دفع بدی‌ها با حسنه (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



گناه را با توبه، منکر را با معروف، ظلم را با عفو، عذاب را با صدقه، جفا را با صله و ولایت طاغوت و شیطان را با ولایت حقّ جبران نماییم‌.


جبران بدی با خوبی

[ویرایش]

دفع بدی‌ها (معاصی و اعمال بد) با حسنه، از ویژگی‌ها و شیوه‌های مستمر صاحبان خرد:
•«...انما یتذکر اولوا الالبـب؛پس آیا كسى كه مى‌داند آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو فرو فرستاده شده حق است همانند كسى است كه ( چشم باطنش) نابیناست؟ جز این نیست كه تنها صاحبان خرد متذكر مى‌شوند.»
در این آیه به صورت یك استفهام انکاری مى‌فرماید: آیا كسى كه مى‌داند آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده حق است، همانند كسى است كه نابینا است؟ چه تعبیر جالبى؟ نمى‌گوید: آیا كسى كه مى‌داند كه این قرآن بر حق است مانند كسى است كه نمى‌داند، بلكه مى‌گوید آیا كسى كه این را مى‌داند همانند اعمی است؟ این تعبیر اشاره لطیفى است به اینكه ندانستن این واقعیت به هیچ‌ وجه امكان پذیر نیست مگر اینكه چشم دل انسان به كلى از كار افتاده باشد، و گر نه چگونه ممكن است دارنده چشم بینا و سالم چهره آفتاب را نبیند و عظمت این قرآن درست همانند نور آفتاب است؛ و لذا در پایان آیه اضافه مى‌كند: تنها كسانى متذكر مى‌شوند كه اولوا الالباب و صاحبان مغز و اندیشه‌اند.
•«والذین... ویدرءون بالحسنة السیئة...؛و كسانى كه براى جلب رضاى پروردگارشان (در شداید و انجام وظائف) صبر كردند و نماز را برپا داشتند و از آنچه به آنها روزی كردیم (از مال و منال) در نهان و آشكار انفاق نمودند و با كار نیك خود گناهان را (یا با برخورد نیك خود بدرفتارى دیگران را) دور مى‌سازند؛ آنهایند كه برایشان عاقبت (نیك) این سراى است (به تمام شدن این دنیا بهشت است).»
یکی از برنامه‌های صاحبان خرد بر اساس آیات قرآن این است كه آنها بوسیله حسنات، سیئات خود را از میان مى‌برند؛ به این معنى كه به هنگام ارتكاب یك گناه و لغزش، تنها به پشیمان شدن‌ و ندامت و استغفار قناعت نمى‌كنند، بلكه عملا در مقام جبران بر مى‌آیند، و هر اندازه گناه و لغزش آنها بزرگ‌تر باشد به همان اندازه حسنات بیشترى انجام مى‌دهند، تا وجود خود و جامعه را از لوث گناه با آب حسنات بشویند. یدرءون از ماده درأ (بر وزن زرع) به معنى دفع كردن است. این احتمال نیز در تفسیر آیه وجود دارد كه آنها بدى را با بدى تلافى نمی‌كنند، بلكه سعى دارند اگر از كسى نسبت به آنها بدى برسد، با انجام نیكى در حق وى، او را شرمنده و وادار به تجدید نظر كنند، همانگونه كه در آیه ۳۵ سوره فصلت مى‌خوانیم: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَینَكَ وَ بَینَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِی حَمِیمٌ‌؛بدى را به آنچه نكوتر است از خود دور ساز كه در این هنگام كسى كه میان تو و او دشمنى و عداوت است تغییر چهره مى‌دهد گویى دوست صمیمى تو است». در عین حال هیچ مانعى ندارد كه آیه مورد بحث در صدد بیان هر دو معنى باشد. در احادیث اسلامی نیز احادیثى به مضمون هر دو تفسیر وارد شده است. در حدیثى از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) مى‌خوانیم كه به معاذ بن جبل فرمود: اذا عملت سیئة فاعمل بجنبها حسنة تمحها: هنگامى كه كار بدى كردى در كنار آن كار خوبى انجام ده كه آن را محو كند. و در نهج البلاغه مى‌خوانیم كه امیر مؤمنان علی (علیه‌السلام) فرمود: عاتب اخاك بالاحسان الیه و اردد شره بالانعام علیه: برادرت را در برابر كار خلافى كه انجام داده است بوسیله نیكى سرزنش كن، و شر او را از طریق انعام و احسان به او برگردان.

دفع زشتی‌ها با نیکی‌ها

[ویرایش]

دفع زشتی‌ها با نیکی‌ها، شیوه مستمر مؤمنان اهل کتاب:
•«الذین ءاتینـهم الکتـب من قبله هم به یؤمنون؛كسانى كه پیش از این به آنها كتاب آسمانى دادیم (نظیر برخى از اهل تورات و انجیل) آنها به این (قرآن) ایمان مى‌آورند»
•«واذا یتلی علیهم قالوا ءامنا به...؛و چون قرآن بر آنها تلاوت شود گویند: به آن ایمان آوردیم، بى‌تردید این همان حقّ است از جانب پروردگار ما، همانا ما پیش از (نزول) آن (به واسطه بیانات تورات و انجیل) اسلام آورده بودیم.»
•«... ویدرءون بالحسنة السیئة...؛آنهایند كه مزدشان به خاطر آنكه (بر ایمان و عمل به دو کتاب آسمانی) صبر كردند، دو بار به آنها داده مى‌شود، و با نیكى (در گفتار و كردار) بدى و آزار (مردم) را دور مى‌سازند، و از آنچه به آنها روزى كرده‌ایم انفاق مى‌كنند»

امری شایسته و ارزشمند

[ویرایش]

دفع بدی‌های دیگران با رفتار و کردار نیک، امری شایسته و ارزشمند:
•«... ویدرءون بالحسنة السیئة اولـئک لهم عقبی الدار؛و كسانى كه براى جلب رضای پروردگارشان (در شداید و انجام وظائف) صبر كردند و نماز را برپا داشتند و از آنچه به آنها روزى كردیم (از مال و منال) در نهان و آشكار انفاق نمودند و با كار نیك خود گناهان را (یا با برخورد نیك خود بدرفتارى دیگران را) دور مى‌سازند؛ آنهایند كه برایشان عاقبت (نیك) این سراى است (به تمام شدن این دنیا بهشت است).»
•«اولـئک یؤتون اجرهم مرتین بما صبروا ویدرءون بالحسنة السیئة...؛آنهایند كه مزدشان به خاطر آنكه (بر ایمان و عمل به دو كتاب آسمانى) صبر كردند، دو بار به آنها داده مى‌شود، و با نیكى (در گفتار و كردار) بدى و آزار (مردم) را دور مى‌سازند، و از آنچه به آنها روزى كرده‌ایم انفاق مى‌كنند.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. رعد/سوره۱۳، آیه۱۹.    
۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۱۸۳.    
۳. رعد/سوره۱۳، آیه۲۲.    
۴. فصلت/سوره۴۱، آیه۳۵.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۱۹۰.    
۶. قصص/سوره۲۸، آیه۵۲.    
۷. قصص/سوره۲۸، آیه۵۳.    
۸. قصص/سوره۲۸، آیه۵۴.    
۹. رعد/سوره۱۳، آیه۲۲.    
۱۰. قصص/سوره۲۸، آیه۵۴.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، برگرفته از مقاله «دفع بدی‌ها با حسنه».    



رده‌های این صفحه : حسنه | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار