رئالیسم (مکتب ادبی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



رئالیسم یعنی اصالت واقعیت خارجی. این مکتب به وجود جهان خارج و مستقل از ادراک انسان، قائل است. ایده‌آلیست‌ها همه موجودات و آنچه را که در این جهان درک می‌کنیم، تصورات ذهنی و وابسته به ذهن شخص می‌دانند و معتقدند که اگر من که همه چیز را ادراک می‌کنم نباشم، دیگر نمی‌توانم بگویم که چیزی هست. در‌حالی‌که بنابر نظر و عقیده رئالیستی، اگر ما انسان‌ها از بین برویم، باز هم جهان خارج وجود خواهد داشت. به‌طور‌کلی یک رئالیست، موجودات جهان خارج را واقعی و دارای وجود مستقل از ذهن خود می‌داند. می‌داند.


معنای رئال و رئالیسم

[ویرایش]

رئال (Real) در لغت به معنای واقعیت است و رئالیسم یعنی واقع‌نمایی.

مکتب رئالیسم

[ویرایش]

رئالیسم، مکتبی ادبی – هنری است که در اواسط قرن نوزدهم میلادی، یعنی در فاصله سال‌های ۱۸۵۰ – ۱۸۸۰ در اروپا و آمریکا رواج یافت.
این مکتب عکس‌العملی بود در مقابل مکتب رمانتیک. رمانتیک، مکتبی درون‌گرا و ذهنی بود که برای فرار از واقعیت اکنون، به دنیای گذشته پناه می‌برد که البته این دنیای ساختگی غالباً مبنای واقعی نداشت؛ اما رئالیسم، مکتبی عینی و بیرونی بود که بر بیان واقعیت‌های جامعه تأکید بسیار داشت و معتقد بود که آثار متکلفانه و دیرفهم مکتب‌های رمانتی‌سیسم و کلاسیسیم راه به جایی نمی‌برد و برای نشان دادن تصویر درستی از جامعه باید زبانی بی‌پیرایه و ساده را برگزید.
[۱] فرهنگ اصطلاحات ادبی، ، سید حسینی، سیما؛ تهران، مروارید، ۱۳۷۵، چاپ دوم، ص۱۵۵.


پایه‌گذاران اصلی رئالیسم

[ویرایش]

پایه‌گذاران اصلی رئالیسم در فرانسه نویسندگان و شاعران کم‌شهرتی بودند که به‌طور صریح با مکتب رمانتی‌سیسم مقابله می‌کردند؛ از جمله این افراد می‌توان به شامفلوری (chamflevry)، مورژه (murger) و دورانتی (Duranty) اشاره کرد.

← گوستاو کوربه


نخستین عرصه‌ای که رئالیسم توانست در آن خودی نشان بدهد، هنر نقاشی بود و گوستاو کوربه (۱۸۱۹ – ۱۸۷۷ م) یکی از پیشگامان آن محسوب می‌شود.

← بالزاک


بالزاک (Balzak) (۱۷۹۹ – ۱۸۵۰ م) نیز اولین کسی است که با نوشتن رمان‌هایی در مجموعه «کمدی انسانی»، مسائل اجتماعی را به شکل جدی‌تری مطرح نمود. این رمان‌ها درباره زندگی قشر متوسط مردم فرانسه سخن می‌گفت. با وجود آنکه بالزاک قصد تشکیل مکتبی را نداشت، اما با نگارش این آثار به‌عنوان پیشرو نویسندگان رئالیست مطرح شد.
[۲] فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۱.


← جورج الیوت و ویلیام دین هاولز


در انگلستان، جورج الیوت (George Eliot) و در آمریکا ویلیام دین هاولز (William Dean Howells) نیز مکتب رئالیسم را پایه‌گذاری کردند.

عقاید رئالیسم

[ویرایش]

در مکتب رئالیسم، اصل بر این است که نویسنده در اثر خود تخیل خود را چندان به کار نگیرد؛ بلکه با بی‌طرفی و به دور از هرگونه قضاوتی تنها راوی یک داستان باشد؛ داستانی درباره زندگی مردم رنج‌کشیده و ضعیف و کارگران و پیشه‌ورانی که تا آن زمان در هنر و ادبیات توجه زیادی به آنها نشده بود. نویسندگان رئالیست می‌کوشیدند زندگی مردم زمان خود را به شکلی کاملاً عینی و واقعی در آثار خود منعکس کنند. رئالیست‌ها در واقع منتقدان اصلی جامعه خود بودند. آنها با نشان دادن مشکلات اجتماعی و فاصله طبقاتی میان مردم و پرده برداشتن از اعمال ناشایست طبقه اشراف، اعتراض خود را به هیئت حاکم ابراز می‌داشنتد.
[۳] مکتب‌های ادبی، سید حسینی، رضا؛ تهران، نگاه، ۱۳۸۴، چاپ سیزدهم، ص۲۶۳.


رئالیست‌ها معتقد بودند که دیگر ذائقه مردم شعر را نمی‌پسندد. به همین سبب، آنها رمان و داستان کوتاه را برای بیان افکار خود را برگزیدند. این‌گونه بود که شعر و عشق که دو رکن اساسی مکتب رمانتیک بود، از دستور کار رئالیست‌ها خارج شد.
[۴] آشنایی با مکتب‌های ادبی، مروت، منصور، تهران، سخن، ۱۳۸۵، چاپ اول، ص۹۸.


