خزانة الادب و لب لباب لسان العرب (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



«خزانة الادب و لب لباب لسان العرب»، کتابی است به زبان عربی که در باره علوم عربی و ادبیات عرب نگاشته شده است. تالیف این کتاب، از ۱۰۷۳ آغاز و تا ۱۰۷۹ ق، به طول انجامیده است و مهم‌ترین اثر ادبی عبد القادر بغدادی است.


ساختار کتاب

[ویرایش]

کتاب، دارای سیزده جلد و مشتمل بر مقدمه‌ای مفصل به قلم محقق، دکتر محمد نبیل طریفی ، مقدمه‌ای به قلم مؤلف و بخش‌های مختلف است که به موضوعات نحوی اختصاص یافته است.

گزارش محتوا

[ویرایش]

این کتاب که خود، در واقع، شرحی بر شواهد شرح محمد بن حسن رضی استرآبادی بر « الکافیة » ابن حاجب است، شرحی است مبسوط بر مسائل نحوی که در آن به همه آراء و نظریات مختلف پرداخته شده است، اما مؤلف، همچون ابن حاجب، بیشتر، گردآورنده و مفسر آراء است تا صاحب نظریه‌ای خاص؛ با این همه، وی در جای جای کتاب، از خود استقلال رای نشان می‌دهد و در بحث از مسائل نحوی، نظریات خود را نیز در پیش می‌نهد یا از دیدگاهی خاص دفاع می‌کند.
کتاب، از لحاظ استشهاد به آیات قرآن و احادیث نبوی و اشعار عرب ، بسیار غنی است و به خصوص اشعاری که در این کتاب مورد استشهاد قرار گرفته و شمار آنها نزدیک به هزار بیت است، دست مایه عبد القادر بغدادی در تالیف کتاب بزرگ « خزانة الادب » شده است که خود در واقع شرح گسترده‌ای است بر شواهد شعری استرآبادی.
پاره‌ای از عبارات « نهج البلاغة » نیز در شرح استرآبادی مورد استشهاد قرار گرفته است.
عبد القادر، شواهد شرح استرآبادی را با شماره آورده است و فارغ از متن، به تحلیل صرفی و نحوی شواهد پرداخته و اقوال نحوی راجع به آن را بیان کرده است. وی، پس از طرح مسائل فرعی ابیات، به منبع شناسی اشعار و گویندگان آنها اشاره می‌کند و شرح حال بسیاری از نویسندگان و شاعران را به دست می‌دهد. عبد القادر، هم چنین نظر لغویان را در باره شواهد، مورد مطالعه قرار می‌دهد و با ذکر ابیات دیگر قصیده‌ها، راجع به آنها اعم از اشعار دوره جاهلی و دوره اسلامی- بحث می‌کند. بنا بر این، دیگر نمی‌توان این کتاب را تنها به عنوان شرح شواهد دانست، زیرا روایات بی شمار در زمینه اخبار و اشعار عرب جاهلی و اسلامی، از «خزانة الادب»، دایرة المعارفی ادبی ساخته است که دیگر هیچ ادیبی از آن نمی‌تواند بی نیاز باشد. مؤلف، در مقدمه کتاب، برنامه و نیز منابع کار خود را به تفصیل معرفی کرده است.

وضعیت کتاب

[ویرایش]

این اثر، در ۴ جزء، نخست در بولاق و سپس در قاهره، در سال ۱۹۳۵ م، با شرح و تحقیق عبد السلام محمد هارون منتشر شد.
نسخه حاضر در برنامه، در ۱۲ جلد، با پاورقی‌های محقق، زیر نظر دکتر امیل بدیع یعقوب منتشر شده و در انتهای هر جلد، فهرست تراجم و نیز فهرست مطالب مندرج در آن جلد آمده است.
جلد دوازدهم این مجموعه، مشتمل بر یادداشتی به قلم دکتر محمد فلفل در باره روش بغدادی در شرح شواهد نحوی می‌باشد و در ادامه این جلد و نیز جلد سیزدهم فهرست‌های ذیل آمده است:
۱. فهرست آیات قرآنی؛
۲. فهرست احادیث و آثار و اخبار؛
۳. فهرست ضرب المثل‌ها؛
۴. فهرست قافیه‌ها؛
۵. فهرست رجزها؛
۶. فهرست اعلام؛
۷. فهرست شهرها و جای‌ها؛
۸. فهرست بلاغت و نقد؛
۹. فهرست عروض و قافیه ؛
۱۰. فهرست ایام العرب؛
۱۱. فهرست منابع و مآخذ؛
۱۲. فهرست مطالب کتاب.
[۱] شمس، مریم، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۲، ص۳۶۸- ۳۶۹.
[۲] ارزنده، مهران، همان، ج۸، ص۱۸۰.
[۳] یادداشت دکتر محمد فلفل.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. شمس، مریم، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۲، ص۳۶۸- ۳۶۹.
۲. ارزنده، مهران، همان، ج۸، ص۱۸۰.
۳. یادداشت دکتر محمد فلفل.


منبع

[ویرایش]

نرم افزار تراث ۲، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).


رده‌های این صفحه : کتاب شناسی




جعبه ابزار