جواهرالمضیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جواهرالمُضِیه، نخستین‌ تألیف‌ درباره طبقات‌ و شرح‌ احوالِ عالمان‌ حنفی‌ ، به‌ عربی‌، اثر ابن ابی‌الوفا عبدالقادر بن‌ محمد قُرَشی‌ (متوفی‌ ۷۷۵) می‌باشد.


سبب تألیف کتاب جواهرالمضیه

[ویرایش]

به‌ نوشته مؤلف‌،
[۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
سبب‌ تألیفِ این‌ کتاب‌، نبودن‌ کتابی‌ در باره طبقات‌ و احوال‌ عالمان‌ حنفی‌ مذهب‌ و ترغیبِ برخی‌ استادان‌ و معاصران‌ او، مانند قطب‌الدین‌ عبدالکریم‌ حلبی‌، تقی‌الدین‌ سُبکی‌ شافعی‌، ابوالحسن‌ علی‌ ماردینی‌ و فرزند او عبداللّه‌ بوده‌ است‌.
[۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۹ـ۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


تاریخ تألیف کتاب جواهرالمضیه

[ویرایش]

تاریخ‌ شروع‌ و پایان‌ تألیف‌ الجواهر المضیه معلوم‌ نیست‌، اما ذکر تاریخ‌ ۷۵۹ در کتاب‌
[۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۵۴۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
نشان‌ می‌دهد که‌ تألیف‌ کتاب‌ چند سال‌ پیش‌ از ۷۵۹ آغاز شده‌ است‌، هرچند که‌ با توجه‌ به‌ برخورداری‌ مؤلف‌ از راهنمایی‌ عالمان‌ مذکور می‌توان‌ حدس‌ زد که‌ او سال‌ها پیش‌ از آن‌ به‌ تمهید مقدمات‌ تألیف‌ مشغول‌ بوده‌ است‌.
همچنین‌ از ذکر تاریخ‌ ۷۷۱
[۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۶۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و تکرار آن‌
[۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۴۳۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
بر می‌آید که‌ تألیف‌ کتاب‌ تا سال‌های‌ پایانی‌ عمر مؤلف‌ ادامه‌ داشته‌ و احتمالاً در اواخر عمرش‌، با سرعت‌ بیشتری‌ پیش‌ رفته‌ است‌.

ابواب جواهرالمضیه

[ویرایش]

الجواهر المضیه، با مقدمه‌ای‌ مفصّل‌ در سه‌ باب‌ آغاز می‌شود: باب‌ اول‌
[۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۳ـ۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
در بیان‌ اسماءالحسنی‌، باب‌ دوم‌
[۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۳۰ـ ۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
در بیان‌ پاره‌ای‌ مطالب‌ به‌ویژه‌ نام‌های‌ رسول‌ خدا صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم‌ و معرفی‌ فرزندان‌ او، و باب‌ سوم‌
[۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۴۹ـ۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
در مناقب‌ ابوحنیفه‌ .

بخش اصلی کتاب مذکور

[ویرایش]

بخش‌ اصلی‌ کتاب‌، یعنی‌ شرح‌ احوال‌ و طبقات‌ و آثار عالمان‌ حنفی‌، شامل‌ ۱۱۵، ۲ شرح‌ حال‌ در هفت‌ قسمت‌ (با عنوان‌ کتاب‌) است‌، بدین‌ترتیب‌: کتاب‌الاسماء شامل‌ ۸۷۱، ۱ زندگینامه‌، بزرگ‌ترین‌ بخش‌ این‌ مجموعه‌ می‌باشد و مؤلف‌ عنوان‌ کتاب‌الاسماء را در پایان ‌فصل‌ آورده‌ است‌
[۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۶۵۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌الکُنی‌'، شامل‌ ۱۲۲ زندگینامه‌
[۱۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۷ـ۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌الذیل‌ علی‌ الکُنی‌'، شامل‌ چهارده‌ زندگینامه‌
[۱۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۰۱ـ ۱۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌ النساء، کوچک‌ترین‌ بخش‌ مجموعه‌، شامل‌ پنج‌ زندگینامه‌ در باره عالمان‌ زن‌
[۱۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۱۷ـ ۱۲۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌ الانساب‌، شامل‌ ۴۴ زندگینامه‌
[۱۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۲۵ـ ۳۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌ الالقاب‌، شامل‌ ۵۳ زندگینامه‌
[۱۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۳۴۹ـ ۴۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و کتاب‌ مَن‌ عُرِفَ بابن‌ فُلان‌، شامل‌ شش‌ زندگینامه‌.
[۱۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص۴۴۹ـ۵۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

