [۵۵۰] در موضوعات اخلاقی نیز احادیثی از امام حسین (علیه‌السلام) نقل کرده‌اند. [۵۵۱] [۵۵۲]

اشعار

[ویرایش]

اشعاری نیز به امام منسوب است که معروف‌ترین آن‌ها ابیاتی است که امام درباره محبت خود به دخترش سکینه و مادر سکینه، رباب، سروده است. [۵۵۳] [۵۵۴] [۵۵۵] همچنین شعری است که امام در آخرین روزها در بی‌وفایی روزگار به زبان آورده است. [۵۵۶] [۵۵۷] (برای تحلیل کلی از اشعار امام و مضامین آن‌ها به این منبع رجوع کنید [۵۵۸]).

راوی

[ویرایش]

امام حسین از راویان سخنان پیامبر و پدرش امام علی‌ بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) و مادرش فاطمه زهرا سلام‌اللّه علیها است که در مجموعه‌های حدیثی اهل ‌سنّت گردآمده است. [۵۵۹] [۵۶۰] [۵۶۱] [۵۶۲] [۵۶۳] (برای فهرستی از کسانی که امام از آن‌ها روایت کرده است، به این منابع رجوع کنید [۵۶۴]).

راویان از امام حسین

[ویرایش]

از راویان امام، فرزندان آن حضرت، امام سجاد (علیه‌السلام) و دخترش فاطمه، بیشترین روایت را از او نقل کرده‌اند. [۵۶۵] (برای فهرست روایات این دو از امام حسین (علیه‌السلام)، به این منابع رجوع کنید [۵۶۶] [۵۶۷]) بر مبنای استقصای عطاردی‌قوچانی [۵۶۸] شمار راویانی که از وی حدیث نقل کرده‌اند، افزون بر دویست و پنجاه تن‌اند (برای اسامی شماری از راویان امام در منابع کهن به این منابع رجوع کنید [۵۶۹] [۵۷۰] [۵۷۱] [۵۷۲] [۵۷۳]). طوسی، برپایه مبنای خاص خود در کتاب رجال، [۵۷۴] نام قریب به صد تن را به عنوان اصحاب آن حضرت فهرست کرده است که برخی از آنان در شمار اصحاب رسول خدا، امیرالمؤمنین علی‌ بن ابی‌طالب و امام حسن علیهم‌السلام بوده و غالبآ در کربلا وی را همراهی کرده و همان‌جا به شهادت رسیده‌اند.

آثار به چاپ رسیده از سخنان امام حسین

[ویرایش]

سخنان امام حسین (علیه‌السلام) تاکنون در چند مجموعه منتشر شده، که از آن جمله است: موسوعة کلمات الامام الحسین (علیه‌السلام) (قم ۱۳۷۴ش)، مسند الامام الشهید ابی‌عبدالله الحسین ‌بن علی (علیهما‌السلام) (تهران ۱۳۷۶ش)، و حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام) (قم ۱۳۸۵ش).

حکم زیارت امام حسین

[ویرایش]

زیارت امام حسین علیه السّلام، به‌ویژه از نزدیک و در روزهای عرفه، عید فطر، عید قربان، اوّل و نیمه ماه رجب، نیمه شعبان، عاشورا و اربعین (بیستم ماه صفر) و شبهای قدر مستحب است. [۵۷۵]

حکم عزاداری برای امام حسین

[ویرایش]

نیز عزاداری و اظهار حزن و اندوه برای اهل بیت علیهم السّلام، بویژه امام حسین علیه السّلام، بخصوص در روز عاشورا [۵۷۶] و نیز گریه کردن [۵۷۷] برای آن حضرت استحباب دارد و از حرمت جزع و بی‌تابی در مصیبت، جزع کردن بر آن حضرت استثنا شده است. [۵۷۸] [۵۷۹]

حائر امام حسین

[ویرایش]

حائر امام حسین علیه السّلام از چهار مکانی است که مسافر در آن جا بین تمام یا قصر خواندن نمازهای چهار رکعتی مخیر است؛ هرچند به قول مشهور، تمام خواندن، افضل است. [۵۸۰]

حکم سلام بر امام حسین

[ویرایش]

سلام و درود فرستادن بر امام حسین علیه السّلام و لعنت کردن قاتلان آن حضرت هنگام نوشیدن آب مستحب است. [۵۸۱]

فضیلت تربت امام حسین

[ویرایش]

تربت امام حسین علیه السّلام احکام ویژه‌ای دارد، مانند جواز خوردن آن جهت شفا.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

امام علی علیه السلامامام حسن علیه السلامامام سجاد علیه السلامامام محمد باقر علیه السلامامام صادق علیه السلامامام کاظم علیه السلامامام رضا علیه السلامامام علی النقی علیه السلامامام حسن عسکری علیه السلامامام مهدی علیه السلام



فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن ابی‌الثلج، تاریخ الائمة، در مجموعة نفیسة فی تاریخ الائمة، چاپ محمود مرعشی، قم: کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، ۱۴۰۶.
(۲) ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغة، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۸۵ـ۱۳۸۷/ ۱۹۶۵ـ۱۹۶۷، چاپ افست بیروت.
(۳) ابن ابی‌الدنیا، مکارم‌الاخلاق، چاپ مجدی سیدابراهیم، بولاق.
(۴) ابن ‌ابی‌زینب، الغیبة، چاپ فارس حسون کریم، قم ۱۴۲۲.
(۵) ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، چاپ سعید محمد لحّام، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹.
(۶) ابن‌ اعثم کوفی، کتاب‌الفتوح، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
(۷) ابن‌ اعثم کوفی، کتاب‌الفتوح، ترجمه محمد بن احمد مستوفی هروی، چاپ غلامرضا طباطبائی‌مجد، تهران ۱۳۷۲ش.
(۸) ابن ‌بابویه، الامالی، قم ۱۴۱۷.
(۹) ابن ‌بابویه، التوحید، چاپ هاشم حسینی طهرانی، قم ۱۳۵۷ش.
(۱۰) ابن ‌بابویه، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم ۱۳۶۸ش.
(۱۱) ابن ‌بابویه، علل‌الشرایع، نجف ۱۳۸۵ـ۱۳۸۶، چاپ افست قم.
(۱۲) ابن ‌بابویه، عیون اخبار الرضا، چاپ مهدی لاجوردی، قم ۱۳۶۳ش الف.
(۱۳) ابن ‌بابویه، کتاب‌الخصال، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۲ش.
(۱۴) ابن ‌بابویه، کمال‌الدین و تمام النعمة، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ش ب.
(۱۵) ابن ‌بابویه، معانی الاخبار، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۱ش.
(۱۶) ابن‌حزم، المُحَلّی، چاپ احمد محمد شاکر، بیروت: دارالفکر.
(۱۷) ابن‌حنبل، مسند الامام احمدبن حنبل، بیروت: دارصادر.
(۱۸) ابن سعد، طبقات الکبری.
(۱۹) ابن‌ شبّه نمیری، کتاب تاریخ المدینة المنورة: اخبار المدینةالنبویة، چاپ فهیم محمد شلتوت، (جده) ۱۳۹۹/۱۹۷۹، چاپ افست قم ۱۳۶۸ش.
(۲۰) ابن‌ شعبه، تحف‌العقول عن آل الرسول صلی‌اللّه علیهم، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ش.
(۲۱) ابن ‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، چاپ یوسف بقاعی، قم ۱۳۸۵ش.
(۲۲) ابن ‌طاووس، اقبال الاعمال، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۴ـ۱۴۱۵.
(۲۳) ابن ‌طاووس، مقتل‌الحسین (علیه‌السلام)، المسمی باللهوف فی قتلی الطفوف، قم (۱۴۱۷).
(۲۴) ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، چاپ ماجدبن احمد عطیه.
(۲۵) ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، چاپ علی‌محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
(۲۶) ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۵ـ۱۴۲۱/ ۱۹۹۵ـ۲۰۰۱.
(۲۷) ابن ‌قتیبه، الامامة و السیاسة، المعروف بتاریخ الخلفاء، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
(۲۸) ابن ‌قتیبه، المعارف، چاپ ثروت عکاشه، قاهره ۱۹۶۰.
(۲۹) ابن‌ قولویه، کامل‌الزیارات، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۷.
(۳۰) ابن ‌ماجه، سنن ابن‌ماجة، چاپ محمدفؤاد عبدالباقی، (قاهره ۱۳۷۳/ ۱۹۵۴)، چاپ افست (بیروت).
(۳۱) ابن حِبّان، کتاب الثقات، حیدرآباد، دکن ۱۳۹۳ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۳ـ۱۹۸۳، چاپ افست بیروت.
(۳۲) ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، چاپ ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد، دکن ۱۳۶۱/۱۹۴۲، چاپ افست بیروت.
(۳۳) ابن‌ حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره (۱۹۸۲).
(۳۴) ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم.
(۳۵) ابن ‌صباغ، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة علیهم‌السلام، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۳۶) ابن‌ طاووس، مقتل الحسین (علیه‌السلام)، المسمی باللهوف فی قتلی الطفوف، قم (۱۴۱۷).
(۳۷) ابن ‌طقطقی، الاصیلی فی انساب الطّالبیین، چاپ مهدی رجائی، قم ۱۳۷۶ش.
(۳۸) ابن‌ طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب ال الرسول، چاپ ماجدبن احمد عطیه، بیروت ۱۴۰۲.
(۳۹) ابن‌ کثیر، البدایة و النهایة، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۴۰) ابوالفرج اصفهانی، کتاب‌الاغانی، قاهره ۱۳۸۳، چاپ افست بیروت.
(۴۱) ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، چاپ کاظم مظفر، نجف ۱۳۸۵/۱۹۶۵، چاپ افست قم ۱۴۰۵.
(۴۲) عبدالحسین امینی، سیرتنا و سنتنا: سیرة نبینا صلی‌اللّه علیه وآله و سنته، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
(۴۳) عبداللّه ‌بن نوراللّه بحرانی، عوام‌العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال، ج ۱۷، قم ۱۳۸۲ش.
(۴۴) هاشم ‌بن سلیمان بحرانی، مدینةالمعاجز، او، معاجز اهل‌البیت (ع)، چاپ علاءالدین اعلمی، (قم) ۱۴۲۶/۲۰۰۵.
(۴۵) محمد بن اسماعیل بخاری، صحیح بخاری، (چاپ محمد ذهنی‌افندی)، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱، چاپ افست بیروت.
(۴۶) احمد بن محمد برقی، کتاب‌المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، تهران ۱۳۳۰ش.
(۴۷) احمد بن یحیی بلاذری، انساب‌الاشراف، چاپ محمود فردوس‌العظم، دمشق ۱۹۹۶ـ ۲۰۰۰.
(۴۸) احمد بن یحیی بلاذری، فتوح‌البلدان، چاپ عبداللّه انیس طبّاع و عمر انیس طبّاع، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
(۴۹) علی ‌بن عیسی بهاءالدین اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، چاپ علی فاضلی، (قم) ۱۴۲۶.
(۵۰) موفق‌ بن احمد اخطب خوارزم، مقتل الحسین علیه ‌السلام للخوارزمی، چاپ محمد سماوی، (قم) ۱۳۸۱ش.
(۵۱) امین، اعیان الشیعه.
(۵۲) ابونصر سهل‌ بن عبداللّه بخاری، سرّالسلسلة العلویة، چاپ محمدصادق بحرالعلوم، نجف ۱۳۸۱/۱۹۶۲.
(۵۳) احمد بن یحیی بلاذری، انساب‌الاشراف، چاپ محمود فردوس‌العظم، دمشق ۱۹۹۶ـ۲۰۰۰.
(۵۴) علی‌ بن عیسی بهاءالدین اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، چاپ هاشم رسولی محلاتی، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
(۵۵) علی ‌بن زید بیهقی، لباب الأنساب و الألقاب و الأعقاب، چاپ مهدی رجائی، قم ۱۴۱۰.
(۵۶) دلائل الامامة، (منسوب به) محمد بن جریر طبری آملی، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۵۷) محمد ذهنی، خیرات حسان، ترجمه محمدحسن اعتمادالسلطنه، چاپ سنگی (تهران) ۱۳۰۴ـ۱۳۰۷.
(۵۸) سبط ابن‌ جوزی، تذکرة الخواص، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
(۵۹) عبداللّه ‌بن محمد شَبراوی شافعی، کتاب الاتحاف بحب الاشراف، مصر (۱۳۱۶)، چاپ افست قم ۱۳۶۳ش.
(۶۰) احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، چاپ محمدباقر موسوی خرسان، نجف ۱۳۸۶/۱۹۶۶، چاپ افست قم.
(۶۱) طبری، تاریخ (بیروت).
(۶۲) نعمان ‌بن محمد قاضی نعمان، شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار، چاپ محمد حسینی جلالی، قم ۱۴۰۹ـ۱۴۱۲.
(۶۳) حسین ‌بن علی کاشفی، روضة الشهداء، چاپ محمد رمضانی، (تهران) ۱۳۴۱ش.
(۶۴) یوسف‌ بن عبدالرحمان مزّی، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۲/۲۰۰۲.
(۶۵) مُصْعَب ‌بن عبداللّه، کتاب نسب قریش، چاپ لوی پرووانسال، قاهره ۱۹۵۳.
(۶۶) محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، قم ۱۴۱۳.
(۶۷) محمد بن عیسی ترمذی، سنن‌الترمذی، ج ۳ و ۵، چاپ عبدالرحمان محمد عثمان، بیروت ۱۴۰۳.
(۶۸) جنید بن محمود جنید شیرازی، شدّ الازار فی حطّ الاوزار عن زوّار المزار، چاپ محمد قزوینی و عباس اقبال آشتیانی، تهران ۱۳۶۶ش.
(۶۹) محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی‌الصحیحین، چاپ یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت ۱۴۰۶.
(۷۰) حرّ عاملی،‌ وسائل الشیعه.
(۷۱) عبیداللّه ‌بن عبداللّه حسکانی، شواهدالتنزیل لقواعد التفضیل، چاپ محمدباقر محمودی، تهران ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
(۷۲) حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام)، (گردآوری) محمد محمدی‌ری‌شهری، (همراه‌با) ترجمه عبدالهادی مسعودی، قم: دارالحدیث، ۱۳۸۵ش.
(۷۳) عبداللّه ‌بن جعفر حِمْیری، قریب الاسناد، قم ۱۴۱۳.
(۷۴) علی‌ بن محمد خزاز رازی، کفایة الاثر فی‌النص علی‌الائمة الاثنی‌عشر، چاپ عبداللطیف حسینی کوه کمری خوئی، قم ۱۴۰۱.
