بهشتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بهشت، به جایگاه نیكان و مؤمنان در آخرت گفته می شود، که از آن به مناسبت، در باب هاى طهارت، صلاة و حج سخن رفته است.


معنای لغوی

[ویرایش]

واژه قرآنی آن «جنة» و جمع آن «جنات» است و جنّة به هر باغ و بستانی گویند که دارای درختان انبوه باشد و زمین را بپوشاند. [۱] نامگذاری بهشت به جنة؛ یا به جهت تشبیه به باغ‌های دنیاست و یا به خاطر پوشیده بودن نعمت‌هایش از ساکنین دنیاست چون در بهشت از خیر و سعادت چیزهایی هست که بر قلب هیچ بشری خطور نمی‌کند: [۲]
«فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِیَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْیُنٍ؛ هیچ کس نمی‌داند چه پاداش‌های مهمی که مایه روشنی چشم‌هاست برای آنها نهفته شده.» [۳] [۴]

ویژگی‌های بهشت

[ویرایش]


← خرمی و شادابی


«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ وَ عُیُونٍ؛ به یقین پرهیزگاران در باغ‌های (سرسبز بهشت) و در کنار چشمه‌ها هستند.» [۵]
«...جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ؛ باغ‌هایی(از بهشت) که نهرها از زیر (درختانش) جاری است.» [۶]

← تنوع و فراوانی


«لَهُم مَّا یَشَاؤُونَ فِیهَا وَ لَدَیْنَا مَزِیدٌ؛ هر چه بخواهند در آن‌جا برای آن‌ها هست و نزد ما نعمت‌های بیشتری است (که به فکر هیچ کس نمی‌رسد).» [۷]

← جاودانگی


«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِیمِ خَالِدِینَ فِیهَا وَ عْدَ اللَّهِ حَقًّا...؛ کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، باغ‌های پر نعمت بهشت از آن آن‌هاست، جاودانه در آن خواهند ماند این وعده حتمی الهی است...» [۸]

← امنیت و آرامش


«...وَهُمْ فِی الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ؛ آن‌ها در غرفه‌های بهشتی در (نهایت) آرامش خواهند بود.» [۹]
«لاَ یَمَسُّهُمْ فِیهَا نَصَبٌ وَمَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِینَ؛ هیچ خستگی در آن‌جا به آن‌ها نمی‌رسد و هیچ‌گاه از آن اخراج نمی‌گردند.» [۱۰]

ملاک‌ و معیارهای بهشتی شدن

[ویرایش]


← تقوا و پرهیزگاری


«جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَآؤُونَ کَذَلِکَ یَجْزِی اللّهُ الْمُتَّقِینَ؛ باغهایی از بهشت جاویدان که وارد آن می‌شوند... خداوند پرهیزگاران را چنین پاداش می‌دهد.» [۱۱]

← ایمان و عمل صالح


«وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحَات أُوْلَـئِکَ أصحَابُ الجَنّةِ هُم فیها خَالِدُون؛ و آنها که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، آنان اهل بهشت‌اند و همیشه در آن خواهند بود.» [۱۲]

← جهاد و پایمردی


«لَـکِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ مَعَهُ جَاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ... أَعَدَّ اللّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا ذَلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ «ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با اموال و جانهایشان جهاد کردند... خداوند برای آنها باغ‌هایی از بهشت فراهم ساخته که نهرها از زیر درختانش جاری است...» [۱۳]

← شهادت


«إِنَّ اللّهَ اشْتَرَی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ؛ خداوند از مؤمنان، جان‌ها و اموال‌شان را خریداری کرده، که (در برابرش) بهشت برای آنان باشد. (به این گونه که در راه خدا پیکار می‌کنند، می‌کشند و کشته می‌شوند...)» [۱۴]
ناگفته نماند ملاک و معیارهای بهشتی شدن موارد زیادی دارد که ذکر همه آن‌ها در این مختصر نمی‌گنجد. [۱۵]

زمینه‌های محرومیت از بهشت

[ویرایش]


← شرک و کفر


«إِنَّهُ مَن یُشْرِکْ بِاللّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللّهُ عَلَیهِ الْجَنَّةَ...؛ هر کس شریکی برای خدا قرار دهد خداوند بهشت را بر او حرام کرده است...» [۱۶]
«وَ نَادَی أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ أَفِیضُواْ عَلَیْنَا مِنَ الْمَاء أَوْ مِمَّا رَزَقَکُمُ اللّهُ قَالُواْ إِنَّ اللّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَی الْکَافِرِینَ؛ و دوزخیان، بهشتیان را صدا می‌زنند که (محبت کنید!) و مقداری آب، یا از آن‌چه خدا به شما روزی داده، به ما ببخشید، آن‌ها (در پاسخ) می‌گویند: خداوند این‌ها را بر کافران حرام کرده است!» [۱۷]

