تقوا در نجوا (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تقوا و پرهیزكارى و توجّه به معاد، زمینه دورى از نجوای به سخنان نارواست.‌


تقواپیشگی در نجوا

[ویرایش]

رعایت تقوای الهی، شرط جواز رازگویی مؤمنان:
• «ا لم تر الی الذین نهوا عن النجوی ثم یعودون لما نهوا عنه و یتناجون بالاثم و العدوان و معصیة الرسول... : آیا ننگریستی به کسانی که از نجوی و سخن در گوشی منع شدند، سپس به آنچه نهی شدند بازمی گردند و همواره به گناه و تجاوز (از حقوق) و نافرمانی رسول ما رازگویی می‌ کنند؟.»
•«یـایها الذین ءامنوا اذا تنـجیتم فلاتتنـجوا بالاثم والعدون ومعصیت الرسول وتنـجوا بالبر والتقوی واتقوا الله الذی الیه تحشرون:اى كسانى كه ایمان آورده‌ اید، هنگامى كه با هم نجوا و رازگویى مى‌ كنید (لا اقلّ) به گناه و تجاوز (از حقوق) و نافرمانى فرستاده ما نجوا مكنید، و (به توصیه) به نیكى و پرهیزكارى نجوا نمایید، و از خدایى كه (روز قیامت) به سوى او گردآورى مى‌ شوید پروا نمایید.».
• «انما النجوی من الشیطان لیحزن الذین آمنوا... : جز این نیست نجوا (یی که کافران و منافقان انجام می‌ دهند) از جانب شیطان است تا کسانی را که ایمان آورده ‌اند محزون و نگران کنند،...»

← نجواى شیطانی


بحث در این آیات در مورد نجوا است.نخست مى‌ فرماید:" آیا ندیدى كسانى را كه از نجوى نهی شدند سپس به كارى كه از آن نهى شده‌ اند باز مى ‌گردند، و براى انجام گناه و تعدى و نافرمانى رسول خدا ص به نجوى مى ‌پردازند" (أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْوى‌ ثُمَّ یعُودُونَ لِما نُهُوا عَنْهُ وَ یتَناجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِیةِ الرَّسُولِ‌).از این تعبیر به خوبى استفاده مى ‌شود كه قبلا به آنها هشدار داده شده بود كه از نجوى بپرهیزند، كارى كه ذاتا تولید بدگمانى در دیگران و نگرانى مى‌ كند، ولى آنها نه تنها به این دستور گوش فرا ندادند، بلكه محتواى نجواى خود را انجام گناه و امورى بر خلاف دستور خدا و پیامبر ص انتخاب كردند.تفاوت میان" اثم" و" عدوان" و" معصیة الرسول" از این نظر است كه" اثم" شامل گناهانى مى‌ شود كه جنبه فردى دارد (مانند شرب خمر) و" عدوان" ناظر به امورى است كه موجب تعدى بر حقوق دیگران است، و اما" معصیة الرسول" مربوط به فرمان هایى است كه شخص پیامبر ص به عنوان رئیس حکومت اسلامی در زمینه مصالح جامعه مسلمین صادر مى ‌كند.بنا بر این آنها در نجواهاى خود هر گونه عمل خلاف را مطرح مى ‌كردند، اعم از اعمالى كه در رابطه با خودشان بود یا دیگران و یا حكومت اسلامى و شخص پیامبر ص.تعبیر به" یعودون" و" یتناجون" كه به صورت فعل مضارع آمده است نشان مى ‌دهد كه این كار را پیوسته تكرار مى ‌كردند، و قصدشان ایجاد ناراحتى در قلوب مؤمنان بود.به هر حال، آیه فوق به عنوان یك اخبار غیبى پرده از روى اعمال خلاف آنها برداشت، و خط انحرافى آنان را فاش كرد.و از آنجا كه مؤمنان نیز گه گاه به خاطر ضرورت ها یا تمایلاتى به نجوى‌ مى‌ پرداختند در آیه بعد روى سخن را به آنها كرده، و براى اینكه در این كار آلوده به گناهان منافقان و یهود نشوند مى‌ فرماید:" اى كسانى كه ایمان آورده ‌اید هنگامى كه نجوى مى ‌كنید به گناه و تعدی و معصیت رسول خدا نجوى نكنید، محتواى نجواى شما باید پاك و الهى باشد، به كارهاى نیك و تقوى نجوى كنید" (یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا تَناجَیتُمْ فَلا تَتَناجَوْا بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِیةِ الرَّسُولِ وَ تَناجَوْا بِالْبِرِّ وَ التَّقْوى‌)." و از مخالفت خدا بپرهیزید، همان خدایى كه بازگشت و جمع همه شما به سوى او است" (وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی إِلَیهِ تُحْشَرُونَ‌).از این تعبیر به خوبى استفاده مى ‌شود كه اصل نجوى اگر در میان مؤمنان باشد، سوء ظنى بر نیانگیزد، و تولید نگرانى نكند و محتواى آن توصیه به نیكی ها و خوبی ها باشد مجاز است.ولى هر گاه از كسانى همچون یهود و منافقان سر زند كه هدف شان آزار مؤمنان پاك دل است نفس این عمل زشت و حرام است تا چه رسد به اینكه محتواى آن نیز شیطانى باشد. لذا در آیه بعد كه آخرین آیه مورد بحث است مى ‌افزاید:" نجوى تنها از ناحیه شیطان مى‌باشد" (إِنَّمَا النَّجْوى‌ مِنَ الشَّیطانِ‌)." تا مؤمنان ناراحت و غمگین شوند" (لِیحْزُنَ الَّذِینَ آمَنُوا)." ولى باید بدانند كه شیطان جز به اذن پروردگار نمى ‌تواند به مؤمنان زیان برساند" (وَ لَیسَ بِضارِّهِمْ شَیئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ‌).چرا كه هر مؤثرى در عالم هستى است تاثیرش به فرمان خدا است، حتى سوزاندن آتش و برندگى شمشیر كه اگر جلیل نهی كند حتى فرمان خلیل را نمى ‌برند." بنا بر این مؤمنان باید تنها بر خدا توکل كنند، و از هیچ چیز جز او نترسند و بر غیر او دل ننهند" (وَ عَلَى اللَّهِ فَلْیتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ‌).آنها با روح توكل و اعتماد بر خدا به خوبى مى ‌توانند بر تمام این مشكلات پیروز شوند و نقشه ‌هاى پیروان شیطان را نقش بر آب كنند و توطئه ‌هاى آنها را در هم بكوبند.