(۷۵) حسین ‌بن حمدان خصیبی، الهدایة الکبری، بیروت ۱۴۰۶/ ۱۹۸۶.
(۷۶) دلائل الامامة، (منسوب به) محمد بن جریر طبری آملی، قم: مؤسسةالبعثة، ۱۴۱۳.
(۷۷) محمد بن احمد دولابی، الذریة الطاهرة، چاپ محمدجواد حسینی جلالی، قم ۱۴۰۷.
(۷۸) احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطِّوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، چاپ افست قم ۱۳۶۸ش.
(۷۹) روائع الحکمة: بلاغة الامامین‌الحسن و الحسین (ع)، (اعداد) مصطفی محسن موسوی، محسن شراره عاملی، و مهدی عطبی بصری، بیروت: دارالصفوة، ۱۴۲۴/۲۰۰۴.
(۸۰) مجدود بن آدم سنایی، حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقة، چاپ مدرس رضوی، تهران ۱۳۵۹ش.
(۸۱) محمد بن حسن صفار قمی، بصائرالدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، چاپ محسن کوچه‌باغی‌تبریزی، تهران ۱۳۶۲ ش.
(۸۲) عبدالرزاق ‌بن همام صنعانی، المصنَّف، چاپ حبیب‌الرحمان اعظمی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۸۳) طباطبائی، تفسیر المیزان.
(۸۴) سلیمان ‌بن احمد طبرانی، المعجم‌الکبیر، چاپ حمدی عبدالمجید سلفی، چاپ افست بیروت ۱۴۰۴ــ۱۴۰.
(۸۵) احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، چاپ محمدباقر موسوی خرسان، نجف ۱۳۸۶/ ۱۹۶۶، چاپ افست قم.
(۸۶) فضل‌ بن حسن طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، قم ۱۴۱۷.
(۸۷) فضل‌ بن حسن طبرسی، مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، چاپ هاشم رسولی محلاتی و فضل‌اللّه یزدی طباطبائی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۸۸) محمد بن حسن طوسی، الامالی، قم ۱۴۱۴.
(۸۹) محمد بن حسن طوسی، تهذیب ‌الاحکام، چاپ حسن موسوی خرسان، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
(۹۰) محمد بن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.
(۹۱) محمد بن حسن طوسی، کتاب‌الغیبة، چاپ عباداللّه طهرانی و علی‌احمد ناصح، قم ۱۴۱۱.
(۹۲) عزیزاللّه عطاردی‌قوچانی، مسندالامام الشهید ابی‌عبداللّه‌الحسین‌بن علی (علیهما‌السلام)، (تهران) ۱۳۷۶ش.
(۹۳) محمد بن علی علوی‌شجری، فضل زیارة الحسین (علیه‌السلام)، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۳.
(۹۴) علی ‌بن ابی‌طالب (ع)، امام اول، نهج‌البلاغه، چاپ صبحی صالح، بیروت ۱۳۸۷/۱۹۶۷، چاپ افست قم.
(۹۵) محمد بن مسعود عیاشی، کتاب‌التفسیر، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم ۱۳۸۰ـ۱۳۸۱، چاپ افست تهران.
(۹۶) نعمان ‌بن محمد قاضی نعمان، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام والقضایا و الاحکام، چاپ آصف‌بن علی‌اصغر فیضی، قاهره (۱۹۶۳ـ ۱۹۶۵)، چاپ افست (قم).
(۹۷) باقر شریف قرشی، حیاةالامام الحسن‌بن علی، بیروت ۱۴۱۳/ ۱۹۹۳.
(۹۸) سعید بن هبةاللّه قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، قم ۱۴۰۹.
(۹۹) علی‌ بن ابراهیم قمی، تفسیرالقمی، چاپ طیب موسوی جزائری، نجف ۱۳۸۷، چاپ افست قم.
(۱۰۰) کلینی، اصول کافی.
(۱۰۱) فرات ‌بن ابراهیم کوفی، تفسیر فرات‌الکوفی، چاپ محمدکاظم محمودی، تهران ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
(۱۰۲) مجد خوافی، روضه خلد، چاپ حسین خدیوجم، تهران ۱۳۴۵ش.
(۱۰۳) مجلسی، بحار الانوار.
(۱۰۴) یوسف‌ بن عبدالرحمان مِزّی، تحفةّ الاشراف بمعرفة الاطراف، چاپ عبدالصمد شرف‌الدین و زهیر شاویش، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۱۰۵) یوسف‌ بن عبدالرحمان مِزّی، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۲/۲۰۰۲.
(۱۰۶) مسعودی، تنبیه.
(۱۰۷) مسعودی، مروج (بیروت).
(۱۰۸) مسلم‌ بن حجاج، الجامع‌الصحیح، بیروت: دارالفکر.
(۱۰۹) محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۳.
(۱۱۰) ناصرخسرو، سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی مروزی، چاپ محمد دبیرسیاقی، تهران ۱۳۷۳ش.
(۱۱۱) یحیی ‌بن حسین ناطق ‌بالحق، الافاده فی تاریخ الائمة السادة، چاپ محمدکاظم رحمتی، تهران ۱۳۸۷ش.
(۱۱۲) محمدصادق نجمی، سخنان حسین‌بن علی (ع) (از مدینه تا کربلا)، قم ۱۳۷۸ش.
(۱۱۳) نصر بن مزاحم، وقعة صفّین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ۱۳۸۲، چاپ افست قم ۱۴۰۴.
(۱۱۴) نعیم‌ بن حمّاد، کتاب‌الفتن، چاپ سهیل زکار، (بیروت) ۱۴۱۴/ ۱۹۹۳.
(۱۱۵) یعقوبی، تاریخ.
(۱۱۶) دانشنامه جهان اسلام.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۹.
۲. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۳. محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۳۵۶ـ۳۵۷.
۵. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۱، ص۹۸.
۶. ابن‌حنبل، مسند الامام احمدبن حنبل، ج۱، ص۱۱۸.
۷. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۶۷.    
۸. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۶، ص۳۳.    
۹. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۲، که حسین را مشتق از حسن شمرده‌اند.
۱۰. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۵ـ۲۶.
۱۱. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۷ ۴۲۸.    
۱۲. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۳، ص۱۴۴.    
۱۳. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۵۹، بیروت: دارصادر.
۱۴. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۹۹.
۱۵. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۱.
۱۶. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۹۸.
۱۷. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۶، ص۳۳۳۴.    
۱۸. صدوق، محمد بن علی، علل‌الشرایع، ج۱، ص۱۳۷۱۳۸.    
۱۹. طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ج۱، ص۳۶۷.
۲۰. شریف قریشی، شریف قرشی، ج۱، ص۳۱ـ۳۲.
۲۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۱، ص۳۵۷.
۲۲. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۰۰.
۲۳. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۸، ص۶۵.
۲۴. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.
۲۵. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۹۴.
۲۶. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۲۷. خصیبی، حسین ‌بن حمدان، الهدایة الکبری، ج۱، ص۲۰۱.    
۲۸. ابن ابی‌الثلج، تاریخ الائمة، ج۱، ص۲۸.
۲۹. شافعی، ابن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ج۲، ص۳۷۴.
۳۰. ابن ابی‌الثلج، تاریخ الائمة، ج۱، ص۲۸.
۳۱. شافعی، ابن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ج۲، ص۳۷۴.
۳۲. برای فهرستی از القاب آن حضرت رجوع کنید به، ابن ‌شهرآشوب، ج۴، ص۸۶، مناقب آل ابی‌طالب.
۳۳. شافعی، ابن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ج۲، ص۳۷۴.
۳۴. حمیری، عبداللّه ‌بن جعفر، قریب الاسناد، ج۱، ص۹۹۱۰۰.    
۳۵. ابن‌ قولویه، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۲۱۶۲۱۹.    
۳۶. طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ج۱، ص۴۹ـ ۵۰.
۳۷. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۷، ص۹۴۹۵.    
۳۸. کوفی، ابن‌ اعثم، کتاب‌ الفتوح، ج۱، ص۸۰۲، ترجمه محمد بن احمد مستوفی هروی.
۳۹. کوفی، ابن‌ اعثم، کتاب‌ الفتوح، ج۱، ص۸۴۶، ترجمه محمد بن احمد مستوفی هروی.
۴۰. ناصرخسرو، سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی مروزی، ج۱، ص۷۲ـ۷۵.
۴۱. ناصرخسرو، سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی مروزی، ج۱، ص۸۵.
۴۲. سنایی، مجدود بن آدم، حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقة، ج۱، ص۲۶۲.
۴۳. سنایی، مجدود بن آدم، حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقة، ج۱، ص۲۶۶.
۴۴. خوافی، مجد، روضه خلد، ج۱، ص۲۲.
۴۵. خوافی، مجد، روضه خلد، ج۱، ص۲۶.
۴۶. خوافی، مجد، روضه خلد، ج۱، ص۲۰۵.
۴۷. خوافی، مجد، روضه خلد، ج۱، ص۲۷۱.
۴۸. جنید شیرازی، جنید بن محمود، شدّ الازار فی حطّ الاوزار عن زوّار المزار، ج۱، ص۲۵۱ـ۲۵۲.
۴۹. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۵۰. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱.    
۵۱. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۶۳.    
۵۲. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱.    
۵۳. ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۳۹۲.
۵۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۹.
۵۵. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۴۶.
۵۶. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۶۸.    
۵۷. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۱.
۵۸. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۹۴.    
۵۹. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۶۰. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۶۱. ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۳۹۳.
۶۲. حاکم نیشابوری، محمد بن عبداللّه، المستدرک علی‌الصحیحین، ج۳، ص۱۷۷.
۶۳. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۱۶.
۶۴. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۴، ص۲۰۱.    
۶۵. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱.    
۶۶. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۶۷. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۶۸. شافعی، ابن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ج۲، ص۳۷۲.
۶۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۹.
۷۰. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۲، ص۵۵۵.    
۷۱. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۶۸.    
۷۲. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۱.
۷۳. صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۸۲.    
۷۴. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۰.    
۷۵. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، ج۶، ص۳۹۸ـ۳۹۹.
۷۶. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۶۴.    
۷۷. ابن ابی‌الثلج، تاریخ الائمة، ج۱، ص۸.
۷۸. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۱۵۸.    
۷۹. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۶۸.    
۸۰. ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۳۹۳.    
۸۱. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۱۶.    
۸۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۰ـ۴۰۱.
۸۳. کوفی، ابن‌ اعثم، کتاب‌ الفتوح، ج۴، ص۳۲۳.
۸۴. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۶، ص۳۴۰.
۸۵. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۰۶.
۸۶. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۳۰۸.
۸۷. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۳۲۰.
۸۸. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۳۴۸ـ۳۴۹.
۸۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۵.    
۹۰. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۴۱.
۹۱. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۵۱۲.
۹۲. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۹۴.    
۹۳. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص،۳۹۴.    
۹۴. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱۴۲.    
۹۵. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۹۴.    
۹۶. ابن ابی‌الثلج، فی تاریخ الائمة، ج۱، ص۸.
۹۷. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۴۱.
۹۸. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۲۲.    
۹۹. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۱۰۰. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱۴۲.    
۱۰۱. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۲۲.    
۱۰۲. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۱۰۳. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱۴۲.    
۱۰۴. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۳۳.
۱۰۵. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۵.
۱۰۶. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱۴۲.    
۱۰۷. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۰، قم ۱۴۱۷.    
۱۰۸. مسعودی، تنبیه، ج۱، ص۳۰۳.
۱۰۹. ناطق ‌بالحقیحیی ‌بن حسین، الافاده فی تاریخ الائمة السادة، ج۱، ص۱۱.
۱۱۰. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۴۰۵.    
۱۱۱. ناطق ‌بالحق، یحیی ‌بن حسین، الافاده فی تاریخ الائمة السادة، ج۱، ص۱۱.
۱۱۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۴۱.
۱۱۳. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۱.    
۱۱۴. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.    
۱۱۵. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۵۱۲.
۱۱۶. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۴۶.
۱۱۷. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۱۵، سن امام را ۵۶ سال نوشته‌اند.
۱۱۸. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۰، ۵۷ سال و پنج ماه، قم ۱۴۱۷.    
۱۱۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۳، ۵۷سال و چند ماه.    
۱۲۰. ابن ابی‌الثلج، فی تاریخ الائمةج۱، ص۸، ۵۷ سال.
۱۲۱. مسعودی، ج۱، ص۳۰۳، ۵۷ سال، تنبیه.
۱۲۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۴۱.
۱۲۳. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.    
۱۲۴. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۹۸ـ۹۹.
۱۲۵. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۰۳.
۱۲۶. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۰۵.
۱۲۷. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۱۴۲.    
۱۲۸. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، ج۶، ص۴۴۵ـ۴۴۶.
۱۲۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۹.
۱۳۰. ابن ابی‌الثلج، فی تاریخ الائمة، ج۱، ص۸.
۱۳۱. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۷۷.    
۱۳۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۱.
۱۳۳. ابن ‌ماجه، سنن ابن‌ماجة، ج۱، ص۲۱۶.
۱۳۴. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۶۵.
۱۳۵. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۵، ص۳۵۴.
۱۳۶. ابن ‌ماجه، سنن ابن‌ماجة، ج۲، ص۱۱۹۰.
۱۳۷. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن‌ الترمذی، ج۵، ص۳۲۴.
۱۳۸. آل‌عمران/سوره۳، آیه۶۱.    
۱۳۹. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۲۳۱ـ۲۳۲.
۱۴۰. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۶ـ۴۰۷.
۱۴۱. مسلم‌ بن حجاج، الجامع‌ الصحیح، ج۷، ص۱۲۰ـ۱۲۱، بیروت: دارالفکر.
۱۴۲. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۸۵.
۱۴۳. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌العباد، ج۱، ص۱۶۸.    
۱۴۴. نمیری، ابن‌ شبّه، تاریخ المدینة المنورة: اخبار المدینة النبویة، ج۳، ص۷۹۸ـ۷۹۹.
۱۴۵. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۷.
۱۴۶. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح‌ البلدان، ج۱، ص۴۶۷.
۱۴۷. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۴، ص۲۶۹.    
۱۴۸. دانشنامه جهان اسلام، ذیل حسن بن علی.
۱۴۹. مسعودی، المروج، ج۳، ص۸۴.
۱۵۰. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغة، ج۸، ص۲۵۳.    
۱۵۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۲، ص۴۱۲۴۱۳.    
۱۵۲. نعیم‌ بن حمّاد، الفتن، ج۱، ص۸۴۸۵.    
۱۵۳. نمیری، ابن‌ شبّه، تاریخ المدینة المنورة:اخبار المدینة النبویة، ج۳، ص۱۱۳۱.    
۱۵۴. دینوری، ابن ‌قتیبه، الامامة و السیاسة، ج۱، ص۵۸.
۱۵۵. دینوری، ابن ‌قتیبه، الامامة و السیاسة، ج۱، ص۶۲.
۱۵۶. مسعودی، المروج، ج ۳، ص ۸۹، که این مجروح شدن را به امام حسن (علیه‌السلام) نسبت داده‌اند.
۱۵۷. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۱۸۷.
۱۵۸. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۲۱۳.
۱۵۹. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۲۴۶.
۱۶۰. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۳۲۳.
۱۶۱. مسعودی، المروج، ج۳، ص۱۰۴ـ۱۱۴.
۱۶۲. مسعودی، المروج، ج۳، ص۱۳۶.
۱۶۳. نصر بن مزاحم، وقعة صفّین، ج۱، ص۱۱۴۱۱۵.    
۱۶۴. نمیری، ابن‌ شبّه، تاریخ المدینة المنورة:اخبار المدینة النبویة، ج۱، ص۲۲۷.    