← حق ستیزی و استبکار ورزی


«إِنَّ الَّذِینَ کَذَّبُواْ بِآیَاتِنَا وَ اسْتَکْبَرُواْ عَنْهَا لاَ تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاء وَ لاَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّی یَلِجَ الْجَمَلُ فِی سَمِّ الْخِیَاطِ وَ کَذَلِکَ نَجْزِی الْمُجْرِمِینَ؛ کسانی که آیات ما را تکذیب کردند و در برابر آن تکبر ورزیدند، (هرگز) درهای آسمان به رویشان گشوده نمی‌شود؛ و (هیچ‌گاه) داخل بهشت نخواهند شد مگر اینکه شتر از سوراخ سوزن بگذرد! این گونه، گنهکاران را جزا می‌دهیم.» [۱۸] [۱۹]

پاداش‌های معنوی بهشت

[ویرایش]

بهشت علاوه بر پاداش‌ها و نعمت‌های مادی از نعمت‌های معنوی نیز برخوردار است که برترین پاداش و جوایز بهشت به شمار می‌رود. [۲۰] که به عنوان نمونه مواردی ذکر می‌شود:

← قرب الهی


حضور در پیشگاه الهی و وصل به فیض دائمی و پایان ناپذیر یکی از مواهب معنوی بهشت برین به حساب می‌آید قرآن کریم می‌فرماید:
«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِیکٍ مُّقْتَدِرٍ؛ یقیناً پرهیزگاران در باغ‌ها و نهرهای بهشتی جای دارند، در جایگاه صدق نزد خداوند مالک مقتدر [۲۱]
آن‌چه از کلمه «عند» استفاده می‌شود نهایت قرب و نزدیکی معنوی به خدای بهشت‌آفرین است که افراد پرهیزگار از چنین موهبت ویژه‌ای بهره‌مند خواهند شد. [۲۲]

← رضوان


قرآن، مسأله رضوان الهی را بالاتر از همه پاداش‌ها دانسته، آن‌جا که می‌فرماید:
«...وَ مَسَاکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ وَ رِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَکْبَرُ ذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ؛ ...و مسکن‌های پاکیزه‌ای در بهشت‌های جاودان (نصیب آنها ساخته) و رضای خدا، (از همه این‌ها) برتر است و پیروزی بزرگ، همین است.» [۲۳]

← سلامتی


سلامتی از هر گونه مرض و بیماری جسمی و روانی؛
«ادْخُلُوهَا بِسَلاَمٍ آمِنِینَ» [۲۴]

← پاکی دل از صفات زشت اخلاقی


«وَ نَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ...؛ و آن‌چه در دل‌ها از کینه و حسد دارند، بر می‌کنیم (تا در صفا و صمیمیت باهم زندگی کنند)...» [۲۵]

← لباسهای زیبا و انس با دوستان و رفیقان


«یَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَقَابِلِینَ؛ در میان باغ‌ها و چشمه‌ها؛ آن‌ها لباس‌هایی از حریر نازک و ضخیم می‌پوشند و در مقابل یکدیگر می‌نشینند.» [۲۶]
واژه «متقابلین» یعنی روبروی همند تا با هم انس داشته باشند چون نزد اهل بهشت هیچ ناملایمتی نیست. [۲۷]به خاطر این‌که فرموده: «در مقابل امین قرار دارند.» [۲۸]

سرّ جاودانگی بهشتیان در بهشت

[ویرایش]

امام صادق (علیه السلام) فرموده است:
«انما خلد اهل النار لأن نیاتهم کانت فی الدنیا ان لو خلدوا فیها ان یعصوا الله ابداً و انما خلد اهل الجنة فی الجنة لان نیاتهم کانت فی الدنیا لو بقوا فیها ان یطیعوا الله ابداً فالنبیات خلد هولاء وهولاء.؛ خلود و جاودانگی اهل آتش به خاطر آن است که نیت‌شان این بود که اگر در دنیا جاوید باشند خدای متعال را الی الابد معصیت کنند و جاودانگی اهل بهشت به خاطر آن است که نیات‌شان در صورت جاوید بودن دنیا بر اطاعت ابدی خداوند بود. پس به سبب نیت‌ها هر کدام جاودانگی در بهشت و جهنم را به دست آوردند.» [۲۹] [۳۰]

احکام بهشت

[ویرایش]


← حکم اقرار و انکار بهشت


اقرار به حقانیت بهشت، واجب و انکار آن موجب کفر است. این اقرار از امورى است که به میّت ،تلقین مى‌شود. [۳۱]