بخش‌ پایانی‌ الجواهر المضیه (کتاب‌ الجامع‌) مطالب‌ متنوعی‌ دارد.
[۱۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۲۵ ـ ۶۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


محتوای کتاب الاسماء

[ویرایش]

بیش‌ از سه‌ چهارم‌ شرح‌حال‌ها در کتاب‌ الاسماء آمده‌ که‌ در آن‌ نام‌ افراد سرشناسه‌ (مدخل‌) است‌، اما معمولاً در مواردی‌ که‌ کنیه‌ یا لقب‌ یا نسبت‌ فرد از نام‌ او مشهورتر بوده‌، عنوان‌ مشهورتر سرشناسه‌ شده‌ است‌.
در موارد بسیاری‌ نیز شرح‌حال‌ فرد تکرار شده‌، مانند تکرار شرح‌حال‌ محمد بن‌ حسین‌ بخاری‌
[۱۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۱۴۱ـ۱۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و محمد بن‌ محمود کَرْدَری،
[۱۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۳۶۲ـ ۳۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
هر دو در ذیل‌ «خواهرزاده‌».
[۲۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۱۸۳ـ۱۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

در مواردی‌ نیز نام‌ یا شرح‌حال‌ یک‌ فرد بیش‌ از دو بار آمده‌، مانند ابوعصمه نوح‌ بن‌ ابی‌مریم‌ که‌ در چهار جا مطرح‌ شده‌ است‌: در دو جای‌ کتاب‌ الاسماء با عنوان‌ «الجامع‌»
[۲۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۷ـ ۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و «نوح‌ بن‌ ابی‌مریم‌»،
[۲۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
در کتاب‌ الالقاب‌ با عنوان‌ «الجامع‌»
[۲۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۳۷۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و در کتاب‌ الکنی‌' با عنوان‌ «ابوعصمه».
[۲۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۶۷ـ ۶۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

در بیش‌تر موارد ذکرِ شرح‌حال‌ در غیر جای‌ اصلی‌ گفته‌ شده‌ که‌ تفصیل‌ آن‌ قبلاً آمده‌ است‌ یا بعداً خواهد آمد.
[۲۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۱۵۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۲۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۲۱۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۲۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۵۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۲۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۴۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

مؤلف‌ به‌ این‌گونه‌ ارجاعات‌ پایبند بوده‌ است‌.
[۲۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۰۵ـ۱۰۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۱۵ ـ ۱۱۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌ ۱۳۴ـ ۱۳۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌ ۲۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌۱۰ـ۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


← روش تدوین کتاب‌ الاسماء و کتاب‌ النساء


قرشی‌ در بخش‌های‌ کتاب‌ الاسماء و کتاب‌ النساء، هر کتاب‌ را به‌ترتیب‌ الفبایی نام‌ و نام‌ پدر و نام‌ جد و در سایر بخش‌ها، به‌ترتیب‌ الفبایی کنیه‌ یا نسبت‌ یا لقب‌ و یا مضافٌ الیه‌ ابن‌ تنظیم‌ کرده‌، با این‌ همه‌، مانند برخی‌ منابع‌ شرح‌ حال‌ پیش‌ از خود، از جمله‌ تاریخ‌ نیشابور و تاریخ‌ بغداد ، درمواردی‌ در کتاب‌ الاسماء از این‌ ترتیب‌ عدول‌ کرده‌ است‌، مانند تقدم‌ نام‌ عبداللّه‌ در حرف‌ «ع‌» بر اسامی‌ دیگری‌ که‌ با عبد شروع‌ می‌شوند
[۳۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و تقدم‌ نام‌ محمد در حرف‌ «م‌» به‌احترام‌ نام‌ پیامبر صلی‌اللّه‌ علیه‌وآله‌وسلم‌.
[۳۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۱۴۶ـ۱۴۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۳۲۲ـ۳۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

