زمینه‌های تهجد (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در این مقاله به بر خی از زمینه های تهجد از دیدگاه قرآن کریم اشاره می شود.


امید به خدا

[ویرایش]

امید به خدا برانگیزاننده اهل ایمان به شب زنده داری است.
انما یؤمن بـایـتنا الذین... (تنها کسانی که به آیات ما ایمان می‌آورند که هر وقت این آیات به آنان یادآوری شود به سجده می‌افتند و تسبیح و حمد پروردگارشان را بجا می‌آورند، و تکبر نمی‌کنند.)تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفـا وطمعـا...(پهلوهایشان از بسترها در دل شب دور می‌شود (و بپا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می آورند) و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند، و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم انفاق می‌کنند!)
امن هو قـنت ءاناء الیل ساجدا وقائمـا یحذر الاخرة ویرجوا رحمة ربه قل هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الالبـب.( (آیا چنین کسی با ارزش است) یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟! بگو: «آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟! تنها خردمندان متذکر می‌شوند! » )

توجه به خدا

[ویرایش]

توجه به ربوبیت خداوند، مقتضی شب زنده داری و عبادت و نماز برای اوست.
والذین یبیتون لربهم سجدا وقیـمـا.(کسانی که شبانگاه برای پروردگارشان سجده و قیام می‌کنند؛)(قید «لربهم» به جای دیگر اوصاف می‌تواند گویای برداشت مزبور باشد.)

← تفسیر آیه


کلمه" بیتوته" به معنای ادراک شب است- چه بخوابد یا نخوابد- و کلمه" لربهم" متعلق است به کلمه" سجدا" و دو کلمه" سجد" و" قیام" جمع ساجد و قائم است و مراد از این بیتوته در شب در حال سجده و حال ایستاده این است که: شب را به عبادت خدا به آخر می‌رسانند، که یکی از مصادیق عبادتشان همان نماز است که هم افتادن به خاک جزء آن است و هم به پا ایستادن. و معنای آیه این است که: بندگان رحمان کسانی هستند که شب را درک می‌کنند در حالی که برای پروردگار خود سجده کنندگان و یا به پا ایستادگانند- یعنی پشت سر هم سجده می‌کنند و برمی خیزند-، ممکن هم هست که مراد تهجد به نوافل شب باشد.
تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم....
.. وسبح بحمد ربک...(در برابر آنچه آنها می‌گویند شکیبا باش، و پیش از طلوع آفتاب و پیش از غروب تسبیح و حمد پروردگارت را بجا آور،) ومن الیل فسبحه وادبـر السجود.(و در بخشی از شب او را تسبیح کن، و بعد از سجده‌ها!)(مقصود از «ادبار السجود» بنابر بعضی از اقوال و احتمالات، نماز وتر است. صاحب مجمع البیان، آن را به امام صادق علیه‌السّلام نسبت می‌دهد.)

تسبیح در نماز شب

[ویرایش]

.. وسبح بحمد ربک حین تقوم(در راه ابلاغ حکم پروردگارت صبر و استقامت کن، چرا که تو در حفاظت کامل ما قرار داری! و هنگامی که برمی‌خیزی پروردگارت را تسبیح و حمد گوی!) ومن الیل فسبحه...((همچنین) به هنگام شب او را تسبیح کن و به هنگام پشت کردن ستارگان (و طلوع صبح)!)
در تفسیر قمی در ذیل جمله" و سبح بحمد ربک حین تقوم" آمده که امام فرمود: منظور از آن، تسبیح در نماز شب، و منظور از جمله" فسبحه" خود نماز شب است. این معنا در مجمع البیان از زرارة و حمران و محمد بن مسلم از امام باقر و از امام صادق علیه‌السّلام روایت شده. و نیز در همان کتاب به سند خود از حضرت رضا علیه‌السّلام روایت کرده که فرمود: منظور از ادبار سجود، چهار رکعت نافله‌ای است که بعد از نماز مغرب خوانده می‌شود، و منظور از ادبار نجوم دو رکعت نافله‌ای است که قبل از نماز صبح خوانده می‌شود. ذیل این روایت در مجمع البیان از امام باقر و امام صادق علیه‌السّلام آمدهو قمی هم آن را به سند خود از زراره از امام باقر علیه‌السّلام آورده است.

عامل خوف

[ویرایش]

بیم و امید، برانگیزاننده مؤمنان، برای تهجد و شب زنده داری است.
انما یؤمن بـایـتنا الذین...تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفـا وطمعـا... («خوفا و طمعا» مفعول له برای فعل محذوف است و برداشت بر این اساس است.)
امن هو قـنت ءاناء الیل ساجدا وقائمـا یحذر الاخرة ویرجوا رحمة ربه قل هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الالبـب. معنای آیه این است که: آیا این کافر که گفتیم از اصحاب آتش است، بهتر است یا کسی که همواره ملازم با اطاعت و خضوع برای پروردگارش است و در اوقاتی از شب هنگامی که فرا می‌رسد به نماز می‌ایستد و در حالی که یا در سجده است و یا ایستاده، و از عذاب آخرت می‌ترسد و در عین حال امیدوار به رحمت پروردگارش است؟ یعنی این دو با هم یکسان نیستند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. سجده/سوره۳۲، آیه۱۵.    
۲. سجده/سوره۳۲، آیه۱۶.    
۳. زمر/سوره۳۹، آیه۹.    
۴. فرقان/سوره۲۵، آیه۶۴.    
۵. ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج‌۱۵، ص۳۳۲.    
۶. سجده/سوره۳۲، آیه۱۶.    
۷. ق/سوره۵۰، آیه۳۹.    
۸. ق/سوره۵۰، آیه۴۰.    
۹. مجمع البیان، طبرسی، ج۹، ص۲۵۰.    
۱۰. طور/سوره۵۲، آیه۴۸.    
۱۱. طور/سوره۵۲، آیه۴۹.    
۱۲. تفسیر قمی، قمی، ج۲، ص۳۳۳.    
۱۳. مجمع البیان، طبرسی، ج۹، ص۲۸۳.    
۱۴. تفسیر قمی، قمی، ج۲، ص۳۳۳.    
۱۵. مجمع البیان، طبرسی، ج۹، ص۲۸۳.    
۱۶. سجده/سوره۳۲، آیه۱۵.    
۱۷. سجده/سوره۳۲، آیه۱۶.    
۱۸. اعراب القرآن، درویش، ج۷، ص۵۸۰.    
۱۹. زمر/سوره۳۹، آیه۹.    
۲۰. ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج۱۷، ص۳۷۰.    


منبع

[ویرایش]
فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، برگرفته از مقاله «زمینه‌های تهجد».    



رده‌های این صفحه : تهجد | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار