جمع قرآن در عصر عثمان

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قرآن کریم در زمان‌های مختلفی جمع‌آوری گردیده است، یکی از این جمع‏آوری‌ها در زمان عثمان صورت گردید که به جمع عثمانی معروف شده است.


مقدمه

[ویرایش]

پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) جمع‏آوری قرآن به صورت رسمی به دستور خلیفه اول و به همت «زید بن ثابت» صورت گرفت، پیش از آن حضرت علی (ع) نیز که از همه به قرآن آشناتر بود، مصحفی را تدوین نمود.
با گسترش فتوحات اسلامی در دهه‌ دوم و سوم هجری و گرایش روز افزون به اسلام و علاقه زیادی که به کتابت قرآن داشتند، سبب شد تا آنها که سواد کتابت و نگارش داشتند، به اندازه توان و امکانات خویش، به کتابت قرآن همت کرده از مصحف‌های معروف و موجود در هر منطقه، استنساخ نمایند. در منابع تاریخی مواردی متعدد از وقوع اختلاف میان مسلمانان در قرائت قرآن گزارش شده و گفته‌اند که این اختلافات سبب گردید تا برای حل آن، بعضی به چاره‌جویی بپردازند
[۱] درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، ۱۳۷۸، ص۱۹۸.
.

تشکیل گروه برای یکی کردن قرآن‌ها

[ویرایش]

پیشنهاد یکی کردن قرائات مصاحف از سوی «حذیفه» بود. عثمان نیز بر ضرورت چنین اقدامی واقف گشته، از این رو صحابه را به مشورت فرا خواند و آنها همگی بر ضرورت چنین کاری، با همه دشواریهای آن، نظر مثبت دادند.
عثمان کمیته‌ای مرکب از چهار نفر تشکیل داد که عبارت بودند از: زید بن ثابت، عبدالله بن زبیر، سعید بن عاص و عبدالرحمن بن حارث، و بعداً مجموع آنها به دوازده نفر رسید و به آنان دستور داد که چون قرآن به زبان قریش نازل شده است، آن را به زبان قریش بنویسند.

چگونگی و مراحل انجام کار

[ویرایش]

گروه توحید مصاحف در سال ۲۵ هجری تشکیل گردید و نخستین اقدامی که از سوی گروه به دستور عثمان انجام گرفت، جمع‏آوری تمام نوشته‌های قرآنی از اطراف و اکناف کشور پهناور اسلامی آن روز بود.
در این مرحله، قرآنها پس از جمع‏آوری و ارسال به مدینه، به دستور خلیفه سوم سوزانده و یا در آب جوش انداخته می‌شدند و به همین جهت عثمان را «حراق المصاحف» نامیده‌اند. آخرین مرحله، ارسال مصاحف استنساخ شده به مناطق و مراکز مهم بود. با ارسال این مصاحف با هر کدام یک قاری نیز از سوی خلیفه اعزام می‌گشت تا قرآن را بر مردم قرائت کند
[۲] درسنامه علوم قرآنی، ص۲۰۳.
.

تعداد مصحف‌های عثمانی

[ویرایش]

مورخان در شمار مصحف‌هایی که تهیه و به اطراف و اکناف بلاد اسلامی فرستاده شد، اختلاف دارند؛ «ابن ابی داود» آنها را شش جلد برشمرده که به مراکز اسلامی مکه، کوفه، بصره، شام، بحرین و یمن فرستاده شد و یک جلد نیز در مدینه نگه داشتند که آن را «اُم» و یا «امام» می‌نامیدند. یعقوبی در تاریخ خود، دو جلد دیگر به این تعداد اضافه کرده که به مصر و الجزیره فرستاده شده است. مصحف‏هایی که به مناطق مختلف فرستاده شده بود، در مرکز منطقه حفظ ‌شده و از روی آن نسخه‌های دیگری نوشته ‌می‌شد تا در دسترس مردم قرار گیرد
[۳] آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمد هادی معرفت، ترجمه ابو محمد وکیلی، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱، ج۱، ص۴۲۵.
.

مشخصات کلی مصحف‌های عثمانی

[ویرایش]

ترتیب سوره‏ها در مصحف عثمانی، همان ترتیبی بود که در مصحف کنونی وجود دارد و نیز با ترتیبی که در مصحفهای صحابه در آن وقت بکار برده شده بود، به خصوص با مصحف «ابی بن کعب» تطبیق می‌کرد و به مقتضای خطی که در آن وقت بین مردم عرب رایج بود، از هر گونه نقطه و علامت‌گذاری خالی بودند
[۴] آموزش علوم قرآن، ج۱، ص۴۳۳.
.

دیدگاه اهل بیت و شیعه

[ویرایش]

اجماع شیعه بر این عقیده است که آنچه امروز در دست ماست، همان قرآن کامل و تمام بوده و مصحف عثمانی، همان قرآنی است که هم اکنون در دست ماست و عاری از هر گونه تحریف می‏باشد. به این مطلب امامان شیعه هم اشاره دارند.
مردی در حضور امام صادق (ع)، حرفی از قرآن بر خلاف آنچه مردم قرائت می‌کردند، قرائت کرد. امام (ع) به او فرمود: «دیگر این کلمه را به این نحو قرائت مکن و همان‏طور که همگان قرائت می‌کنند، تو نیز قرائت کن»
[۵] آموزش علوم قرآن، ج۱، ص۴۱۶.
.

دیدگاه حضرت علی (ع) در مورد مصحف عثمانی

[ویرایش]

حضرت علی (ع) رأی موافق خود را با برنامه توحید مصاحف به طور اجمالی اظهار کرد. ابن ابی داود از سوید بن غفله روایت کرده که حضرت علی (ع) فرمود: «سوگند به خدا که عثمان درباره مصاحف هیچ عملی را انجام نداد، مگر اینکه با مشورت ما بود»
[۶] الاتقان فی علوم القرآن، جلال الدین سیوطی، انتشارات عصریه، چاپ بیروت، سال ۱۴۰۸، ج۱، ص۱۷۰، نوع ۱۸.
.
و یا در روایت دیگر فرمود: «اگر امر مصحف‌ها به من نیز سپرده می‌شد، من همان می‌کردم که عثمان کرد»
[۷] النَشر فی القراءات العَشر، محمد بن محمود مشقی معروف به ابن جزری، انتشارات دارالکتب العلمیه، چاپ بیروت، ج۱، ص۸.
.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، ۱۳۷۸، ص۱۹۸.
۲. درسنامه علوم قرآنی، ص۲۰۳.
۳. آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمد هادی معرفت، ترجمه ابو محمد وکیلی، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱، ج۱، ص۴۲۵.
۴. آموزش علوم قرآن، ج۱، ص۴۳۳.
۵. آموزش علوم قرآن، ج۱، ص۴۱۶.
۶. الاتقان فی علوم القرآن، جلال الدین سیوطی، انتشارات عصریه، چاپ بیروت، سال ۱۴۰۸، ج۱، ص۱۷۰، نوع ۱۸.
۷. النَشر فی القراءات العَشر، محمد بن محمود مشقی معروف به ابن جزری، انتشارات دارالکتب العلمیه، چاپ بیروت، ج۱، ص۸.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه    



رده‌های این صفحه : جمع آوری قرآن | قرآن شناسی




جعبه ابزار