۱۶۵. سید رضی، نهج‌البلاغه.
۱۶۶. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۳۵۶.
۱۶۷. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۳۵۷.
۱۶۸. دینوری، ابن ‌قتیبه، الامامة و السیاسة، ج۱، ص۱۸۱.
۱۶۹. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۳۵۵ـ ۳۵۶.
۱۷۰. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۱، ص۲۵.    
۱۷۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۲، ص۲۳۴-۲۳۵.    
۱۷۲. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۲، ص۲۹۴ ۲۹۵.    
۱۷۳. ابن ابی‌الثلج، فی تاریخ الائمة، ج۱، ص۸.
۱۷۴. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۵۹.    
۱۷۵. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۷۷.    
۱۷۶. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۳۹۳.
۱۷۷. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۵۶.
۱۷۸. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۲۸۹ـ۲۹۰.
۱۷۹. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۲۹۲.
۱۸۰. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۵۷ـ۴۵۸.
۱۸۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۰ـ۴۱۵.
۱۸۲. حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۸، ص۳۰۹۳۱۸.    
۱۸۳. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۳.    
۱۸۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۹ـ۴۱۰.
۱۸۵. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۵.
۱۸۶. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۹ـ۴۱۰.
۱۸۷. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۵.
۱۸۸. دانشنامه جهان اسلام، ذیل حسن ‌بن علی.
۱۸۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۴ـ۴۱۵.
۱۹۰. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۳.
۱۹۱. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۲، ص۱۷۴.
۱۹۲. دانشنامه جهان اسلام، ذیل حسن ‌بن علی، امام امام.
۱۹۳. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۲۶.
۱۹۴. ، ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۹.
۱۹۵. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۴ـ۴۱۵.
۱۹۶. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۲۲ـ۴۲۳.
۱۹۷. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۵۸ـ۴۵۹.
۱۹۸. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۳۲.    
۱۹۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۲۲ـ۴۲۳.
۲۰۰. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۵۹ـ۴۶۰.
۲۰۱. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۶۰.
۲۰۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۴.
۲۰۳. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۲۲.
۲۰۴. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۲۸.
۲۰۵. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۳۳۷ـ۳۳۹.
۲۰۶. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۳۴۲ـ۳۴۳.
۲۰۷. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۰۳.    
۲۰۸. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۳۳۹.
۲۰۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۲۳.
۲۱۰. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۲۲.    
۲۱۱. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۳۴۹ـ۳۵۰.
۲۱۲. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۲۱۵۲۱۶.    
۲۱۳. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۳۶۶.
۲۱۴. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۵۳.
۲۱۵. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۷۱.    
۲۱۶. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۹۵.
۲۱۷. ناطق ‌بالحق، یحیی ‌بن حسین، الافاده فی تاریخ الائمة السادة، ج۱، ص۱۱.
۲۱۸. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۲۷.    
۲۱۹. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۳، ص۲۶۱.
۲۲۰. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۴، ص۲۱۶.
۲۲۱. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن‌ الترمذی، ج۵، ص۳۲۵.
۲۲۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۳.
۲۲۳. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۱۲۳.
۲۲۴. ناطق ‌بالحق، یحیی ‌بن حسین، الافاده فی تاریخ الائمة السادة، ج۱، ص۱۱.
۲۲۵. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۰۱.
۲۲۶. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۵.
۲۲۷. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۶، ص۴۶.
۲۲۸. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۰۰.
۲۲۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۳ـ ۴۱۷.
۲۳۰. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۶، ص۳.
۲۳۱. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۶، ص۱۵.
۲۳۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۶، ص۴۷۳۴۷۴.    
۲۳۳. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۱۹۳.    
۲۳۴. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۱۹۴.
۲۳۵. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۵۴۳.    
۲۳۶. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۰.
۲۳۷. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌الکبیر، ج۳، ص۱۱۵.
۲۳۸. ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۳۹۷.
۲۳۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۳.
۲۴۰. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۳، ص۴۰.
۲۴۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۸.
۲۴۲. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۷، ص۲۶۹.
۲۴۳. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۴۸۱.
۲۴۴. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۱۹.    
۲۴۵. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۴.
۲۴۶. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۳.
۲۴۷. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۸۵.    
۲۴۸. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۹۶۱۹۷.    
۲۴۹. ابن‌حزم، المُحَلّی، ج۸، ص۵۱۵.
۲۵۰. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۴۷۶.
۲۵۱. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۴۷۸ـ۴۷۹.
۲۵۲. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۲ـ۷۳.
۲۵۳. قاضی نعمان، نعمان ‌بن محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، ج۲، ص۳۳۹.
۲۵۴. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۴، ص۱۹۶.    
۲۵۵. ابن ابی‌الدنیا، مکارم‌ الاخلاق، ج۱، ص۱۴۰.    
۲۵۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۴۷.    
۲۵۷. صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۳۵۱۳۶.    
۲۵۸. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۸۳.
۲۵۹. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۳ـ۷۴.
۲۶۰. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۳، ص۲۲۴۲۲۵.    
۲۶۱. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۳.
۲۶۲. قاضی نعمان، نعمان ‌بن محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، ج۱، ص۳۷.
۲۶۳. صدوق، محمد بن علی، علل‌الشرایع، ج۱، ص۲۱۱.    
۲۶۴. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۱۱۷.    
۲۶۵. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۳۰.    
۲۶۶. ، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۵۷۲۵۸.    
۲۶۷. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۱۳۱۴.    
۲۶۸. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۳.    
۲۶۹. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۸۲۹.    
۲۷۰. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۱۷.    
۲۷۱. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۲۱۲۲۳.    
۲۷۲. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۴، ص۳۱۹.
۲۷۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۰۱۳۰۲.    