در مواردی‌ که‌ نام‌ پدر فرد معلوم‌ نبوده‌، بعد از نام‌، لقب‌ یا شهرت‌ یا نسبت‌ فرد برای‌ ترتیب‌ الفبایی‌ ملاک‌ بوده‌ است‌.
[۳۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۳۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۳۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


روش تنظیم زندگینامه‌ها در جواهر

[ویرایش]

مؤلف‌ در تنظیم‌ زندگینامه‌ها، پس‌ از ذکر نام‌ و کنیه‌ و لقب‌، به‌ مطالبی‌ از این‌ دست‌ پرداخته‌ است‌: تاریخ‌ و محل‌ ولادت‌، محل‌ زندگی‌، بستگان‌ مشهور، نام‌ استادان‌ و شاگردان‌، نام‌ مشایخ‌ حدیثی‌ یا راویان‌ حدیث‌ از او، محل‌ تعلیم‌ و تعلم‌، علومی‌ که‌ آموخته‌، سفرها، آثار و تألیفات‌، اظهارات‌ دیگران‌ در باره او، تاریخ‌ ومحل‌ درگذشت‌ و محل‌ دفن‌. او در شماری‌ از زندگینامه‌ها به‌ ذکر اطلاعات‌ اجمالی‌ بسنده‌ کرده‌ است‌.
مثلاً، گاه‌ فقط‌ ذکر کرده‌ که‌ فرد موردنظر، صاحب‌ فلان‌ اثر یا آثار است‌،
[۴۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۰۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
پدر فلان‌ فردِ مشهور است‌،
[۴۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۱۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
با فرد شناخته‌ شده‌ای‌ دوستی‌ داشته‌
[۴۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۳۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و استاد یا شاگرد فلان‌ فرد معروف‌ بوده‌ است‌.
[۴۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۴۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

گاه‌ تنها شهرت‌ فرد در آثار حنفیان‌ بیان‌ شده‌،
[۵۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۲۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
گاهی‌ هم‌ یک‌ فرد برای‌ مؤلف‌ به‌ کلی‌ ناشناخته‌ بوده‌ است‌.
[۵۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

در برخی‌ موارد هم‌ که‌ تاریخ‌ تولد و مرگ‌ فرد را نمی‌دانسته‌، به‌ ذکر طبقه او بسنده‌ کرده‌ است‌.
[۵۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۸۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۵۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۳۰۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۵۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۲۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

بنابراین‌، حجم‌ زندگینامه‌ها بسیار متفاوت‌ است‌، گاهی‌ چهار پنج‌ صفحه‌ یا بیشتر
[۵۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۳ـ۱۲۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۵۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۳۷ـ۱۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۵۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۲۰۸ـ۲۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و گاه‌ یکی‌ دو کلمه‌ یا نیم‌ سطر یا یکی‌ دو سطر.
[۵۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۸۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۵۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۱۱ـ۱۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


ویژگی جواهرالمضیه

[ویرایش]

یکی‌ از ویژگی‌های‌ الجواهرالمضیه اشتمال‌ آن‌ بر مطالب‌ گوناگون‌ تاریخی‌، جغرافیایی‌، حدیثی‌، کلامی‌ ، فقهی‌ ، ادبی‌، کتاب‌شناختی‌ و تمدنی‌ است‌ و از این‌ رو، منعکس‌کننده اوضاع‌ و احوال‌ علمی‌ و فرهنگی‌ و تمدنی‌ جوامع‌ اسلامی‌ پس‌ از حمله مغولان‌ است‌.

حوادث تاریخی ذکر شده در جواهر

[ویرایش]

قرشی‌، به‌ مناسبت‌، به‌ برخی‌ حوادث‌ تاریخی‌ دوران‌ خود یا پیش‌ از خود اشاره‌ کرده‌ است‌، نظیر حمله مغولان‌،
[۶۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌۷۰ـ۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص۴۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۵۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۶۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۶۱۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
منازعات‌ حنفیان‌ و شافعیان‌ در خراسان‌ ،
[۶۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۸۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
فتنه بین‌ ناصبیان‌ و حنبلیان‌ ،
[۶۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۱۰۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
ماجرای‌ محنت‌ و خلقِ قرآن‌
[۷۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۳ـ۴۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۷۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۷۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۱۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و قتل‌ و غارت‌ اسماعیلیان‌ .
[۷۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۲۲۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