ویژگی آثار رئالیستی

[ویرایش]

مهم‌ترین ویژگی آثار رئالیستی آن است که انسان را به عنوان موجودی اجتماعی مطرح می‌کند و ریشه همه رفتارهای نیک و بد او را در اجتماع جست‌و‌جو می‌کند.
[۵] آشنایی با مکتب‌های ادبی، مروت، منصور، تهران، سخن، ۱۳۸۵، چاپ اول، ص۹۸.
بنابراین رمان‌نویسی که در این مکتب قلم می‌زند، باید شناخت درستی از محیط اطراف خود داشته باشد. او باید بتواند با نفوذ به دنیای درون شخصیت‌ها، تصویر روشنی از آنها در پیش چشم مخاطب ترسیم نماید. قهرمانان رمان‌های رئالیستی غالباً از طبقه متوسط اجتماع برگزیده می‌شدند که نماینده هم‌نوعان و هم‌فکران خود بودند.
[۶] مکتب‌ها، سبک‌ها و جنبش‌های ادبی هنری جهان تا پایان قرن بیستم، نوری، نظام الدین، تهران، زهره چاپ سوم، ۱۳۸۵، ص۲۰۶.

به سبب واقع‌گرایی و نیز پیوندی که مکتب رئالیسم میان فرد و جامعه برقرار کرد، این مکتب هیچ‌گاه رونق خود را از دست نداد و به یک دوره خاص محدود نشد؛ بلکه در همه دوران‌ها هوادارانی برای خود کسب نمود.

نویسندگان رئالیسم

[ویرایش]

یکی از نویسندگانی که آثارش در پیشبرد اهداف رئالیست‌ها سهم بسزایی داشت، گوستاوفلوبر (Gustave Flavbert) (۱۸۲۱ – ۱۸۸۰ م) بود که رمان «مادام بوواری» (Madam Bovary) را براساس یک ماجرای واقعی نوشت. این رمان توانست مخاطبان زیادی را در تمام دنیا جلب نماید.
به جز نویسندگان فرانسوی، نویسندگان دیگری در نقاط مختلف جهان ظهور کردند که با آثار خود نقش مهمی در بیداری مردم داشتند. در انگلستان، چارلز دیکنز و جورج الیوت در ترویج مکتب رئالیسم مؤثر بودند. جان اشتاین بک، ارنست همینگوی (Ernest Hemingway) و توماس مان (Thomas Mann) نیز در آمریکا این مکتب را رونق بخشیدند. در روسیه، تورگینف (Turgenev)، لئوتولستوی (Leo Tolstoy)، داستایفسکی (Dostoyevsky) و ماکسیم گورکی (Maksim Gorkiy) آثاری در این حوزه پدید آوردند.
[۷] فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۴.


مکتب رئالیسم در ایران

[ویرایش]

مکتب رئالیسم در ایران، پس از نهضت مشروطه مورد توجه قرار گرفت که به آفرینش رمان‌هایی با مضامین اجتماعی و سیاسی انجامید. نویسندگان این رمان‌ها سعی داشتند به‌گونه‌ای واقعیت‌های اجتماع خود را در این آثار منعکس نمایند. یکی از مسائلی که در اکثر رمان‌های آن دوره به چشم می‌خورد، توجه به حقوق پایمال شده زنان و اوضاع ناگوار آنها در جامعه بود.

رمان‌های واقع‌گرای فارسی

[ویرایش]

نخستین رمان واقع‌گرای فارسی، رمان اجتماعی «تهران مخوف» نوشته مرتضی مشفق کاظمی بود. از دیگر رمان‌های واقع‌گرای فارسی می‌توان به این آثار اشاره کرد: چشم‌هایش، نوشته بزرگ علوی؛ حاجی آقا، اثر صادق هدایت؛ مدیر مدرسه، نوشته جلال آل احمد؛ سووشون، اثر سیمین دانشور؛ شوهر آهو خانم، تألیف علی‌ محمد افغانی و رمان‌های جای خالی سلوچ و کلی در نوشته محمود دولت آبادی.
[۸] فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. فرهنگ اصطلاحات ادبی، ، سید حسینی، سیما؛ تهران، مروارید، ۱۳۷۵، چاپ دوم، ص۱۵۵.
۲. فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۱.
۳. مکتب‌های ادبی، سید حسینی، رضا؛ تهران، نگاه، ۱۳۸۴، چاپ سیزدهم، ص۲۶۳.
۴. آشنایی با مکتب‌های ادبی، مروت، منصور، تهران، سخن، ۱۳۸۵، چاپ اول، ص۹۸.
۵. آشنایی با مکتب‌های ادبی، مروت، منصور، تهران، سخن، ۱۳۸۵، چاپ اول، ص۹۸.
۶. مکتب‌ها، سبک‌ها و جنبش‌های ادبی هنری جهان تا پایان قرن بیستم، نوری، نظام الدین، تهران، زهره چاپ سوم، ۱۳۸۵، ص۲۰۶.
۷. فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۴.
۸. فرهنگ‌نامه ادبی فارسی (دانش‌نامه ادب فارسی ۲)، انوشه، حسن (به سرپرستی)؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ص۶۱۵.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «رئالیسم».    


رده‌های این صفحه : مکاتب ادبی




جعبه ابزار