شتر مرغ

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شتر مرغ پرنده‌ای معروف که دارای بال است ولی قدرت پرواز ندارد و دارای سرعت زیادی در دویدن است.از احکام مرتبط با آن در باب حج و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند.


معرفی شتر مرغ

[ویرایش]

شترمرغ پرنده‏ای است با سر و گردن و رانهای بدون پر یا کم پر که نر آن سیاه، براق و دارای پرهای سفید و ماده آن قهوه‌ای مایل به خاکستری است و با بالهای گشاده به سرعت می‏دود اما نمی‏تواند پرواز کند.
[۱] فرهنگ بزرگ سخن.


احکام شتر مرغ

[ویرایش]


← شکار شتر مرغ در حرم و در حال احرام


شکار حیوانات وحشی در حرم حرام و موجب ضمان است؛ چنان که شکار آنها بر محرم در غیر حرم نیز حرام می‏باشد.

←← کفاره کشتن شتر مرغ در حرم


هرگاه محرم شتر مرغی را بکشد باید یک بدنه (شتر پنج ساله به تصریح برخی) کفاره دهد.
در اینکه کفّاره کشتن جوجه شتر مرغ نیز همچون کفّاره شتر مرغ یک بدنه است یا بچه شترِ هم سن آن، اختلاف است.
اکثر فقها قائل به قول دوم‏اند؛ هرچند بنابر این قول، قربانی کردن بدنه کفایت می‏کند.
در اینکه شتری که به عنوان کفّاره قربانی می‏شود باید ماده باشد یا نر نیز کفایت می‏کند، دو دیدگاه وجود دارد.
اگر محرمِ کشنده شتر مرغ، از قربانی کردن شتر به عنوان کفّاره ناتوان باشد، بنابر قول مشهور میان متأخران،
بلکه اکثر فقها
پس از تعیین قیمت عادلانه شتر، به اندازه بهای شتر، گندم تهیه کرده و به هر فقیری دو مدّ صدقه می‏دهد و چنانچه با توزیع به گونه یاد شده، امکان صدقه دادن به بیش از شصت فقیر باشد، صدقه دادن به بیش از شصت نفر واجب نیست و مقدار گندم اضافه از آنِ کفّاره دهنده خواهد بود؛ چنان که اگر مقدار گندم برای شصت نفر کافی نباشد، تکمیل نصاب تا شصت نفر بر او واجب نخواهد بود.
در اینکه دادن یک مدّ نیز کافی است یا باید دو مدّ پرداخت شود، اختلاف است. مشهور قول دوم است؛ چنان که در انحصار پرداخت به گندم یا کفایت طعامی دیگر همچون برنج نیز، دیدگاهها مختلف است.
قول مقابل مشهور متأخران، صدقه دادن به قیمت شتر و در فرض عدم امکان آن، توزیع قیمت بر گندم و برای هر دو مدّ از آن یک روز روزه گرفتن است.
برخی قدما به صورت مطلق گفته‏اند: در صورت ناتوانی از قربانی کردن شتر باید شصت فقیر را اطعام کند.
[۱۹] جمل العلم و العمل، ص۱۱۳.

بعضی گفته‏اند: ممکن است مراد اینان همان قول نخست باشد که در حدّ بهای شتر، گندم فراهم و میان فقرا- هر فقیری دو مدّ- توزیع می‏شود.
چنانچه از اطعام فقرا نیز ناتوان باشد، بنابر قول مشهور باید در ازای هر دو مدّ یک روز روزه بگیرد. بر این قول ادعای اجماع شده است.
در صورتی که تعداد روزها- بر اساس برای هر دو مدّ یک روز- افزون بر شصت روز گردد، روزه مازاد بر شصت روز بر او واجب نیست؛ لیکن در صورت کمتر شدن از آن، آیا روزه گرفتن به همان مقدار کفایت می‏کند یا باید شصت روز را کامل کند؟ مسئله اختلافی است.
اگر صید کننده شتر مرغ از شصت روز روزه گرفتن نیز ناتوان باشد، بنابر قول مشهور، هیجده روز روزه بر او واجب می‏شود.
برخی در فرض ناتوانی از اطعام فقرا، تنها هیجده روز روزه را به عنوان بدل آن واجب دانسته‏اند.
بنابر این، با عجز از اطعام، شصت روز روزه گرفتن بر او واجب نخواهد بود.
آیا کفاره یاد شده مرتّبه است؛ بدین معنا که ابتدا قربانی کردن شتر و با ناتوانی از آن، اطعام فقرا و در صورت عجز از آن، روزه واجب می‏شود، یا از ابتدا میان آن سه مخیر می‏باشد؟ مسئله اختلافی است؛
لیکن قول نخست، مشهور است.
[۲۷] مصباح الهدی‏ ج۹، ص۴.


