حسین بن حمدان خصیبی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابو عبدالله حسین بن حمدان جنبلائی خصیبی یا حضینی از محدثان و راویان شیعه امامیه در عصر غیبت صغری و مؤلف کتاب مهم و جنجالی الهدایة الکبری است که به سال ۲۶۰ متولد شد.


شخصیت خصیبی

[ویرایش]

بسیاری از رجالیون و فهرست نویسان شیعه مانند نجاشی او را به شدت تضعیف کرده‌اند. نجاشی درباره او عبارت «فاسد المذهب» را آورده و برخی در صدد توجیه و تصحیح عقیده خصیبی و آثار او بر آمده و از او به نیکی یاد می‌کنند.
فرقه نصیریه او را از بزرگان خود می‌دانند زیرا وی با محمد بن نصیر رئیس این فرقه مرتبط بوده و او را باب امام دوازدهم می‌دانسته است. البته نمیری مورد لعن ائمه قرار گرفته است.

زندگی‌نامه

[ویرایش]

«ابوعبدالله حسین بن حمدان خصیبی جنبلانی» در قرن سوم/ نهم و بنابر یک منبع، در سال ۲۶۰ ق/ ۸۷۳ م به دنیا آمد.

← خانواده


خانواده او ساکن جنبلاء، شهری میان کوفه و واسط بوده است. او به نام پدربزرگش (خصیب) به خصیبی ملقب شد.
حمدان، پدر خصیبی، یکی از راویان احادیث شیعی بود که عمدتا به سیره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم مربوط می‌شدند. عموی او ابراهیم بن خصیب، از مرابطان امام عسکری علیه‌السّلام بود. این دو نفر در کتاب خصیبی نام برده شده‌اند. عموی دیگرش احمد بن خصیب در نوشته‌های شیعی به عنوان یکی از مؤمنانی که برای تهنیت گفتن به امام عسکری علیه‌السّلام به خاطر تولد پسرش مهدی علیه‌السّلام به سامرا رفت، معرفی می‌شود. وی نیز همانند برادرش حمدان، ظاهرا در نوشته‌های مربوط به سیره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم تبحر داشت.
خصیبی در خانواده‌ای شیعی بزرگ شد که به امام معصوم علیه‌السّلام نزدیک بود و لذا از همان سنین اولیه، در معرض تجربه‌های دینی قرار داشت. او در کتابش می‌گوید که در سال ۲۷۳ ق/ ۸۸۶ م (شاید در ۱۳ سالگی)، در مسجدی در غرب شهر مدینه به جماعت نماز خوانده، مسجدی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و پسر عمویش علی علیه‌السّلام در آن با هم نماز خوانده بودند.

← جهان معنوی خصیبی


خصیبی جهان معنوی فراخی داشت. آثار او نشان دهنده انسانی است با احاطه‌ای بسیار بر زبان عربی که علوم دینی (به ویژه قرآن، تفسیر و حدیث) را آموخته و شاعری است خوش ذوق که از اشعار دوره پیش از اسلام و دوره اسلامی، به یک اندازه مطلع است.
در حالی که هنوز جوان بود، با ملاقات با عبدالله جنان، آموزش او چرخشی اساسی یافت. جنان ملقب به «فارسی» و «زاهد» بود و نوشته هایش نشان دهنده تاثر از ادیان ایرانی است. بنابر نوشته‌های نصیری، جنان اصولی را به خصیبی انتقال داد که در قرن سوم/ نهم از ابوشعیب محمد بن نصیر نمیری، که مدعی بود باب سر امام حسن عسکری علیه‌السّلام است، دریافت کرده بود. جنان در سال ۷۸۲ ق/ ۹۰۰ م از دنیا رفت. تاثیر او بر خصیبی سرنوشت ساز بود. خصیبی تصمیم گرفت که از استادش پیروی کند با علم به این که این راه، راه اکثریت شیعه و از جمله خانواده خودش، نیست.
با فقدان راهنما، خصیبی در جستجوی راهنمای دیگری بود تا بتواند فراگیری تعالیم باطنی محمد بن نصیر را نزد او ادامه دهد. به نظر می‌رسد که این جستجو بیست و هفت سال طول کشیده است.

← مرشد خصیبی


بنابر نوشته‌های نصیری، در سال ۳۱۴ ق/ ۹۲۶ م خصیبی با عارفی قدیمی به نام علی بن احمد، از شاگردان ابن نصیر، در شهر طرباء نزدیک کربلا ملاقات کرد. طی این ملاقات که در دهم محرم رخ داد، علی معنای نهفته آن روز یعنی روز عاشورا، را برای خصیبی آشکار کرد. گفته شده که در این جلسه که به قصد تشرف خصیبی بر پا شده بود، ۱۵۰ تن از شاگردان این عارف نیز شرکت داشتند. علی به اطلاع خصیبی رساند که امام حسن عسکری علیه‌السّلام از میان همه مریدانش، ابن نصیر (و نه اسحاق بن محمد نخعی احمر که مورد علاقه فرقه اسحاقیه معاصر با آنها بود) را برگزیده و متبرک ساخته بود.
پس از غیبت امام دوازدهم علیه‌السّلام، مرشد خصیبی، علی بن احمد طربائی، مدعی شد که از سوی امام هادی علیه‌السّلام و امام عسکری علیه‌السّلام به عنوان سفیر منصوب شده است.
طربائی مراسمی برگزار کرد که از طریق آن، خصیبی را به عنوان جانشین خود در طرباء منصوب کرد. طربائی و جنان با انتقال اسرار ابن نصیر به خصیبی، وی را عهده دار استمرار طریقه ابن نصیر کردند. خصیبی معارف سری امام را به میراث برد. بنابراین احتمال دارد که خصیبی علی طربائی را تنها سفیر بر حق می‌دانسته است.
خصیبی خود را رهبر یک گروه انشعابی شیعی نمی‌دانست، بلکه راهنمای جامعه‌ای می‌دانست که تا آن زمان از طریقه درست شیعه مطابق با اراده امام علیه‌السّلام و باب او ابن نصیر، پیروی می‌کردند. خصیبی که به حقانیت خود باور داشت، در اشعارش، پیروان خود را شیعة الحق و شیعة الهدی خطاب می‌کرد.
از روایات نصیریه آگاه می‌شویم که خصیبی در نتیجه مطالعات باطنی اش خود را واسطه میان جهان انسانی مریدان و جهان معنوی می‌دانسته است.
به نظر می‌رسد که خصیبی پیام خود را از راه تبلیغ علنی منتشر می‌کرد و لذا خود و مریدانش را در معرض خطر جدی قرار می‌داد. حاکم بغداد نیز وی را به همین خاطر زندانی کرد.

← مهاجرت به سوریه


حبس و آزار خصیبی از یک سو و جذب او به عیسی علیه‌السّلام از سوی دیگر، احتمالا دلایل تصمیم او به حرکت به سوی منطقه شام (سوریه بزرگ) بودند و در آن جا او با درسی که در بغداد آموخته بود، با احتیاط بسیاری عمل می‌کرد.
وی توانست در این منطقه جامعه‌ای برپا کند. اعضای این جامعه، موحدون نامیده شدند.
وی در سال ۳۳۶ ق/ ۹۴۷ م، همزمان به قدرت یافتن آل بویه، به طرباء بازگشت و بار دیگر در بغداد فعال شد.
او در سال‌های آخر عمرش، مجددا به سوریه بازگشت و زندگی در حلب یا اطراف آن را برگزید. خاندان شیعی عربی حمدانیان از سال ۳۳۳ ق/ ۹۴۵ م بر حلب حکمرانی داشت. این اوضاع او را قادر می‌ساخت که با هویت شیعی در آن جا زندگی کند. وی در کتابش «الهدایة الکبری» هویت شیعی اش را درباره امامان دوازده گانه علیه‌السّلام ابراز کرد.
محمد بن علی جلی، از جمله شاگران اوست که برای رهبری موحدون حلب برگزیده شد. در سال ۳۴۶ ق/ ۹۵۷ م در حالی که هنوز حمدانیان بر حلب حکم می‌راندند، خصیبی در سنی بالا، از دنیا رفت.

← اشعار خصیبی


در سنت نصیری، اشعار متعددی به خصیبی نسبت داده می‌شود، ولی تنها شعری را که در واقع می‌توان نام برد، «قصیده غدیریه» است که ظاهرا کل آن را طبرانی گردآوری کرده است.

فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی

[ویرایش]

بیشترین فعالیتهای مذهبی خصیبی در شهر بغداد بود که از جمله این فعالیتها می‌توان به موضع گیری در برابر اسماعیلیه اشاره نمود پس از آن به شهرهای خراسان و دیلم سفر کرد و سرانجام در حلب نزد امیر سیف الدوله ساکن شد و به وسیله وکلای خود در شهرهای عراق و شام به اداره امور دینی آن مناطق می‌پرداخت.

شاگردان خصیبی

[ویرایش]

یکی از شاگردان روایی خصیبی، هارون بن موسی تلعکبری (م ۳۸۵ ق) است که از بزرگان مورد اعتماد شیعه امامیه است.

آثار علمی خصیبی

[ویرایش]

تاریخ ادبیات شیعه، کتاب‌های زیادی را به وی نسبت می‌دهد، ولی خیلی از آن‌ها نام‌های گوناگون یک کتاب‌اند. «الهدایه» که «الهدایه الکبری»، «تاریخ الائمة» و «الهدایة فی تاریخ الائمة و معجزاتهم» نیز نامیده می‌شود، تنها کتاب شیعی خصیبی است که هم اکنون باقی مانده است.
«الاخوان و المسائل»، «اسماء النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و الائمة علیه‌السّلام»، «رسالة التخلیط»، «الرسالة الراست باشیة»، «السیاقة» و «رسالة التوحید» از دیگر آثار منسوب به وی می‌باشند.

وفات خصیبی

[ویرایش]

وی به اختلاف اقوال در سال ۳۳۴ یا ۳۴۶ یا ۳۵۸ از دنیا رفت و در حلب به خاک سپرده شد.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

الهدایة الکبری‌ (کتاب)

منبع

[ویرایش]

نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
نرم افزار کتابخانه مهدویت، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.


رده‌های این صفحه : راویان حدیث | رجال | محدثین شیعه




جعبه ابزار