۲۷۴. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۲۹.    
۲۷۵. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۱۴۲۳.    
۲۷۶. طبرسی، فضل‌ بن حسن، ج۱، ص۴۲۳، اعلام الوری باعلام الهدی.    
۲۷۷. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۳۰۳۱.    
۲۷۸. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۳۴۲۴.    
۲۷۹. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۴۲۵.    
۲۸۰. صدوق، محمد بن علی، التوحید، ج۱، ص۳۰۷۳۰۸.    
۲۸۱. صدوق، محمد بن علی، التوحید، ج۱، ص۸۰.    
۲۸۲. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۷۴.    
۲۸۳. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۸۰.    
۲۸۴. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۸۳۱۸۴.    
۲۸۵. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۶۸.
۲۸۶. رازی، علی‌ بن محمد، کفایة الاثر فی‌ النص علی‌ الائمة الاثنی‌ عشر، ج۱، ص۲۳۰۲۳۴.    
۲۸۷. طبرسی، فضل‌ بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۲۳.    
۲۸۸. صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، ج۱، ص۲۹۱.    
۲۸۹. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۳۷.    
۲۹۰. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۵، ص۴۷۰.    
۲۹۱. سعید بن هبةاللّه قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۲۴۵۲۴۶، قم ۱۴۰۹.    
۲۹۲. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۸۱۱۸۳.    
۲۹۳. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۸۶.    
۲۹۴. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۸۸۱۸۹.    
۲۹۵. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۸۲.
۲۹۶. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۵۷.
۲۹۷. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۵۹ـ۶۰.
۲۹۸. مجلسی، بحار الانوار، ج۴۴، ص۱۸۵۱۸۶.    
۲۹۹. بحرانی، هاشم ‌بن سلیمان، مدینة المعاجز، ج۲، ص۸۳۲۳۰.    
۳۰۰. دانشنامه جهان اسلام، ذیل حبابه والبیه.
۳۰۱. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۵.    
۳۰۲. صدوق، محمد بن علی، علل‌الشرایع، ج۱، ص۲۰۶.    
۳۰۳. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۷۷.    
۳۰۴. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۴۶۱.    
۳۰۵. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۹۲.
۳۰۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۴.    
۳۰۷. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۸۲۲۸۴.    
۳۰۸. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۹۰.    
۳۰۹. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۸۲.
۳۱۰. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۴.    
۳۱۱. صدوق، محمد بن علی، علل‌ الشرایع، ج۱، ص۲۰۵۲۱۰.    
۳۱۲. صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۳۰۵.    
۳۱۳. بحرانی، عبداللّه ‌بن نوراللّه، عوام‌ العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال، ج۱۷، ص۱۱۳ـ۱۳۳.
۳۱۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۷ـ۴۱۹.
۳۱۵. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۶، ص۲۹۴.
۳۱۶. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌الزیارات، ج۱، ص۱۳۲.
۳۱۷. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۶۳.
۳۱۸. صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، ج۱، ص۶۸.    
۳۱۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۰۹.    
۳۲۰. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌الزیارات، ج۱، ص۱۴۳ـ۱۴۸.
۳۲۱. صدوق، محمد بن علی،، الامالی، ج۱، ص۸۹.    
۳۲۲. نصر بن مزاحم، وقعة صفّین، ج۱، ص۱۴۲.    
۳۲۳. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۹ـ۴۲۰.
۳۲۴. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌الزیارات، ج۱، ص۱۴۹ـ۱۵۶.
۳۲۵. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۱۷۷۱۷۸.    
۳۲۶. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۱۹۶۱۹۷.    
۳۲۷. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۵۹۲۶۰.    
۳۲۸. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۳۲۵۳۵.    
۳۲۹. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۱، ص۳۳۰۳۳۱.    
۳۳۰. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۹۳ـ۹۴.
۳۳۱. امینی، عبدالحسین، سیرتنا و سنتنا: سیرة نبینا صلی‌اللّه علیه وآله و سنته، ج۱، ص۴۹ـ۱۵۰.
۳۳۲. بحرانی، عبداللّه ‌بن نوراللّه، عوام‌ العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال، ج۱۷، ص۱۰۱ـ۱۱۲.
۳۳۳. صدوق، محمد بن علی، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۱۷۱ـ۱۷۲.
۳۳۴. صدوق، محمد بن علی، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۳۵۴.
۳۳۵. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۷۲.    
۳۳۶. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۱۷۸.    
۳۳۷. دانشنامه جهان اسلام، ذیل جری و انطباق.
۳۳۸. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۵.    
۳۳۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۶۴.    
۳۴۰. صدوق، محمد بن علی، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۱۲۲.
۳۴۱. صدوق، محمد بن علی، علل‌ الشرایع، ج۱، ص۲۰۶.    
۳۴۲. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۵۷.
۳۴۳. قمی، علی‌ بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۲۹۷.    
۳۴۴. مریم/سوره۱۹، آیه۱.    
۳۴۵. قمی، علی‌ بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۴۸.    
۳۴۶. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۶۱.    
۳۴۷. صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، ج۱، ص۲۲.    
۳۴۸. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۵۱۳۵۱۴.    
۳۴۹. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۷۲ ۲۷۳.    
۳۵۰. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۹۲.
۳۵۱. طبرسی، فضل‌ بن حسن، مجمع‌ البیان فی تفسیرالقرآن، ذیل آیه.
۳۵۲. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ص۴۶۱.    
۳۵۳. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۵۱۳۵۱۴.    
۳۵۴. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۷۲ ۲۷۳.    
۳۵۵. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۹۲.
۳۵۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۸۷۲۸۸.    
۳۵۷. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۳.    
۳۵۸. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۱۴.    
۳۵۹. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۵۴.
۳۶۰. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۱، ص۲۵۱.    
۳۶۱. معیاشی، حمد بن مسعود، التفسیر، ج۲، ص۷۲.    
۳۶۲. زخرف/سوره۴۳، آیه۲۸.    
۳۶۳. صدوق، محمد بن علی، علل‌الشرایع، ج۱، ص۲۰۷.
۳۶۴. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۳.    
۳۶۵. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۳۵۹.    
۳۶۶. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۱۵.    
۳۶۷. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۱۷.    
۳۶۸. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۵۳ـ۵۴.
۳۶۹. طبرسی، فضل‌ بن حسن، مجمع‌ البیان فی تفسیر القرآن، ذیل آیه.
۳۷۰. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ذیل آیه.
۳۷۱. نساء/سوره۴، آیه۷۷.    
۳۷۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۸، ص۳۳۰.    
۳۷۳. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۱، ص۲۵۸.    
۳۷۴. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۲، ص۲۳۵.    
۳۷۵. اسراء/سوره۱۷، آیه۳۳.    
۳۷۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۸، ص۲۵۵.    
۳۷۷. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۱۳۵.
۳۷۸. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۲، ص۲۹۰.    
۳۷۹. کوفی، فرات ‌بن ابراهیم، تفسیر فرات‌ الکوفی، ج۱، ص۲۴۰.    
۳۸۰. فجر/سوره۸۹، آیه۲۷-۳۰.    
