املاء ما من به الرحمن (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف




کتاب املاء ما منّ به الرحمن من وجوه الاعراب و القرائات فی جمیع القرآن اثر ابوالبقاء عبدالله بن حسین عکبری نحوی، فقیه حنبلی و از دانشمندان به‌نام و صاحب‌نظر در ادبیات عرب و علم قرائت است. این کتاب مختصرترین و در عین‌حال، جامع‌ترین کتابی است که مهمترین نکات ادبی - نحوی قرآن و انواع قرائات آن را جمع کرده است. اين كتاب ارزشمند گرچه مختصر است اما نزد دانشمندان از اعتبار ويژه‌اي برخوردار است.


معرفی اجمالی کتاب

[ویرایش]

املاء ما منّ به الرحمن من وجوه الاعراب و القرائات فی جمیع القرآن تالیف ابوالبقاء عبدالله بن حسین بن عبدالله عُکبری (متوفای ۶۱۶)؛ این کتاب مختصرترین و در عین‌حال، جامع‌ترین کتابی است که مهمترین نکات ادبی - نحوی قرآن و انواع قرائات آن را جمع کرده است و مولف آن در بیان این نکات به ایجاز سخن گفته است و در خصوص دشوارترین موارد ترکیبی و اعرابی قرآن که هر مفسر و خواننده و مراجعه کننده به معانی قرآن کریم بدان‌ها نیازمند است؛ حق کلام را (به‌شایستگی) ادا نموده است.

انگیزه نگارش

[ویرایش]

مؤلف در مقدمه کتاب می‌نویسد: به‌راستی سزاوارترین امری که عالمان رعایت آن را در نظر می‌آورند و شایسته‌ترین چیزی که سایر علوم در خدمت آن است و آن حاکم بر علوم است، قرآن مجید است که همان معجزه جاویدان و ابدی و مخزن اسرار معانی است که هرگز پایان نمی‌پذیرد؛ و اولین گام در آن، این است که الفاظ و عبارات آن را از حافظانش بجوییم؛ آنگاه معانی آن را از کسانی که در آن تخصص دارند دریافت کنیم و محکم‌ترین راه برای دستیابی به معنا و تبیین اغراض و اهداف آن، شناخت اعراب و ترکیب آن و فهمیدن و استخراج اهداف قرآن در انواع خطاب‌ها و مطالعه در وجوه مختلفی است که از طریق رهبران بزرگ نقل شده است؛ و کتاب‌هایی که در این علم نوشته شده است؛ به‌حق، زیاد است؛

برخی از آنها از نظر حجم و موضوعات علمی، مختصر است و برخی دیگر با ذکر اعراب و ترکیب عبارات و درآمیختگی اعراب و ترکیب با معانی، مفصل‌تر و طولانی‌تر است؛ و در میان این کتب، بسیار‌ اندک به چشم می‌خورد که کتابی از نظر حجم مختصر و از نظر علمی مفصل باشد؛ پس چون کتاب‌های معانی القرآن را بر وصف پیش‌گفته یافتم، علاقه‌مند گشتم تا کتابی بنگارم با حجم کم و مسائل علمی فراوان؛ به‌گونه‌ای که در آن به ذکر ترکیب عبارات و وجوه قرائت‌های مختلف اکتفا شده باشد؛ و کتابم را این‌چنین نگاشتم.

ساختار کتاب

[ویرایش]

این کتاب، به ترتیب سوره‌ها تنظیم یافته و در آن، نکات مورد نیاز و ضروری اعراب و ترکیب سراسری قرآن از اول تا آخر آن به‌صورت آیه به آیه و کلمه به کلمه ذکر شده است.

منبع

[ویرایش]

معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، ج۲، ص۳۳۱-۳۳۲.    






جعبه ابزار