گاه‌ نیز به‌ برخی‌ اتفاقات‌ تاریخی‌ توجه‌ ویژه‌ نشان‌ داده‌ است‌.
مثلاً، در جایی‌
[۷۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۳ـ۱۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
با عنوان‌ «فائدةٌ اتفاقیةٌ اعتباریه» نوشته‌ که‌ سال‌ ۷۱۰ در تاریخ‌ مصر سالی‌ استثنایی‌ بوده‌ است‌، زیرا در آن‌ سال‌ سلطان‌ و قاضی‌ و مفسر و واعظ‌ و شیخ‌الشیوخ‌ و محتسب‌ و نظیر آن‌ها، همه‌، درگذشته‌اند.

توجه قرشی به نکات ادبی

[ویرایش]

قرشی‌ به‌ نکات‌ ادبی‌ هم‌ توجه‌ داشته‌ است‌، از جمله‌ ذکر ضبط‌های‌ گوناگون‌ یک‌ لفظ‌
[۷۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۴۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و معنای‌ واژه‌ها.
[۷۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۷۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۱۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۷۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌۱۸۰ـ ۱۸۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۷۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص۲۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

گاهی‌ هم‌ کلمه‌ای‌ را با تلفظ‌ محلی‌ آورده‌، مانند واژه «دِلِّی‌» که‌ تلفظ‌ دهلی‌ است‌.
[۸۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

عبدالقادر قرشی‌ به‌ نکات‌ کتاب‌شناختی‌ توجه‌ نشان‌ داده‌ است‌، مانند توصیف‌ تفصیلی‌ پاره‌ای‌ از کتاب‌ها،
[۸۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۸۳ـ۱۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۸۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۶ـ ۴۲۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۸۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌۴۶۱ـ۴۶۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
تاریخ‌دار بودن‌ نسخه‌
[۸۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و خوب‌ بودن‌ آن‌
[۸۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۳۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و گزارش‌ نسخه‌هایی‌ که‌ دیده‌ بوده‌ است‌.
[۸۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

وی‌ گاهی‌ اطلاعات‌ نادری‌ در باره برخی‌ کتاب‌ها به‌ دست‌ داده‌، مثلاً گفته‌ که‌ ابوجعفر بخاری‌، انساب‌الاشراف‌ بَلاذُری‌ و برخی‌ دیگر از کتب‌ نفیس‌ را، که‌ در عراق‌ نبوده‌، به‌ آنجا آورده‌ است‌.
[۸۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


کتب مورد استفاده قرشی در جواهر

[ویرایش]

قرشی‌ همچنین‌ به‌ کتاب‌های‌ مهم‌ حدیثی‌ و فقهی‌ حنفیان‌ توجه‌ ویژه‌ داشته‌ و در جای‌جای‌ کتاب‌ از آن‌ها نقل‌ قول‌ نموده‌ و نام‌ کسانی‌ را که‌ آن‌ها را خوانده‌ یا تدریس‌ یا حفظ‌ کرده‌اند آورده‌ است‌، از جمله‌ القُنْیه، اثر مختار بن‌ محمود زاهدی‌
[۸۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
الهدایه، اثر مَرْغینانی‌
[۸۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۴_۶۵۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
الجامع‌ الکبیر
[۹۰] ابن ابی‌الوفا،، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۲۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و الجامع‌ الصغیر
[۹۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۲۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۹۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و المختصر، اثر احمد بن‌ محمد قدوری‌.
[۹۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۲ـ۶۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۹۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

پاره‌ای‌ نکات‌ مربوط‌ به‌ تاریخ‌ فقه‌، از جمله‌ احیای‌ اصول‌ فقه‌ به‌ دست‌ عِمادی‌ کَرْدری،
[۹۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۲۲۹ـ۲۳۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
سلسله‌ سند فقهی‌ سَروجی‌ (متوفی‌ ۷۱۰) تا ابوحنیفه‌،
[۹۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۵ـ۱۲۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
کتاب‌های‌ درسی‌ حنفیان‌
[۹۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و نیز پاره‌ای‌ مسائل‌ کلامی‌
[۹۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۸۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۹۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۳ ـ ۴۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
در این‌ کتاب‌ جالب‌ توجه‌ است‌.