۳۸۱. قمی، علی‌ بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۴۲۲.    
۳۸۲. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۴، ص۹۳.    
۳۸۳. صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ج۱، ص۱۲۳.    
۳۸۴. طبرسی، فضل‌ بن حسن، مجمع‌ البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۳۰.
۳۸۵. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۸، ص۴۷۵.    
۳۸۶. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۱۳۹.
۳۸۷. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، ج۱۶، ص۱۳۹ـ ۱۴۱.
۳۸۸. ابن‌ حزم، جمهرة انساب العرب، ج۱، ص۴۵۷.
۳۸۹. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹.
۳۹۰. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۹.    
۳۹۱. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۳۵.    
۳۹۲. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، ج۱۶، ص۱۴۱.
۳۹۳. ذهنی، محمد، خیرات حسان، ج۱، ص۱۴۱ـ۱۴۲.
۳۹۴. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹.
۳۹۵. ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، ج۱، ص۳۹۶ـ۳۹۷.
۳۹۶. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.    
۳۹۷. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱۶، ص۱۳۹.
۳۹۸. ابن‌ طاووس، علی بن موسی، اللهوف فی قتلی الطفوف، ج۱، ص۵۰.    
۳۹۹. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱۶، ص۱۴۲.
۴۰۰. ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، ج۱، ص۳۹۶ـ۳۹۷.
۴۰۱. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۶۹، ص۱۲۰.    
۴۰۲. سبط ابن‌ جوزی، تذکرة الخواص، ج۱، ص۲۳۸.
۴۰۳. ابن‌ کثیر، البدایة و النهایة، ج۸، ص۲۲۹.
۴۰۴. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۷.
۴۰۵. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۴۶ـ۲۴۷.
۴۰۶. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۶.    
۴۰۷. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۸.    
۴۰۸. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.    
۴۰۹. قاضی نعمان، نعمان ‌بن محمد، شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار، ج۳، جزء۱۲، ص۱۵۲.
۴۱۰. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۷.
۴۱۱. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۷.    
۴۱۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۱۳. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۲۸۲.    
۴۱۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۱۵. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۲۸۳-۲۸۲.    
۴۱۶. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۳۳.    
۴۱۷. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، ج۲۱، ص۱۱۴.
۴۱۸. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۱۹. ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، ج۱، ص۶۶.
۴۲۰. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۲۱. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۳۳.    
۴۲۲. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، ج۲۱، ص۱۱۴.
۴۲۳. ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، ج۱، ص۶۶.
۴۲۴. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹.    
۴۲۵. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۳۵.    
۴۲۶. بیهقی، علی ‌بن زید، لباب الأنساب و الألقاب و الأعقاب، ج۱، ص۳۴۹.
۴۲۷. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۷.
۴۲۸. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۱۳.
۴۲۹. سبط ابن‌ جوزی، تذکرة الخواص، ج۱، ص۲۴۹.
۴۳۰. سبط ابن‌ جوزی، تذکرة الخواص، ج۱، ص۲۴۹.
۴۳۱. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۷ ۵۹.    
۴۳۲. بخاری، سهل‌ بن عبداللّه، سرّ السلسلة العلویة، ج۱، ص۳۰.
۴۳۳. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌العباد، ج۲، ص۱۳۵.    
۴۳۴. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۷۴.
۴۳۵. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۷۷.
۴۳۶. شافعی، ابن‌ طلحه، مطالب السؤول فی مناقب ال الرسول، ج۲، ص۶۹.
۴۳۷. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹.    
۴۳۸. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۴۹۸.
۴۳۹. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۸.    
۴۴۰. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۸.    
۴۴۱. بخاری، سهل‌ بن عبداللّه، سرّ السلسلة العلویة، ج۱، ص۳۰.
۴۴۲. خوارزمی، موفق‌ بن احمد، مقتل الحسین علیه ‌السلام، ج۲، ص۳۷.
۴۴۳. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۰۹.
۴۴۴. اربلی، علی‌ بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج۲، ص۲۵۰.
۴۴۵. ابن ‌طقطقی، الاصیلی فی انساب الطّالبیین، ج۱، ص۱۴۳.
۴۴۶. ابن ‌صباغ، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة علیهم‌السلام، ج۱، ص۱۹۶.
۴۴۷. شَبراوی شافعی، عبداللّه ‌بن محمد، الاتحاف بحب الاشراف، ج۱، ص۱۳۰.
۴۴۸. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۰۹.
۴۴۹. شافعی، ابن‌ طلحه، مطالب السؤول فی مناقب ال الرسول، ج۲، ص۶۹.
۴۵۰. اربلی، علی‌ بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج۲، ص۲۵۰.
۴۵۱. ابن ‌صباغ، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة علیهم‌السلام، ص ۱۹۶.
۴۵۲. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹‌.
۴۵۳. بخاری، سهل‌ بن عبداللّه، سرّ السلسلة العلویة، ج۱، ص۳۰.
۴۵۴. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۳۵.
۴۵۵. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۷۴.
۴۵۶. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۰۹.
۴۵۷. شافعی، ابن‌ طلحه، مطالب السؤول فی مناقب ال الرسول، ج۲، ص۶۹.
۴۵۸. اربلی، علی‌ بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج۲، ص۲۵۰.
۴۵۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۶، ص۱۹.    
۴۶۰. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۸.    
۴۶۱. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۰۸.    
۴۶۲. خوارزمی، موفق‌ بن احمد، مقتل الحسین علیه ‌السلام، ج۲، ص۳۷.
۴۶۳. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۴۹۸.
۴۶۴. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۳۵.
۴۶۵. خوارزمی، موفق‌ بن احمد، مقتل الحسین علیه ‌السلام، ج۲، ص۳۷.
۴۶۶. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۸.    
۴۶۷. خوارزمی، موفق‌ بن احمد، مقتل الحسین علیه ‌السلام، ج۲، ص۳۷.
۴۶۸. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹‌.    
۴۶۹. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۳۵.    
۴۷۰. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۰۹.
۴۷۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۷۲. زبیری، مُصْعَب ‌بن عبداللّه، نسب قریش، ج۱، ص۵۹.    
۴۷۳. ابن‌ حبیب، کتاب لمُحَبَّر، ج۱، ص۴۰۴.
۴۷۴. بخاری، سهل‌ بن عبداللّه، سرّ السلسلة العلویة، ج۱، ص۶.
۴۷۵. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۱۲۲.
۴۷۶. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۲۵.    
۴۷۷. صفار قمی، محمد بن حسن، بصائرالدرجات الکبری فی فضائل آل‌محمد (ع)، ج۱، ص۱۸۲۱۸۳.    
۴۷۸. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۰۳.    
۴۷۹. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۰.    
۴۸۰. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، ج۳۵، ص۲۵۴ـ۲۵۵.
۴۸۱. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۸، ص۴۷۳.    
۴۸۲. بخاری، سهل‌ بن عبداللّه، سرّ السلسلة العلویة، ج۱، ص۶.
۴۸۳. مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌ اللّه علی‌ العباد، ج۲، ص۱۲۱.    
۴۸۴. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۴.    
۴۸۵. قاضی نعمان، نعمان ‌بن محمد، شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار، ج۳، جزء۱۳، ص۲۶۸.
۴۸۶. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۷۲۹.    
