بساطت وجوب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بسیط بودن و جنس و فصل نداشتن مفهوم وجوب را بساطت وجوب گویند.


منظور از بساطت وجوب

[ویرایش]

بساطت وجوب، مقابل ترکب وجوب می‌باشد و هر دو نظریه‌هایی است که پیرامون ماهیت و حقیقت وجوب مطرح شده است.

اقسام نظرات ماهیت احکام تکلیفی

[ویرایش]

علمای اصول درباره ماهیت احکام تکلیفی ( وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه ) دو نظریه مطرح نموده اند:۱ - نظریه بساطت؛ ۲ - نظریه ترکب.

← نظریه ترکب


قدمای اصولی معتقدند این احکام دارای ماهیتی مرکب از جنس و فصل می باشد؛ برای مثال، وجوب، مرکب است از " اذن در انجام فعل " ( جواز فعل ) به عنوان جنس آن، و " منع از ترک فعل " به عنوان فصل آن.

← نظریه بساطت


اما متأخران بر این باورند که احکام تکلیفی، همچون وجوب و حرمت، از امور بسیط بوده و دارای اجزای مفهومی ( جنس و فصل ) نمی باشد، بلکه وجوب عبارت از الزام ( باید )، و حرمت عبارت از عدم الزام ( نباید ) است.

فرق بین وجوب و استحباب

[ویرایش]

برخی از معتقدان به بساطت وجوب، فرق وجوب و استحباب را در شدید یا أکید بودن بعث ( یا طلب، بر مبنای برخی از اصولیون ) در وجوب، و ضعیف و غیر اکید بودن آن در استحباب می دانند. در حقیقت، آنان وجوب و استحباب را دارای یک حقیقت تشکیکی می دانند که اختلاف آنها به اختلاف مراتب است.
ولی برخی دیگر، طلب یا بعث را از مفاهیم تشکیکی ندانسته و معتقدند:اگر دلیلی بر لزوم انبعاث مکلف از بعث به صیغه امر اقامه شد، بر وجوب دلالت دارد و در مواردی که چنین دلیلی نباشد، بر استحباب دلالت می نماید.

دلیل بر وجوب بسیط

[ویرایش]

برخی از کسانی که وجوب را بسیط می دانند، آن را مدلول صیغه امر به شمار آورده و معتقدند صیغه امر، به وضع و یا انصراف بر آن دلالت می نماید. هم چنین برخی دیگر، آن را حکم عقل و لازمه عقلی صیغه امر دانسته‌اند.
[۴] فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل دراصول فقه، ج۶، ص۲۹۵.
[۵] شیرازی، محمد، الاصول، ج۲، ص۲۹.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. نائینی، محمد حسین، فوائد الاصول، ج۱،۲، ص۱۳۵.    
۲. نائینی، محمد حسین، فوائد الاصول، ج۱،۲، ص۳۰۲.    
۳. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج۱، ص۸۶.    
۴. فاضل لنکرانی، محمد، سیری کامل دراصول فقه، ج۶، ص۲۹۵.
۵. شیرازی، محمد، الاصول، ج۲، ص۲۹.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۲۷۴، برگرفته از مقاله «بساطت وجوب».    






جعبه ابزار