بررسی تمدن دوران مولف در کتاب جواهر

[ویرایش]

نکاتی‌ که‌ به‌ تمدن‌ آن‌ دوره‌ و پیش‌ از آن‌ مربوط‌ است‌ نیز در الجواهر المضیه چشمگیر است‌، از جمله‌ معرفی‌ مساجد ،
[۱۰۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۹۸ ـ۵۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
مدارس‌ ،
[۱۰۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۹۳ ـ۵۹۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
مقبره‌ ها
[۱۰۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۵، ص‌۶۰۰ـ۶۰۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و خانقاه‌ ها.
[۱۰۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۵، ص‌۵۷۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

همچنین‌ از کتاب‌ می‌توان‌ پراکندگی‌ جغرافیایی‌ حنفیان‌ و مذهب‌ حنفی‌ را به‌ دست‌آورد.
[۱۰۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۵۷ ـ۶۰۶، فهرست‌ امکنه‌، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۰۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۵ ـ۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


ویژگی دیگر جواهرالمضیه

[ویرایش]

از دیگر ویژگی‌های‌ الجواهر المضیه، تفکیک‌ و تعیین‌ هویت‌ برخی‌ عالمان‌ حنفی‌ و شافعی‌ هم‌نام‌ یا عالمان‌ دارای‌ لقب‌ یا نسبت‌ مشترک‌،
[۱۰۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۷۷ ـ۵۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
توضیحات‌ راه‌گشا درباره شماری‌ از افراد یاد شده‌ در متون‌ فقهی‌
[۱۰۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۸۷ـ ۵۸۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و تفکیک‌ آثار حنفی هم‌نام‌ با دیگر مذاهب‌ اهل‌ سنّت‌ است‌.
[۱۰۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۸۹ ـ۵۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

قرشی‌ همه‌جا صرفاً ناقل‌ نیست‌ و گاه‌ مطالب‌ را نقد کرده‌
[۱۰۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۹۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۹۲ـ۹۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و در پاره‌ای‌ از موارد، تردید روا داشته‌ است‌.
[۱۱۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۹۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۳۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


محتوای کتاب الجامع (بخش پایانی جواهر)

[ویرایش]

در کتاب‌ الجامع‌،
[۱۱۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۵ ـ ۶۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
که‌ بخش‌ پایانی‌ الجواهر المضیه است‌، نیز نکات‌ درخور توجهی‌ آمده‌ است‌، از جمله‌ مطالبی‌ درباره تعریف‌ صحابی‌ و مصادیق‌ مهم‌ آن‌،
[۱۱۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۷ ـ۵۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۱۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌۵۳۱ ـ۵۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
نخستین‌ کسی‌ که‌ اسلام‌ آورد،
[۱۱۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۹ـ۵۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
بیان‌ مراد از «عَبادِلَه‌» (جمعِ عبداللّه‌) در کتاب‌های‌ فقهی‌ حنفی‌،
[۱۲۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۳۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
تابعین‌،
[۱۲۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۴۱ ـ ۵۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
پیشوایان‌ چهار مذهب‌ فقهی‌ اهل‌ سنّت‌،
[۱۲۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
صاحبان‌ کتب‌ سِتّه‌،
[۱۲۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۷ ـ ۵۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
فقهای‌ سبعه‌،
[۱۲۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۸ـ۵۵۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
قرّاءِ سبعه‌،
[۱۲۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص۵۵۰ـ ۵۵۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
پاره‌ای‌ اطلاعات‌ عمومی‌ تاریخی‌ در باره خلفا
[۱۲۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۵۲ـ۵۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و برخی‌ فواید حدیثی‌.
[۱۲۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۶۰ ـ۵۶۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


کیفیت ذکر منابع در کتاب جواهر المضیه

[ویرایش]

