سوره دخانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سوره دخان سوره چهل و چهارم قرآن بوده و در جزء بیست وپنجم قرآن قرار دارد و مکی می‌باشد.


لغت‌شناسی

[ویرایش]

منظور از دخان، ماده گازی شکل و شبیه دود است که در پایان جهان و در آستانه قیامت، صفحه آسمان را می‌پوشاند. واژه «دخان» دو بار در قرآن به کار رفته است: در آیات ۱۱سوره فصلت : (ثم استوی الی السماء وهی دخان) [۱]و ۱۰ سوره دخان: (فارتقب یوم تاتی السماء بدخان مبین). [۲] مفسران درباره معنای «دخان» در آیه، نظریه‌های مختلفی ابراز کرده‌اند.

هدف سوره

[ویرایش]

غرض سوره این است که کسانی را که به کتاب خدا شک دارند از عذاب دنیا و عذاب آخرت انذار کند. و این غرض را در این سیاق بیان می‌کند که: قرآن کتابی است روشن که از ناحیه خدا نازل شده بر کسی که او به سوی مردم گسیل داشته، تا انذارشان کند. و به این منظور نازل کرده تا رحمتی از او به بندگانش باشد. و در بهترین شب نازل کرده،شب قدر که در آن شب هر امری بطور خلل ناپذیری تقدیر می‌شود.
سپس می‌فرماید: مردم- یعنی کفار- در باره آن خود را به شک می‌اندازند، و با هوی و هوس خود بازی می‌کنند، و به زودی عذابی دردناک در دنیا از هر سو ایشان را احاطه می‌کند، آن گاه به سوی پروردگار خود برمی گردند، و خداوند بعد از فصل قضاء و محاسبه دقیق با عذابی جاودانه از ایشان انتقام می‌گیرد.
آن گاه برای آنان مثالی در خصوص عذاب دنیوی می‌آورد و آن داستان حضرت موسی علیه‌السّلام است، که به سوی قوم فرعون و برای نجات بنی اسرائیل گسیل شد، و فرعونیان او را تکذیب کردند، و خداوند به همین جرم در دریا غرقشان کرد.
و سپس برای عذاب دومشان که آن را انکار می‌کردند، یعنی بازگشت به خدا در روز فصل قضا (قیامت) چنین اقامه حجت می‌کند که: قیامت آمدنی است، چه بخواهند و چه نخواهند. و در آخر پاره‌ای از اخبار قیامت را و آنچه بر سر مجرمین می‌آید و آنچه از انواع عذاب به آنها می‌رسد، برشمرده، و نیز بخشی از ثواب‌هایی را که به متقین می‌رسد که عبارت است از حیات طیب و مقام کریم، بیان می‌کند. [۳]

ویژگی‌ها

[ویرایش]

۱. این سوره ۵۹ آیه به عدد کوفی، ۵۷ آیه به عدد بصری، ۵۶ آیه به عدد حجازی و شامی، ۳۴۶ کلمه و ۱۴۳۱ یا ۱۴۷۵ حرف دارد. [۴]
۲. در ترتیب نزول، شصت و چهارمین و در قرآن چهل و چهارمین سوره است و پس از سوره زخرف و پیش از سوره جاثیه در مکه نازل شد. [۵] [۶] [۷]
۳. از نظر کمیت از سوره‌های مثانی وکمتر از یک حزب قرآن است.
۴. گفته‌اند یک آیه منسوخ دارد.
۵. بیست و پنجمین سوره‌ای که با حروف مقطعه آغاز می‌شود، پنجمین سوره از سور حوامیم و نیز پنجمین سوره از سوره‌های دارای سوگند است.

مطالب مهم

[ویرایش]

۱. بیان عظمت قرآن در قالب سوگند، و نزول قرآن در شب قدر؛
۲. خداشناسی؛
۳. خلقت آسمان و زمین و هدف آفرینش؛
۴. نشانه‌های آستانه وقوع قیامت؛
۵. بخش‌هایی از تاریخ بنی اسرائیل (فرعون و قومش). [۸] [۹]

موارد کاربرد دخان در فقه

[ویرایش]

از آن به مناسبت در باب صلات سخن گفته‌اند.

احکام قرائت سوره دخان

[ویرایش]

سوره دخان از حوامیم است و قرائت آن در نمازهاى واجب و مستحب، [۱۰] [۱۱] [۱۲] در شب [۱۳] یا روز جمعه [۱۴] و نیز صد مرتبه در هر شب از شبهاى ماه رمضان مستحب است‌ [۱۵]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. فصلت/سوره۴۱، آیه۱۱.    
۲. دخان/سوره۴۴، آیه۱۰.    
۳. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۰۵، تفسیر نمونه، ج۲۱، ص۱۴۱-۱۴۴.    
۴. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، ۷۲۹ - ۸۱۷ق، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۴۲۴.    
۵. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۴۳.    
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۴۱.    
۷. طباطبایی، محمد حسین، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۸، ص۱۲۹.    
۸. جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، ج۱، ص۳۱۶.
۹. هاشم زاده هریسی، هاشم، ۱۳۱۷، شناخت سوره‌های قرآن، ص۳۵۴.
۱۰. كشف الغطاء ج۳،ص ۴۷۸ .
۱۱. وسائل الشیعة ج۶،ص ۱۴۱    
۱۲. بحار الانوار ج۹۲،ص ۲۹۹
۱۳. تذکرة الفقهاء ج۴،ص ۱۱۷    .
۱۴. رسائل الشهید الثانى ج۱،ص ۲۸۰.
۱۵. وسائل الشیعة ج۱۰،ص ۳۶۲    .


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه فارسی علوم قرآن، برگرفته از مقاله «حم دخان».    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام،ج‌۳، ص۵۸۶.    






جعبه‌ابزار