تقابل ذاتی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تقابل ذاتی یکی از اصطلاحات به‌کار رفته در علم منطق بوده و به معنای عدم قابلیت ذاتیِ اجتماع دو صفت در موضوع واحد است.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

تقابل ذاتی، تقابل میان دو وصفی (خواه هر دو وجودی و خواه یکی وجودی و دیگری عدمی) است که اجتماع آنها در یک موضوع و با شرایط یکسان (در یک زمان، یک مکان و…) ممکن نباشد؛ مانند تقابل میان وصف فَرَسیَّت (اسب بودن) و لا فَرَسیَّت (اسب نبودن)، سواد (سیاهی) و بیاض (سفیدی)، اُبُوَّت (پدری) و بُنُوَّت (پسری)، و نیزکوری و بینایی.
تقابل عرضی، تقابل میان موضوعات و مصادیقی است که این اوصاف بر آنها عارض شده‌اند؛ مانند تقابل اب و اِبن که عرضی است، زیرا تقابل در مرحله نخست (اولاً و بالذات) بین وصف ابوّت و بنوّت است که بر اَب و اِبن عارض شده‌اند و تبعاً (ثانیاً و بالعرض) مصادیق آنها تقابل پیدا کرده‌اند؛ بدین‌سان، تقابل میان اَب و اِبن، اسب و غیر اسب، سیاه و سفید و کور و بینا تقابلی عرضی و تابع تقابل ذاتی میان اوصاف آنهاست.
[۱] ابن سهلان ساوی، عمر بن سهلان، البصائر النصیریه، ص۳۸.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• ابن سهلان ساوی، عمر بن سهلان، البصائر النصیریه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن سهلان ساوی، عمر بن سهلان، البصائر النصیریه، ص۳۸.


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «تقابل ذاتی»، تاریخ بازیابی۱۳۹۵/۱۲/۹.    



جعبه ابزار