قرشی‌ در ابتدای‌ الجواهر المضیه به‌ تفصیل‌ منابع‌ آن‌ را معرفی‌ نکرده‌ و تنها به‌ برخی‌ از آن‌ها، مانند تاریخ‌ نیشابور (اثر حاکم‌ نیشابوری‌) و نیز منابع‌ تاریخی‌ و اطلاعات‌ شفاهی‌ اشاره‌ نموده‌،
[۱۲۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
اما در جای‌جای‌ کتاب‌، به‌ تفاریق‌، و بیش‌تر با آوردن‌ نام‌ مؤلفان‌ از منابع‌ خود یاد کرده‌ است‌.
مصحح‌ الجواهر المضیه، عبدالفتاح‌ محمدحلو، در مقدمه‌
[۱۲۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۶۱ـ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
عمده منابع‌ مورد استفاده عبدالقادر را، که‌ خود به‌ آن‌ها تصریح‌ کرده‌، آورده‌ که‌ مشتمل‌ است‌ بر ۱۶۸ منبعِ تاریخی عام‌، تاریخ‌نگاری‌ محلی‌، مشیخه‌ها، انساب‌، شرح‌حال‌ها و نیز کتاب‌های‌ فقهی‌ و حدیثی‌ و کلامی‌ و تفسیری‌.
عبدالقادر از منابع‌ دیگری‌ هم‌ بدون‌ ذکر نام‌ آن‌ها استفاده‌ کرده‌ است‌.
[۱۳۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

وی‌ همچنین‌ به‌ دیده‌ها و شنیده‌های‌ خود،
[۱۳۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۱۴ـ ۳۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۲۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۸۲ ـ۵۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۵۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
خواب‌ و رؤیا ،
[۱۳۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۹ ـ ۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
دستخط‌ علما
[۱۳۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۱۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۶۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۳۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۰۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و یادداشت‌های‌ سابق‌ خود
[۱۴۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۴۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۳۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
استناد کرده‌ و با این‌ همه‌، در پاره‌ای‌ موارد هیچ‌گونه‌ مأخذی‌ ذکر ننموده‌ است‌.
[۱۴۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۷۶ـ۶۷۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۴۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۶۸۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۴۴] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۸۶ـ۳۸۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


مهم‌ترین منابع کتاب جواهرالمضیه

[ویرایش]

با توجه‌ به‌ تعداد نقل‌ قول‌ها از سمعانی‌ در الجواهر المضیه، می‌توان‌ گفت‌ کتاب‌ سمعانی‌ مهم‌ترین‌ منبع‌ عبدالقادر بوده‌
[۱۴۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۲۹۳ـ۲۹۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و سپس‌ از آثار ابن‌ نجّار،
[۱۴۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۴۵۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
ذهبی‌ ،
[۱۴۷] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۴۱۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
خطیب‌ بغدادی‌ ،
[۱۴۸] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۶۶ـ۶۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
حاکم‌ نیشابوری‌،
[۱۴۹] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۴۳۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
ابومحمد مُنذِری‌ ،
[۱۵۰] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
عبدالغافر فارسی‌
[۱۵۱] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
و ابوسعد ادریسی‌ استرآبادی‌
[۱۵۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۸۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
بیشترین‌ بهره‌ را برده‌ است‌.
الجواهرالمضیه، با همه ارزش‌ خود، اشتباهاتی‌ دارد.
مثلاً، برخی‌ عالمانِ مذاهبِ دیگر، حنفی‌ تلقی‌ شده‌اند.
[۱۵۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۷ـ ۷۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


دیدگاه حاجی خلیفه درباره کتاب جواهر

[ویرایش]

حاجی‌خلیفه‌
[۱۵۴] حاجی‌ خلیفه‌.
آن‌ را مشتمل‌ بر خطاهای‌ بسیار و تصحیف‌ دانسته‌ است‌.
مصحح‌ کتاب‌، با رد این‌ ادعا،
[۱۵۵] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۸ـ۷۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
خود پاره‌ای‌ از کاستی‌های‌ الجواهر المضیه را برشمرده‌ است‌.
[۱۵۶] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۹ـ ۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.


حاشیه بر جواهر

[ویرایش]

محمد بن‌ محمد ثقفی‌ حلبی‌، مشهور به‌ ابن‌ شِحْنه (متوفی‌ ۸۹۰)، بر الجواهرالمضیه حاشیه‌ نوشته‌ است‌.
[۱۵۷] حاجی‌ خلیفه‌.
[۱۵۸] حاجی‌ خلیفه‌.


تلخیص جواهر

[ویرایش]

برخی‌ نیز الجواهر المضیه را تلخیص‌ کرده‌اند، از جمله‌ ابراهیم‌ بن‌ محمد حلبی‌ (متوفی‌ ۹۵۶).
[۱۵۹] حاجی‌ خلیفه‌.
[۱۶۰] حاجی‌ خلیفه‌.


