حکم غفلت (قرآن)ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



غفلت از یاد خدا و آیات الهی مایه گمراهی انسان است.


مفهوم شناسی

[ویرایش]

غفلت در لغت به معنای عدم توجّه و تذکر است؛ بقول راغب: آن سهوى است كه از كمى حفظ و كمى توجّه عارض شود؛ از آیه ۱۰۲ سوره نساء «ود الذین کفروا لو تغفلون عن اسلحتکم و امتعتکم...؛ کفار دوست دارند که ای کاش از اسلحه و متاع‌های خویش غفلت می‌کردید.» بر می‌آید که غفلت آنست كه چیزى حاضر باشد ولى انسان به آن توجه نكند و آنرا فراموش كند. غفلت ضدّ یقظه است یقظه یعنى بیدارى و توجّه امام علی (علیه‌السّلام) در نهج البلاغه خطبه ۱۵۱ فرموده: «وَ اسْتَیقِظْ مِنْ غَفْلَتِكَ؛ از غفلتت بیدار شو.» در مجمع البحرین ذیل آیه ۷۴ سوره بقره فرموده: «الْغَفْلَةُ السَّهْوُ عَنِ الشَّی‌ءِ» و آن رفتن از ذهن است بعد از توجّه. بنابراین غفلت چنانكه گفته شد عدم توجّه به چیز موجود است.

انواع غفلت

[ویرایش]

بر اساس آیات قرآن مجید غفلت گاهى عذر مقبول است و گاهی مذموم است و عذر نیست؛ در صورتى است كه علت غفلت عدم اتمام حجّت باشد؛ روشن است كه غفلت در اینجا عذر مقبول است، مثل‌ «ذلک ان لم یکن ربک مهلک القری بظلم و اهلها غافلون» یعنی انذار و ارسال رسل برای آن بود که خدا قریه‌ها را روی ظلمی که در حال غفلت می‌کنند هلاک نمی‌کند. عبارت اخرای این آیه «و ما کنا معذبین حتی نبعث رسولا» است و ایضا آیه «نحن نقص علیک احسن القصص بما اوحینا الیک هذا القرآن و ان کنت من قبله لمن الغافلین» است كه خطاب به حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است و مراد از آن عدم توجّه است نه ذمّ. ولى در صورتی که علّت غفلت عدم دقت خود شخص باشد؛ که غالبا هم همینطور است؛ در آنصورت مذموم است و عذر نیست مثل‌ «اولئک کالانعام بل هم اضل اولئک هم الغافلون» و «یا ویلنا قد کنا فی غفلة من هذا» در بیشتر آیات كه غفلت درباره مردم بكار رفته مراد از آن غفلت غیر معذور و در مقام ذمّ است.

غفلت از یاد خدا

[ویرایش]

حرمت غفلت از یاد خدا:
• «...ولا تکن من الغـفلین؛ و پروردگارت را در دل خویش به حال زارى و ترس و به گفتارى آرام نه بلند، در صبحگاهان و شامگاهان یاد كن و از غافلان مباش.» برخی با استناد به آیه مزبور احتمال تحریم غفلت (از یاد خدا) را در برخی اوقات داده‌اند.
• «لتنذر قومـا ما انذر ءاباؤهم فهم غـفلون؛ تا بیم دهى قومى را كه پدرانشان (از زمان عیسی یا ابراهیم) بیم داده نشده‌اند، از این رو (از حقایق دینى) غافل‌اند.»

غفلت از آیات خدا

[ویرایش]

حرمت غفلت، از آیات خدا:
• «فانتقمنا منهم فاغرقنـهم فی الیم بانهم کذبوا بـایـتنا وکانوا عنها غـفلین؛ سرانجام از آنها انتقام گرفتیم و آنها را در دریا غرق كردیم، زیرا آیات و نشانه‌هاى ما را تکذیب كردند و (به كلى) از آنها در غفلت بودند.»
• «ساصرف عن ءایـتی الذین یتکبرون فی الارض بغیر الحق وان یروا کل ءایة لا یؤمنوا بها وان یروا سبیل الرشد لا یتخذوه سبیلا وان یروا سبیل الغی یتخذوه سبیلا ذلک بانهم کذبوا بـایـتنا وکانوا عنها غـفلین؛ به زودى كسانى را كه در روى زمین به ناحق تکبر مى‌ورزند و اگر هر آیه و معجزه‌اى را ببینند ایمان نمى‌آورند و چون راه هدایت را ببینند آن را پیش نمى‌گیرند و چون راه گمراهى را ببینند آن را پیش مى‌گیرند از (قدرت معارضه با) آیات خود منصرف و روى‌گردان مى‌كنم؛ این (كار) براى آن است كه آنان آیات و نشانه‌هاى ما را تکذیب كردند و (از دیدن) آنها غافل بودند.»

اجتناب مجاهدان از غفلت

[ویرایش]

لزوم اجتناب مجاهدان از غفلت اسلحه و ساز و برگ جنگی خویش، هنگام جنگ کافران:
• «واذا کنت فیهم فاقمت لهم الصلوة فلتقم طـائفة من هم معک ولیاخذوا اسلحتهم فاذا سجدوا فلیکونوا من ورائکم ولتات طـائفة اخری لم یصلوا فلیصلوا معک ولیاخذوا حذرهم واسلحتهم ود الذین کفروا لوتغفلون عن اسلحتکم وامتعتکم فیمیلون علیکم میلة وحدة...؛ و چون (در هنگام خطر) در میان آنها باشى و براى آنها نماز (خوف به جماعت) برپا كنى، یك گروه از آنها (در ركعت اول نمازت) با تو برخیزند (و نماز كنند) و البته باید سلاح‌هاى خود را برگیرند، و چون سجده كردند (و ركعت دوم نماز را فرادى به اتمام رساندند بروند و) در پشت سر شما (مقابل دشمن) قرار گیرند و آن گروه دیگر كه نماز نخوانده‌اند بیایند و نماز خود را با (ركعت دوم) تو بخوانند و البته باید بر حذر باشند و سلاح‌هاى خود را برگیرند، زیرا كافران دوست دارند شما از سلاح‌ها و ساز و برگ‌هاى خود غفلت كنید پس یك مرتبه بر شما حمله كنند. و اگر از باران ناراحت بودید یا بیمار بودید بر شما گناهى نیست كه سلاح‌هاى خود را بر زمین نهید و حالت احتیاط به خود گیرید، همانا خداوند براى كافران عذاب خواركننده‌اى آماده كرده است.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۷، ص۲۴۶.    
۲. راغب أصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ج۱، ص۶۰۹.    
۳. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۴. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۵، ص۱۱۱.    
۵. دشتی، محمد، نهج البلاغة، ج۱، ص۱۴۲.    
۶. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، ج۲، ص۴۴۳.    
۷. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۵، ص۱۱۲.    
۸. انعام/سوره۶، آیه۱۳۱.    
۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۵.    
۱۰. یوسف/سوره۱۲، آیه۳.    
۱۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۷۹.    
۱۲. انبیاء/سوره۲۱، آیه۹۷.    
۱۳. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۵، ص۱۱۲.    
۱۴. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۵.    
۱۵. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان، ص۱۳۱.    
۱۶. یس/سوره۳۶، آیه۶.    
۱۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۳۶.    
۱۸. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۶.    
۱۹. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، برگرفته از مقاله «حکم غفلت».    



رده‌های این صفحه : غفلت | موضوعات قرآنی




جعبه‌ابزار