← احکام نجوا


نجوى و سخنان در گوشى‌ از نظر فقه اسلامی احكام مختلفى بر حسب اختلاف شرائط دارد، و به اصطلاح به احکام خمسه تقسیم مى ‌شود، یعنى گاه حرام است و این در صورتى است كه موجب اذیت و آزار و هتك حیثیت مسلمانى گردد و چنین نجوایى نجواى شیطانى است كه هدفش غمگین ساختن مؤمنان است.در مقابل گاه حكم وجوب به خود مى‌ گیرد، و این در صورتى است كه مساله سرى لازمى در میان باشد كه افشاى آن خطرناك، و عدم ذكر آن نیز موجب تضییع حق و یا خطرى براى اسلام و مسلمین است.و گاه متصف به استحباب مى ‌شود و آن در جایى است كه انسان براى انجام كارهاى نیك و بر و تقوى به سراغ آن رود، و همچنین حكم کراهت و اباحه.ولى اصولا هر گاه هدف مهمترى در كار نباشد نجوى كردن كار پسندیده ‌اى نیست، و بر خلاف آداب مجلس است زیرا نوعى بى اعتنایى یا بى اعتمادى نسبت به دیگران محسوب مى‌ شود لذا در حدیثى از پیغمبر اكرم ص مى ‌خوانیم:اذا كنتم ثلاثه فلا یتناجى اثنان دون صاحبهما، فان ذلك یحزنه:" هنگامى كه سه نفر باشید دو نفر از شما جداى از شخص سوم به نجوى نپردازد چرا كه‌ این امر نفر سوم را غمگین مى ‌كند".در حدیث دیگرى از ابو سعید خدری مى ‌خوانیم كه مى‌ گوید: ما براى اجراى دستورات پیامبر ص در شب ها كه گاهى مطلب لازمى پیش مى ‌آید به تناوب در نزدیكى اقامتگاه آن حضرت مراقب بودیم، یك شب عده زیادى گرد هم آمده بودند و آهسته سخن مى ‌گفتیم، پیامبر ص بیرون آمد و فرمود: ما هذه النجوى؟ ا لم تنهوا عن النجوى؟:" این سخنان در گوشى چیست؟ آیا شما از نجوى نهی نشده‌ اید"؟!.از روایات متعددى نیز استفاده مى ‌شود كه شیطان براى غمگین ساختن مؤمنان از هر وسیله ‌اى استفاده مى ‌كند، نه فقط از نجوى بلكه گاه در عالم خواب صحنه ‌هایى در برابر چشم او مجسم مى ‌كند كه موجب اندوه او شود و دستور داده شده است كه مؤمنان در اینگونه موارد با پناه بردن به ذات پاك خدا و توکل بر او اینگونه القائات شیطانى را از خود دور كنند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجادله/سوره۵۸، آیه۸.    
۲. مجادله/سوره۵۸، آیه۹.    
۳. مجادله/سوره۵۸، آیه۱۰.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۴۳۱.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۴۳۵.    


منبع

[ویرایش]

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۸، ص۴۰۷، برگرفته از مقاله «تقوا در نجوا».    


رده‌های این صفحه : تقوا | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار