ظن (اصول)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



رجحان یکی از دو طرف احتمال نزد نفس را ظن گویند.


تعریف ‌ظن

[ویرایش]

ظن، صفت نفسانی انسان و مانند علم و شک است که در نفس وی پدید می‌آید، با این تفاوت که مرتبه‌اش از شک بالاتر و از علم و قطع پایین‌تر است.
به بیان دیگر، در مواقعی که ذهن انسان در مسئله‌ای دچار تردید می‌گردد، اگر میل به یک طرف تردید، در نظر او قوی بوده و میل به طرف دیگر، ضعیف باشد، طرف راجح و قوی را ظن می‌گویند.
در کتاب «تحریر المعالم» آمده است: «فی الظن: هو الوصف النفسانی المقابل للقطع و الشک فهو عبارة عن الطرف الراجح مِن شِقَّی التردید الحاصل فی الذهن».
[۱] تحریر المعالم، مشکینی، علی، ص۱۵۰.


ظن نوعی

[ویرایش]

تعریفی که ارایه شد، تعریف ظن شخصی است، ولی گاهی ظن به اسبابی اطلاق می‌شود که موجب ایجاد ظن در نوع عقلا می‌گردد، که به این نوع ظن، ظن نوعی گفته می‌شود. (این اطلاق مجازی است).

انواع ظنون مجتهد

[ویرایش]

مجتهد بعد از توجه به یک موضوع و جست‌وجو درباره حکم آن در منابع احکام، به آن قطع یا ظن و یا شک پیدا می‌کند؛ در صورتی که به حکم ظن پیدا نماید، یا آن ظن از راه‌های معتبر به دست آمده است، مانند خبر واحد، که چنین ظنی برای او حجت است، و یا از راه‌های غیر معتبر، مثل قیاس، به دست آمده، که با آن مانند شک برخورد می‌شود؛ یعنی ارزش آن مانند ارزش شک می‌باشد.
[۳] المدخل الی عذب المنهل، شعرانی، ابوالحسن، ص۱۹.
[۱۰] فرائد الاصول، انصاری، مرتضی بن محمد امین، ج۱، ص۴۰.
[۱۶] کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، تهانوی، محمد اعلی بن علی، ج۲، ص۹۳۹.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. تحریر المعالم، مشکینی، علی، ص۱۵۰.
۲. اصطلاحات الاصول، مشکینی، علی، ص۱۶۱.    
۳. المدخل الی عذب المنهل، شعرانی، ابوالحسن، ص۱۹.
۴. مصباح الاصول، خویی، ابوالقاسم، ج۲، ص۱۰.    
۵. مصباح الاصول، خویی، ابوالقاسم، ج۲، ص۸۸.    
۶. تهذیب الاصول، خمینی، روح الله، ج۲، ص۵.    
۷. الرسائل، خمینی، روح الله، ج۲، ص۵۷.    
۸. الوافیة فی اصول الفقه، فاضل تونی، عبد الله بن محمد، ص۸۱.    
۹. فرائد الاصول، انصاری، مرتضی بن محمد امین، ج۴، ص۱۷.    
۱۰. فرائد الاصول، انصاری، مرتضی بن محمد امین، ج۱، ص۴۰.
۱۱. مفاتیح الاصول، مجاهد، محمد بن علی، ص۳۲۹.    
۱۲. المحکم فی اصول الفقه، حکیم، محمد سعید، ج۳، ص۱۲.    
۱۳. اجود التقریرات، نائینی، محمد حسین، ج۲، ص۳.    
۱۴. اصول الفقه، مظفر، محمد رضا، ج۲، ص۱۹.    
۱۵. فوائد الاصول، نائینی، محمد حسین، ج۳، ص۳۱۲.    
۱۶. کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، تهانوی، محمد اعلی بن علی، ج۲، ص۹۳۹.
۱۷. معارج الاصول، محقق حلی، جعفر بن حسن، ص۴۸.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۵۵۰، برگرفته از مقاله «ظن».    



جعبه ابزار