۴۸۷. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.    
۴۸۸. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۱۲۲.
۴۸۹. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۸، ص۴۷۴.    
۴۹۰. اندلسی، ابن حِبّان، کتاب الثقات، ج۵، ص۳۰۱.
۴۹۱. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۷.    
۴۹۲. طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ج۱، ص۷۴.
۴۹۳. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۰۹.
۴۹۴. شافعی، ابن‌ طلحه، مطالب السؤول فی مناقب ال الرسول، ج۲، ص۶۹.
۴۹۵. کاشفی، حسین ‌بن علی، روضة الشهداء، ج۱، ص۳۸۹ـ۳۹۰.
۴۹۶. امین، ج۷، ص۳۴.
۴۹۷. علوی‌شجری، محمد بن علی، فضل زیارة الحسین (علیه‌السلام)، ج۱، ص۲۸۹۴.    
۴۹۸. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۲۲۰.
۴۹۹. قمی، ابن‌ قولویه، کامل‌ الزیارات، ج۱، ص۴۳۹.
۵۰۰. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب ‌الاحکام، ج۶، ص۴۲ ۶۹.    
۵۰۱. دانشنامه جهان اسلام، ذیل تربت.
۵۰۲. موسوی، مصطفی، روائع الحکمة: بلاغة الامامین‌الحسن و الحسین (ع)، (اعداد)، ج۱، ص۲۷۲ـ۳۱۱.
۵۰۳. سخنان حسین‌ بن علی (علیهماالسلام) (از مدینه تا کربلا).
۵۰۴. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۲.
۵۰۵. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌ بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص۱۴۳ـ۱۵۲.
۵۰۶. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌ بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص۲۶۲ـ۳۱۱.
۵۰۷. دینوری، احمد بن داوود، الاخبار الطِّوال، ج۱، ص۳۰۰.
۵۰۸. کوفی، ابن‌ اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۷.
۵۰۹. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۰.    
۵۱۰. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۷۹.    
۵۱۱. ابن ‌طاووس، علی بن موسی، اللهوف فی قتلی الحسین علیه‌السلام، ج۱، ص۷۱.
۵۱۲. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۱۳.
۵۱۳. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۲، ص۲۰۰.
۵۱۴. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۷، ص۱۱۳.
۵۱۵. حمیری، عبداللّه ‌بن جعفر، قریب الاسناد، ج۱، ص۱۵۷ـ ۱۵۸.
۵۱۶. ابن ‌طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، ج۲، ص۷۴ـ۸۷.
۵۱۷. محمدی ریشهری، محمد، حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام)، ج۱، ص۵۰۸۵۴۷.    
۵۱۸. محمدی ریشهری، محمد، حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام)، ج۱، ص۴۸۶۵۹۲.    
۵۱۹. صدوق، محمد بن علی، علل‌ الشرایع، ج۱، ص۹.    
۵۲۰. حرانی، ابن‌ شعبه، تحف‌ العقول عن آل الرسول صلی‌اللّه علیهم، ج۱، ص۲۴۴۲۴۵.    
۵۲۱. ابن‌ عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۱۸۳۱۸۴.    
۵۲۲. صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، ج۱، ص۳۲ش.    
۵۲۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۸۳۹۹.    
۵۲۴. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، ج۱، ص۶۱.    
۵۲۵. صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، ج۱، ص۴۷۲.    
۵۲۶. محمد بن حسن طوسی، الامالی، ج۱، ص۲۵۳ـ۲۵۴، قم ۱۴۱۴.
۵۲۷. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۲۲۳.    
۵۲۸. ابن ‌ابی‌ زینب، الغیبة، ج۱، ص۲۱۳.
۵۲۹. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۲۶۴۲۶۹.    
۵۳۰. صدوق، محمد بن علی، کمال‌ الدین و تمام النعمة، ص۳۱۶-۳۱۸.    
۵۳۱. طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، ج۱، ص۱۹۰۱۹۱.    
۵۳۲. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، ج۱، ص۱۴۷.    
۵۳۳. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، ج۱، ص۱۶۳۱۶۴.    
۵۳۴. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۱، ص۱۸۵.    
۵۳۵. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ج۱، ص۲۰۰، قم ۱۴۱۷.    
۵۳۶. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۷۱، ص۳۱۵.    
۵۳۷. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۱۳۲۶.    
۵۳۸. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶۱۱۶۱۳.    
۵۳۹. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۲، ص۳۳۷۳۳۸.    
۵۴۰. کلینی، اصول کافی، ج۸، ص۲۴۴۲۴۵.    
۵۴۱. صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۴۲ ۴۳.    
۵۴۲. صدوق، محمد بن علی، التوحید، ج۱، ص۹۰۹۱.    
۵۴۳. حسکانی، عبیداللّه ‌بن عبداللّه، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۱، ص۵۶۰.    
۵۴۴. صنعانی، عبدالرزاق ‌بن همام، المصنَّف، ج۳، ص۵۳۲ـ۵۳۳.
۵۴۵. صنعانی، عبدالرزاق ‌بن همام، المصنَّف، ج۴، ص۲۱۴.
۵۴۶. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۱، ص۳۵۵.
۵۴۷. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۲، ص۲۰۰.
۵۴۸. ابن ابی‌شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۷، ص۳۸۸.
۵۴۹. ابن ابی‌ شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، ج۷، ص۶۱۹.
۵۵۰. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص۲۲۰ـ۲۶۰.
۵۵۱. ابن ‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۸۱.
۵۵۲. اربلی، علی ‌بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة علیهم‌السلام، ج۲، ص۴۷۴.
۵۵۳. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ص۴۰۰.
۵۵۴. دینوری، ابن ‌قتیبه، المعارف، ج۱، ص۲۱۳.    
۵۵۵. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الاشراف، ج۲، ص۱۴۰.
۵۵۶. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۲۰.    
۵۵۷. محمدی ریشهری، محمد، حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام)، ج۲، ص۳۳۸ ۴۲۰.    
۵۵۸. محمدی ریشهری، محمد، حکمت‌نامه امام حسین (علیه‌السلام)، ج۲، ص۳۳۰۳۳۶.    
۵۵۹. ابن‌ حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۱، ص۲۰۱.
۵۶۰. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۵ـ ۱۳۳.
۵۶۱. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ج۱، ص۱۳۷ـ ۱۳۸.
۵۶۲. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۲۷ـ۱۳۶.
۵۶۳. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تحفةّ الاشراف بمعرفة الاطراف، ج۳، ص۶۵ـ ۶۷.
۵۶۴. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، ج۶، ص۳۹۷.
۵۶۵. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۲۵ـ ۱۳۱.
۵۶۶. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌ بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص۳۸۲ـ۳۸۳.
۵۶۷. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌ بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص، ۳۹۳.
۵۶۸. عطاردی‌قوچانی، عزیزاللّه، مسند الامام الشهید ابی‌ عبداللّه‌ الحسین‌ بن علی (علیهما‌السلام)، ج۳، ص۳۱۴ـ۴۱۸.
۵۶۹. ابن‌حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۱، ص۲۰۱.
۵۷۰. دولابی، محمد بن احمد، الذریة الطاهرة، ص۱۳۱ـ۱۳۵.
۵۷۱. طبرانی، سلیمان ‌بن احمد، المعجم‌ الکبیر، ج۳، ص۱۲۷ـ۱۳۶.
۵۷۲. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، ج۶، ص۳۹۷.
۵۷۳. مزی، یوسف‌ بن عبدالرحمان، تحفةّ الاشراف بمعرفة الاطراف، ج۳، ص۶۵ـ ۶۷.
۵۷۴. طوسی، محمد بن حسن، رجال‌ الطوسی، ج۱، ص۹۷۱۰۶.    
۵۷۵. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۷، ص۴۳۴.    
۵۷۶. حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۵۰۰.    
۵۷۷. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۴، ص۱۶۴.    
۵۷۸. خویی، ابوالقاسم، التنقیح (الطهارة)، ج۹، ص۲۳۵.    
۵۷۹. صراط النجاة، ج۵، ص۳۰۰.
۵۸۰. محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع‌ الاسلام، ج۱، ص۳۰۱.    
۵۸۱. جامع عباسی، ص۳۴۴.


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «امام حسین ۱»، شماره۶۲۱۲.    
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «امام حسین ۲»، شماره۶۲۱۳.    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۱، ص۶۸۰-۶۸۱.    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۳، ص۳۰۴-۳۰۵.    







جعبه‌ابزار