←← حکم شکستن تخم شتر مرغ در حرم


اگر محرم تخم شتر مرغی را که به جوجه تبدیل شده و دارای حرکت است، بشکند و بر اثر آن، جوجه بمیرد، باید یک شتر به عنوان کفاره قربانی کند و در صورتی که جوجه حرکت نداشته باشد، به قول مشهور باید به تعداد هر تخم شکسته، شتر ماده‏ای را که موقعیت آبستن شدن دارد با یک یا چند شتر نر در یک محل رها کند تا جفت‌گیری کنند و تعداد شترانی را که از این طریق متولد می‏شوند در مکه قربانی کند. در صورت ناتوانی از آن باید در ازای هر تخم، یک گوسفند به عنوان کفّاره بکشد و چنانچه از آن نیز ناتوان باشد باید به ده فقیر- هرکدام یک مدّ- اطعام نماید و اگر توانایی آن را نیز ندارد، سه روز روزه بگیرد.
برخی قدما بر خلاف نظر مشهور، رها کردن شتران ماده در میان شتران نر را مطلقا واجب دانسته‏اند؛ خواه جوجه درون تخم دارای حرکت باشد یا نباشد.
برخی دیگر از آنان حکم یاد شده را در فرض حرکت داشتن جوجه، ثابت و در فرض حرکت نداشتن آن، برای هر تخم، قربانی کردن یک گوسفند را واجب دانسته‏اند.
از قدما در مسئله اقوال دیگری نیز وجود دارد.

← حکم خوردن شتر مرغ


به تصریح بسیاری از فقیهان، خوردن گوشت و تخم شتر مرغ حلال است.
[۳۵] وسیلة النجاة، ص۶۱۷.
[۳۸] مهذب الأحکام ج۲۳، ص۱۳۴-۱۳۵.
[۴۰] توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۵۹۵.

برخی معاصران گفته‏اند: اگر معلوم باشد که شتر مرغ یکی از سه نشانه پرندگان حلال گوشت؛ یعنی چینه دان، سنگدان یا خار پشت پا را دارد و فاقد دو نشانه حیوانات وحشی حرام گوشت؛ یعنی دندان نیش و چنگال است، حلال گوشت می‏باشد. در غیر این صورت حلیت آن محل تأمل است.
[۴۱] جامع المسائل (بهجت) ج۴، ص۳۹۳.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. فرهنگ بزرگ سخن.
۲. جواهر الکلام ج۲۰، ص۱۶۵    
۳. جواهر الکلام ج۲۰، ص۲۹۴.    
۴. الروضة البهیة ج۲، ص۳۳۲-۳۳۳.    
۵. الحدائق الناضرة ج۱۵، ص۱۸۴-۱۸۵.    
۶. مدارک الأحکام ج۸، ص۳۲۵.    
۷. مدارک الأحکام ج۸، ص۳۲۱-۳۲۲.    
۸. الحدائق الناضرة ج۱۵، ص۱۷۵.    
۹. الحدائق الناضرة ج۱۵، ص۱۷۷.    
۱۰. مدارک الأحکام ج۸، ص۳۲۲.    
۱۱. جواهر الکلام ج۲۰، ص۱۹۳-۱۹۶.    
۱۲. مختلف الشیعة ج۳، ص۵۰۹-۵۱۰.    
۱۳. مستند الشیعة ج۱۳، ص۱۵۹-۱۶۰.    
۱۴. جواهر الکلام ج۲۰، ص۱۹۳-۱۹۴    
۱۵. دلیل الناسک، ص۱۸۲.    
۱۶. الکافی فی الفقه، ص۲۰۵.    
۱۷. غنیة النزوغ، ص۱۶۲.    
۱۸. المقنعة، ص۵۷۱.    
۱۹. جمل العلم و العمل، ص۱۱۳.
۲۰. جواهر الکلام ج۲۰، ص۱۹۶.    
۲۱. جواهر الکلام ج۲۰، ص۲۰۰-۲۰۱.    
۲۲. جواهر الکلام ج۲۰، ص۲۰۱-۲۰۲.    
۲۳. جواهر الکلام ج۲۰، ص۲۰۲.    
۲۴. دلیل الناسک، ص۱۸۳.    
۲۵. تحریر الأحکام ج۲، ص۴۰.    
۲۶. جواهر الکلام ج۲۰، ص۲۰۴-۲۰۵.    
۲۷. مصباح الهدی‏ ج۹، ص۴.
۲۸. مستند الشیعة ج۱۳، ص۱۶۸-۱۷۱.    
۲۹. المقنعة، ص۵۷۲    
۳۰. الإنتصار، ص۲۴۹    
۳۱. المراسم العلویة، ص۱۱۸.    
۳۲. من لایحضره الفقیه ج۲، ص۳۶۸-۳۶۹.    
۳۳. الحدائق الناضرة ج۱۵، ص۲۰۱-۲۰۳.    
۳۴. جواهر الکلام ج۳۶، ص۳۲۲-۳۲۳    
۳۵. وسیلة النجاة، ص۶۱۷.
۳۶. تحریر الوسیلة ج۲، ص۱۵۸.    
۳۷. إرشاد السائل، ص۱۳۲.    
۳۸. مهذب الأحکام ج۲۳، ص۱۳۴-۱۳۵.
۳۹. الفتاوی المیسرة (سیستانی)، ص۲۹۰.    
۴۰. توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۵۹۵.
۴۱. جامع المسائل (بهجت) ج۴، ص۳۹۳.


منبع

[ویرایش]
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۴، ص۶۲۵-۶۲۸.    






جعبه ابزار