← حکم گریه از شوق بهشت


گریه کردن در حال نماز از شوق بهشت موجب بطلان نماز نمى‌شود؛ بلكه از این جهت که بهشت، جایگاه رضوان الهى و محبوب او است، فضیلت دارد. [۳۲]

← حکم عبادت به قصد بهشت


در اینكه انجام دادن عمل عبادى به قصد دخول در بهشت- به‌گونه‌اى که مقصود از عبادت، بهشت باشد نه امتثال امر خداوند از این جهت که امر او است- در تحقّق و صحّت عبادت کفایت مى‌كند یا نه، اختلاف است. قول به عدم صحّت به مشهور نسبت داده شده است.
تذکر: البتّه اگر داعى بر عبادت، امر خداوند باشد، لیكن بنده آن را وسیله‌اى براى تحصیل ثواب و دخول در بهشت قرار دهد، عبادتش صحیح خواهد بود. [۳۳] [۳۴]

← استحباب درخواست بهشت


درخواست بهشت بویژه در حالات زیر مستحب است:
۱) در حال تعقیب نماز [۳۵]
۲)هنگام تلاوت آیه‌ای از قرآن که متضمّن وصف بهشت و نعمت هاى ‌ بهشتى است [۳۶]
۳)هنگام ورود به حمام [۳۷]
۴) هفتاد بار هنگام وقوف در عرفات [۳۸]

مقالات مرتبط

[ویرایش]

جنت قرآنی
جنّت روایی
جنّت کلامی
جنّت فلسفی
جنت عرفانی
جنت آدم

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مفردات راغب، ص۹۸.    
۲. تفسیر المیزان، ج۱، ص۱۷۷.    
۳. سجده/سوره۳۲، آیه۱۷.    
۴. معادیخواه، عبدالمجید؛ فروغ بی‌پایان، فهرست تفصیلی مفاهیم قرآن کریم، تهران، نشر ذره، ۱۳۷۸، ص۱۶۴.
۵. حجر/سوره۱۵، آیه۴۵.    
۶. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۷. ق/سوره۵۰، آیه۳۵.    
۸. لقمان/سوره۳۱، آیه۸-۹.    
۹. سبا/سوره۳۴، آیه۳۷.    
۱۰. حجر/سوره۱۵، آیه۴۸.    
۱۱. نحل/سوره۱۶، آیه۳۱.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۸۲.    
۱۳. توبه/سوره۹، آیه۸۸-۸۹.    
۱۴. توبه/سوره۹، آیه۱۱۱.    
۱۵. معادیخواه، عبدالمجید؛ فروغ بی‌پایان، فهرست تفصیلی مفاهیم قرآن کریم، تهران، نشر ذره، ۱۳۷۸، ص۱۶۵.
۱۶. مائده/سوره۵، آیه۷۲.    
۱۷. اعراف/سوره۷، آیه۵۰.    
۱۸. اعراف/سوره۷، آیه۴۰.    
۱۹. سبحانی، جعفر؛ منشور جاوید، قم، موسسه امام صادق (ع)، ۱۳۸۳ش، چاپ اول، ج۱۴، ص۲۰۴-۲۰۶.
۲۰. پرسمان قرآنی معاد، سید علی هاشمی، قم، موسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۵، چاپ سوم،ص۲۱۵.
۲۱. قمر/سوره۵۴، آیه۵۴-۵۵.    
۲۲. تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۸۰.    
۲۳. توبه/سوره۹، آیه۷۲.    
۲۴. حجر/سوره۱۵، آیه۴۶.    
۲۵. اعراف/سوره۷، آیه۴۳.    
۲۶. دخان/سوره۵۱، آیه۵۳.    
۲۷. تفسیر المیزان، ج۱۸، ص۱۴۹.    
۲۸. دخان/سوره۵۱، آیه۵۱.    
۲۹. اصول کافی، ج۲، ص۸۵.    
۳۰. تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۴۴.    
۳۱. تحریر الوسیلة، ج ۱، ص۹۲.    
۳۲. الروضة البهیة، ج۲، ص۵۶۵.
۳۳. جواهر الکلام، ج۲، ص۸۷.    
۳۴. العروة الوثقى، ج۱، ص۲۳۷.
۳۵. . الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۸۴.
۳۶. كلمة التقوى،ج۱، ص۴۲۵.
۳۷. الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۲۸-۱۲۹.
۳۸. مناسك حج (امام خمینى)، ص۱۹۴.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۲، ص۱۴۴و۱۵۴‌.
سایت پژوهه    


رده‌های این صفحه : بهشت | کلام | معاد شناسی




جعبه‌ابزار