تقویم‌التاریخ

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تقویم التواریخ ، کتابی است مختصر در تاریخ عمومی که از ابتدای عالم تا نیمه قرن یازدهم می‌باشد.


مولف کتاب

[ویرایش]

این کتاب نوشته مصطفی بن عبداللّه چلبی معروف به حاجی خلیفه ، مورخ و مؤلف ترک می‌باشد.

محتوای کتاب

[ویرایش]

حاجی خلیفه رویدادهای مهم جهان را از خلقتحضرت آدم تا هجرت پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم بر مبنای تاریخگذاری گاه شماری ، و حوادث یازده قرنتاریخ اسلام را از هجرت تا ۱۰۵۸ ، به ترتیب سالشماری فراهم آورد.

فهرست‌واره بودن کتاب

[ویرایش]

وی در کشف الظنون 
[۱] مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج۱ ، ستون ۴۶۹ ، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
  ، تقویم التواریخ را تألیفی ترکی و فهرست‌واره ای برای کتب تاریخی ، بویژه کتاب فَذْلَکَه خود خوانده و به چگونگی تدوین آن اشاره کرده است.او با استفاده از کتب متداول تاریخ ، وقایع را فهرست مانند در جدول‌هایی تنظیم نموده است.

تنظیم کتاب

[ویرایش]

و مطالب آن را در دو بخش (بخش اول در سه دفتر و بخش دوم در ده دفتر) نوشته است.وی کتاب را در هجده جدول  ، بدون ذکر مآخذ  ، تنظیم کرده است: از آغاز آفرینش تا هجرت نبوی در هفت جدول و هریک از قرون اسلامی در یک جدول.

ویرایش کتاب

[ویرایش]

در طرح اولیه این اثر بین مؤلف و بعضی از مورخان ترک معاصر وی اختلاف نظر بوده است ؛ ازینرو ، حاجی خلیفه حجم مطالب هر صفحه را کم کرده و جداول را کنار نهاده و بدون تغییر در محتوای کتاب  ، آن را در تحریر جدید در چهار بخش تنظیم نموده است. 
[۲] تقویم التواریخ ،ج۱ ، ستون ۴۶۹ و پانویس ۱ ، مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰. 


تاریخ تالیف

[ویرایش]

وی در تقویم التواریخ 
[۳] مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته،ص ۳۸ چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش.
 تاریخ تألیف کتاب را ۱۰۶۰ ذکر کرده که ظاهر تاریخ تجدید تألیف آن است.

نسخه‌های تقویم التواریخ

[ویرایش]

از تقویم التواریخ نسخه‌هایی در دست است که در آن‌ها متن تاریخ در جدولها به فارسی و مقدمه و ضمائم به ترکی است. 
[۴] احمد منزوی ، فهرست‌واره کتاب‌های فارسی ، ج۱ ، ص۵۹۸ ، تهران ۱۳۷۴ش . 
[۵] احمد منزوی ، فهرست‌واره کتاب‌های فارسی ، ج۱ ، ص۵۹۸ ۵۹۹ ، تهران ۱۳۷۴ش . 


← نسخه خطی کتاب


نسخه‌ای از ترجمه فارسی این کتاب  ، از مترجمی ناشناخته در ۱۰۷۵ ، در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران (ش ۳۱۷۳) در ۸۵ برگ به خط نستعلیق بدون نام کاتب و مورخ وجود دارد.
این نسخه شامل حوادث تا ۱۰۵۸ است 
[۶] مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمه محدّث ، ص۱۴،چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 
[۷] مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمه محدّث ، ص۱۵ ، چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 
 و ظاهرا از متن اصلی کتاب ترجمه شده است.

← دو نسخه دیگر ترجمه فارسی


دو نسخه دیگر از این ترجمه فارسی در تهران وجود دارد که یکی مشتمل بر ذیل حوادث تا ۱۰۷۰ و دیگری مشتمل بر ذیل حوادث تا ۱۰۸۵ است. 
[۸] مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمهمحدّث ، ص۱۵چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 


← نسخه‌های تقویم التواریخ در استانبول


دو نسخه از تقویم التواریخ در استانبول هست؛ یکی از حسین بن جعفر معروف به هزارفن (۱۰۲۰ـ ۱۱۰۳) ، مورخ عثمانی و دوست حاجی خلیفه ، که مشتمل برذیلی فارسی بر متن اصلی کتاب تا پایان ۱۰۷۸ است  ، دیگری نسخه‌ای در کتابخانه کوپریلی استانبول (ش ۱۰۶۴) ، به خط ابوبکربن محرّم بوسنوی در ۱۰۸۱ که از متن اصلی استنساخ شده و بدون ذکر نام ذیل نویس است.
آنتوان گالان (۱۰۵۶ـ۱۱۲۷/ ۱۶۴۶ـ ۱۷۱۵) ، مترجم و خاورشناس فرانسوی  ، در ۱۰۹۲ و ۱۰۹۳ برای ترجمه بخش‌هایی از کشف الظنون و تقویم التواریخ ، از متن فارسی ذیل تقویم التواریخ هزارفن بهره جست.

ترجمه به زبان‌های مختلف

[ویرایش]

تقویم التواریخ در ۱۱۴۶/ ۱۷۳۳ در استانبول به چاپ رسید.
 
این کتاب به زبان‌های مختلف ترجمه شده است و به لحاظ ایجاز و اعتبار  ، از مصادر مستشرقان  ، از جمله برنهارد دورن (۱۲۲۰ـ ۱۲۹۸/ ۱۸۰۵ـ ۱۸۸۱) ، بوده است.

منابع

[ویرایش]

(۱) مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش.
(۲) مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه،کشف الظنون،ج ۱ ، ستون ۴۶۹ بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
(۳) احمد منزوی ، فهرست‌واره کتاب‌های فارسی ، تهران ۱۳۷۴ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج۱ ، ستون ۴۶۹ ، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۲. تقویم التواریخ ،ج۱ ، ستون ۴۶۹ و پانویس ۱ ، مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰. 
۳. مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته،ص ۳۸ چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش.
۴. احمد منزوی ، فهرست‌واره کتاب‌های فارسی ، ج۱ ، ص۵۹۸ ، تهران ۱۳۷۴ش . 
۵. احمد منزوی ، فهرست‌واره کتاب‌های فارسی ، ج۱ ، ص۵۹۸ ۵۹۹ ، تهران ۱۳۷۴ش . 
۶. مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمه محدّث ، ص۱۴،چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 
۷. مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمه محدّث ، ص۱۵ ، چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 
۸. مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، ترجمه تقویم التواریخ: سالشمار وقایع مهم جهان از آغاز آفرینش تا سال ۱۰۸۵ ه ق ، از مترجمی ناشناخته ، مقدمهمحدّث ، ص۱۵چاپ میرهاشم محدّث ، تهران ۱۳۷۶ش. 


منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «تقویم التواریخ»، شماره۳۷۶۲    .


رده‌های این صفحه : کتاب شناسی | کتب تاریخی




جعبه ابزار