دعوت پیامبر به نماز شب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



دعوت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) به نماز شب توسط خداوند در آیه ۷۹ سوره اسرا آمده که این‌چنین می‌فرماید: «پاسی از شب را از خواب برخیز و قرآن و نماز بخوان».


دعوت به تهجد

[ویرایش]

«و من اللیل فتهجّد به نافلةً لک عسی ان یبعثک ربّک مقاماً محموداً؛پاسی از شب را از خواب برخیز و قرآن (و نماز) بخوان، این یک وظیفه‌ اضافی برای توست تا پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش برانگیزد». بعد از ذکر نمازهای فریضه‌ پنج‌گانه این چنین اضافه می‌کند پاسی از شب را از خواب برخیز و قرآن بخوان «و من اللیل فتهجد به؛پاسی از شب را از خواب برخیز». («تهجد» از ماده‌ی «هجود» در اصل ـ چنانکه راغب اصفهانی در مفردات می‌گوید به معنی خواب است، ولی هنگامی که به باب تفعل می‌رود معنی از بین بردن خواب و انتقال به حالت بیداری آمده است، ضمیر در «تهجد به» به قرآن برمی‌گردد یعنی قسمتی از شب را بیدار باش و قرآن بخوان، ولی این کلمه بعداً در لسان اهل شرع به معنی نماز شب به کار رفته است و متهجد به کسی می‌گویند که نماز شب می‌خواند.)
مفسران معروف اسلامی این تعبیر را اشاره به نافله‌ شب که در فضیلت آن روایات بی‌شماری وارد شده است دانسته‌اند، هر چند آیه صراحت در این مساله ندارد ولی با قرائن مختلفی که در دست است این تفسیر روشن به نظر می‌رسد. سپس می‌گوید: این یک برنامه‌ اضافی است، ‌علاوه بر نمازهای فریضه برای تو «نافلة لک»، بسیاری این جمله را دلیل بر آن دانسته‌اند که نماز شب بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) واجب بوده است، زیرا (نافله) به معنی (زیاده) است، اشاره به اینکه این فریضه اضافی مربوط به تو است.

اسرار و آثار نماز شب

[ویرایش]

غوغای زندگی روزانه از جهات مختلف، توجه انسان را به خود جلب می‌کند و فکر آدمی را به وادی‌های گوناگون می‌کشاند، به طوری که جمعیت خاطر و حضور قلب کامل در آن بسیار مشکل است، اما در دل شب و به هنگام سحر و فرو نشستن غوغای زندگی مادی و آرامش روح و جسم انسان در پرتو مقداری خواب، حالت توجه و نشاط خاصی به انسان دست می‌دهد که بی‌نظیر است. آری در این محیط آرام و دور از هرگونه ریا و تظاهر و خودنمایی و توام با حضور قلب، توجهی به انسان دست می‌دهد که فوق العاده روح‌پرور و تکامل آفرین است. به همین دلیل دوستان خدا همیشه از عبادتهای آخر شب برای تصفیه‌ روح و حیات قلب و تقویت اراده و تکمیل اخلاص نیرو می‌گرفته‌اند.
در آغاز اسلام نیز پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) با استفاده از همین برنامه‌ روحانی مسلمانان را پرورش داد و شخصیت آنها را آن قدر بالا برد که گویی آن انسان سابق نیستند، یعنی از آنها انسانهای تازه‌ای آفرید، مصمم، شجاع، با ایمان، پاک و با اخلاص و شاید مقام محمود که در آیات فوق به عنوان نتیجه‌ نافله شب آمده است اشاره به همین حقیقت نیز باشد.

← روایات فضیلت نماز شب


بررسی روایاتی که در منابع اسلام در فضیلت نماز شب وارد شده نیز روشن‌گر همین حقیقت است؛ به عنوان نمونه:
۱ـ پیغمبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) می‌فرماید: «خیرکم من اطاب الکلام و اطعم الّطعام و صلَّی باللیل و الناس نیام؛بهترین شما کسانی هستند که در سخن گفتن مؤدبند، گرسنگان را سیر می‌کنند و در شب در آن هنگام که مردم خوابند نماز می‌خوانند».
۲ـ امیر مؤمنان علی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «قیام اللیل مصحّحة للبدن و مرضاة للّرب عزّوجلّ و تعرّض للرّحمة و تمسک باخلاق النبیّین؛ قیام شب موجب صحت جسم و خشنودی پروردگار و در معرض رحمت او قرار گرفتن و تمسک به اخلاق پیامبران است.
۳ـ امام صادق (علیه‌السّلام) به یکی از یارانش فرمود: «لاتدع قیام اللّیل فانّ المغبون من حرم قیام اللّیل؛دست از قیام شب برمدار، مغبون کسی است که از قیام و عبادت شب محروم گردد».
۴ـ رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) می‌فرماید: «من صلّی باللّیل حسن وجهه بالّنهار؛کسی که نماز شب بخواند صورت (و سیرتش) در روز نیکو خواهد بود».
حتی در بعضی از روایات می‌خوانیم که این عبادت به قدری اهمیت دارد که جز پاکان و نیکان موفق به آن نمی‌شوند.

آداب نماز شب

[ویرایش]

البته نماز شب آداب فراوانی دارد ولی بد نیست ساده‌ترین صورت آن را در اینجا بیاوریم تا عاشقان این عمل روحانی بتوانند بهره‌ بیشتر گیرند، نماز شب به طور کاملاً ساده یازده رکعت است که به ترتیب ذیل به سه بخش تقسیم می‌شود.
الف ـ چهار نماز دو رکعتی که مجموعاً هشت رکعت می‌شود و نامش نافله شب است.
ب ـ یک نماز دو رکعتی که نامش نافله‌ (شفع) است.
ج ـ نماز یک رکعتی که نامش نافله‌ (وتر) است و طرز انجام این نمازها درست همانند نماز صبح می‌باشد، ولی اذان و اقامه ندارند و قنوت وتر را هر چه طولانی‌تر کنند بهتر است. (جمعی از فقهاء احتیاط کرده‌اند که در نماز شفع قنوت نخوانند و یا به قصد رجاء بخوانند)

عناوین مرتبط

[ویرایش]

اوقات نماز شبکیفیت نماز شبنماز شب

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اسرا/سوره۱۷، آیه۷۹.    
۲. اسرا/سوره۱۷، آیه۷۹.    
۳. راغب، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۵۳۶.    
۴. مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۲، ص۲۲۴- ۲۲۵.    
۵. طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۱۷۵.    
۶. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۴۲ - ۱۴۸.    
۷. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۴۴.    
۸. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۵۵.    
۹. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۶۱.    
۱۰. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۴۶.    
۱۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۸۷، ص۱۴۹.    


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «دعوت پیامبر به نماز شب»، تاریخ بازیابی۹۵/۱۰/۲.    






جعبه ابزار