رحلة المکناسی‌ (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کتاب «رحلة المکناسی»، اثر محمد بن عبد الوهاب المکناسی (م ۱۷۸۵ م/ ۱۲۰۰ ق)، از نمونه سفرنامه‌های عربی مربوط به قرن هیجدهم میلادی و حوزه مغرب اسلامی است، مؤلف، سفیر مغرب در آستانه؛ یعنی استانبول بود. او از راه مصر به شام و از آن جا به حج رفت.


ساختار کتاب

[ویرایش]

در ابتدا، مقدمه‌ای از محمد بوکبوت استاد تاریخ ، ذکر شده، سپس مسیر حرکت مکناسی در سفرش بیان شده، در ادامه متن سفرنامه و در پایان ملحقاتی ذکر شده است.

گزارش محتوا

[ویرایش]

ادبیات حج حوزه مغرب اسلامی نسبتا غنی است. آنان راهی طولانی را برای انجام حج طی می‌کردند و تمام عرض آفریقا را برای رسیدن به دریای سرخ با کشتی می‌پیمودند. بسا از طریق مصر به سمت شام رفته و از آن جا عازم مدینه منوره و سپس مکه مکرمه می‌شدند. سفیر مغرب که حامل پیامی از سلطان مغرب هم بوده، به سمت استانبول رفته و در آن جا مورد استقبال رسمی قرار گرفته است. طبیعی است که وی به عنوان یک حاجی، با موقعیت سیاسی، دست رسی به اطلاعات دست اول و درستی در زمینه‌های مختلف داشته است. وی، در دمشق نیز به زیارت اماکن مهم تاریخی، از جمله جامع اموی و قبور منسوب به صحابه ، مانند قبر بلال حبشی
[۱] رحلة المكناسى، محمد بن عبد الوهاب المکناسی، ص۲۲۷.
رفته و از آن جا همراه کاروان دولتی عثمانی، راهی مدینه شده است. مشکلات طول راه که مهم‌ترین آن‌ها اعراب بدوی بودند، سبب شده است تا وی شرحی از آنها به دست دهد. زیارت قبر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم در مدینه و نیز قبور صحابه و اهل بیت در بقیع و سپس عزیمت به مکه در دنباله آن آمده است. وصف مسجد الحرام و ارائه قصیده‌ای از خودش در باره مناسک حج مطالبی است که در این بخش عرضه شده است. بخشی از این اشعار، درباره پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و توسل به ایشان و اهل بیت آن حضرت است: بجاه جبریل و ما به نزل علیه نحن عاکفون لم نزل ؛ و الآل و الاولاد و الازواج فاطمة ذات السنا الوهاج ؛ و بابن عمک ابی الغصنین سیدنا الحسن و الحسین ،وی پس از حج، همراه با کاروان شام به دمشق بازگشته، در حالی که در غیاب آنان، مرض وبا در این شهر فراگیر شده بود. در این هنگام عازم زیارت قدس شریف می‌شود. زیارت قدس برای زائران ترک ، مغربی و مصری بسیار اهمیت داشته؛ بر خلاف زائران عراقی و ایرانی که علاقه‌ای به زیارت قدس نداشتند و در مسیرشان هم قرار نداشت. وی در بازگشت، شرحی از جزیره قبرس به دست داده و سپس در باره مسیر بازگشت که از تونس و الجزایر بوده، اطلاعات دیگری را ارائه کرده است.

وضعیت کتاب

[ویرایش]

فهرست آیات ، احادیث نبوی، اجناس، اسلحه، اسواق، اعلام ، حیوانات ، صناعات، کتب، عقاقیر و عطرها ، لباس ، مساجد ، معادن ، معابد و چندین فهرست دیگر در پایان کتاب قید شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. رحلة المكناسى، محمد بن عبد الوهاب المکناسی، ص۲۲۷.


منبع

[ویرایش]

نرم افزار جغرافیای جهان اسلام، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور).






جعبه ابزار