نام دیگر جواهر

[ویرایش]

گفتنی‌ است‌ ابن‌ حجر عسقلانی‌ به‌ مناسبتِ نقل‌ مطالبی‌ از الجواهر المُضیه، با توجه‌ به‌ محتوای‌ کتاب‌، آن‌ را طبقات‌ الحنفیه نامیده‌ است‌
[۱۶۱] ابن‌ حجر عسقلانی‌، الدرر الکامنه فی‌ اعیان‌ المائه الثامنه، ج۳، ص۶، چاپ‌ محمد سیدجادالحق‌، قاهره‌ ۱۳۸۵/۱۹۶۶ .


استناد به جواهرالمضیه

[ویرایش]

پس‌ از عبدالقادر قرشی‌، مؤلفانِ طبقات‌ حنفیان‌ عمدتاً به‌ الجواهر المضیه استناد کرده‌ و احیاناً به‌ استدراک‌ و اصلاح‌ مطالب‌ آن‌ پرداخته‌اند، از جمله‌ قاسم‌ بن‌ قُطْلوبُغا (متوفی‌ ۸۷۹) در کتاب‌ تاج‌التراجم‌ و تقی‌الدین‌ تمیمی‌ (متوفی‌ ۱۰۰۵) در الطبقات‌ السنیه فی‌ تراجم‌ الحنفیه.

سال چاپ کتاب جواهر المضیه

[ویرایش]

الجواهرالمضیه نخستین‌ بار در ۱۳۳۲ در حیدرآبادِ دکن‌، در دو جلد، به‌چاپ‌ رسید که‌ آکنده‌ از تصحیف‌ و تحریف‌ و خطاست‌.
[۱۶۲] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۴۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
[۱۶۳] ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص‌۸۳ ـ۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.

چاپ‌ معتبر این‌ کتاب‌ در ۱۳۹۸ـ ۱۴۰۸ در ریاض‌، به‌اهتمام‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، بر پایه سه‌ نسخه خطی‌ در پنج‌ جلد صورت‌ گرفته‌ است‌.
جلد پنجم‌ این‌ چاپ‌، نمایه سودمندی‌ از مجموع‌ مطالب‌ متن‌ کتاب‌ است‌.

فهرست منابع‌

[ویرایش]

(۱) ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
(۲) ابن‌ تغری‌ بردی‌، المنهل‌ الصافی‌، چاپ‌ محمد محمدامین‌، قاهره (۱۹۹۴.
(۳) ابن‌ حجر عسقلانی‌، انباء الغمر بأبناء العمر، حیدرآباد، دکن‌ ۱۳۸۷ـ ۱۳۹۶/ ۱۹۶۷ـ ۱۹۷۶.
(۴) ابن‌ حجر عسقلانی‌، الدرر الکامنه فی‌ اعیان‌ المائه الثامنه، چاپ‌ محمد سیدجادالحق‌، قاهره‌ ۱۳۸۵/۱۹۶۶؛
(۵) ابن‌ حجر عسقلانی‌، المجمع‌ المؤسس‌ للمعجم‌المفهرس‌، چاپ‌ یوسف‌ عبدالرحمان‌ مرعشلی‌، بیروت‌ ۱۴۱۳ـ ۱۴۱۵/ ۱۹۹۲ـ۱۹۹۴.
(۶) تقی‌الدین‌ بن‌ عبدالقادر تمیمی‌، الطبقات‌ السنیه فی‌ تراجم‌ الحنفیه، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۷) حاجی‌ خلیفه‌.
(۸) محمد بن‌ عبدالرحمان‌ سخاوی‌، الاعلان‌ بالتوبیخ‌ لمن‌ ذم ّالتاریخ‌، چاپ‌ فرانتس‌ روزنتال‌، بیروت‌.


پانویس

[ویرایش]

 
۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۹ـ۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۵۴۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۶۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۴۳۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۳ـ۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۳۰ـ ۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۴۹ـ۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۶۵۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۷ـ۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۰۱ـ ۱۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۱۷ـ ۱۲۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۱۲۵ـ ۳۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۳۴۹ـ ۴۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص۴۴۹ـ۵۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۲۵ ـ ۶۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۱۴۱ـ۱۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۳۶۲ـ ۳۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۱۸۳ـ۱۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۷ـ ۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۳۷۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۶۷ـ ۶۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۱۵۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌۲۱۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۳، ص‌۵۶۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۴۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۲۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۰۵ـ۱۰۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۱، ص‌۱۱۵ ـ ۱۱۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌ ۱۳۴ـ ۱۳۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۲، ص‌ ۲۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌۱۰ـ۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۱۴۶ـ۱۴۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۳۲۲ـ۳۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۳۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۳۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۶۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۰۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۱۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۳۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۷۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۴۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۲۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۸۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص۳۰۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۲۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۳ـ۱۲۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۳۷ـ۱۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۲۰۸ـ۲۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۸۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۵۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۱۱ـ۱۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌۷۰ـ۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص۴۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۵۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۶۱۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۸۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۶۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۱۰۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۳ـ۴۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۱۱۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۲۲۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۳ـ۱۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۴۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۱۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌۱۸۰ـ ۱۸۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۷۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص۲۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۸۳ـ۱۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۶ـ ۴۲۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌۴۶۱ـ۴۶۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۳۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۱۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۸۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۴_۶۵۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۰. ابن ابی‌الوفا،، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۲۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۲۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۳۲ـ۶۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۶۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۲۲۹ـ۲۳۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۲۵ـ۱۲۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۸۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۹۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۵۳ ـ ۴۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۹۸ ـ۵۹۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۹۳ ـ۵۹۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۵، ص‌۶۰۰ـ۶۰۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۵، ص‌۵۷۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۵۵۷ ـ۶۰۶، فهرست‌ امکنه‌، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۵ ـ۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۷۷ ـ۵۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۸۷ـ ۵۸۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۸۹ ـ۵۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۰۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۱۷۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۹۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۹۲ـ۹۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۹۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۳۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۵ ـ ۶۰۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۷ ـ۵۲۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌۵۳۱ ـ۵۳۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۱۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۲۹ـ۵۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۳۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌۴، ص‌۵۴۱ ـ ۵۴۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۷ ـ ۵۴۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۴۸ـ۵۵۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص۵۵۰ـ ۵۵۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۵۲ـ۵۵۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۴، ص‌ ۵۶۰ ـ۵۶۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌۱۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۲۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۶۱ـ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۷۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۱۴ـ ۳۱۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۲۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۸۲ ـ۵۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۵۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۳۹ ـ ۴۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۱۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۵۶۵، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۳۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۵۰۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۱، ص‌ ۴۲۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۳۷۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌ ۶۷۶ـ۶۷۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۲، ص‌۶۸۰، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۴. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۳، ص‌ ۳۸۶ـ۳۸۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۲۹۳ـ۲۹۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۴۵۲، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۷. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص‌ ۴۱۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۸. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۶۶ـ۶۷، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۴۹. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۴۳۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۰. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۱. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۹۱، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج۵، ص۲۸۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۷ـ ۷۸، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۴. حاجی‌ خلیفه‌.
۱۵۵. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۸ـ۷۹، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۶. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۷۹ـ ۸۳، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۵۷. حاجی‌ خلیفه‌.
۱۵۸. حاجی‌ خلیفه‌.
۱۵۹. حاجی‌ خلیفه‌.
۱۶۰. حاجی‌ خلیفه‌.
۱۶۱. ابن‌ حجر عسقلانی‌، الدرر الکامنه فی‌ اعیان‌ المائه الثامنه، ج۳، ص۶، چاپ‌ محمد سیدجادالحق‌، قاهره‌ ۱۳۸۵/۱۹۶۶ .
۱۶۲. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص۴۶، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
۱۶۳. ابن ابی‌الوفا، الجواهر المضیه فی‌ طبقات‌ الحنفیه، ج‌ ۱، ص‌۸۳ ـ۸۴، چاپ‌ عبدالفتاح‌ محمد حلو، ریاض‌ ۱۴۱۳/۱۹۹۳.



منبع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جواهرالمضیه»، شماره۵۱۶۷.    


رده‌های این صفحه : تراجم | فقهای حنفی | کتب تراجم




جعبه ابزار