عقود اذنی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عقود اذنی مقابل عقود عهدی می‌باشد.


معنا

[ویرایش]

عقود اذنی، بر عقدهایی اطلاق می‌شود که در آن‌ها تعهّد و التزام وجود ندارد؛ بلکه تحقق و بقای آن‌ها تنها در گرو اذن است و با برداشته شدن اذن ، آن عقود نیز به هم می‌خورند.
ودیعه ، عاریه و وکالت غیر عقدی از این قبیل‌اند.
[۱] مصباح الفقیه، ج۱۴، ص۵۵۴.
[۲] المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۸۱.

آیا اطلاق عقد بر این نوع عقود، حقیقی است یا مجازی و از روی تسامح؟ برخی گفته‌اند:عقد عبارت است از عهد مؤکّد و چون در عقود اذنی عهدی وجود ندارد و قوام آن‌ها به اذن است، در حقیقت عقد نیستند؛ لیکن به جهت اشتمال آن‌ها به ایجاب و قبول ، از روی مسامحه به آن‌ها اطلاق عقد شده است.
[۳] المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۸۱ ۸۲.
مقابل عقود اذنی، عقود عهدی (عقود عهدی) قرار دارند.

احکام مرتبط

[ویرایش]

از احکام عنوان یاد شده در باب تجارت سخن گفته‌اند.

شرائط عقود اذنی

[ویرایش]

تحقق و قوام عقود اذنی بسته به اذن و رضایت است و در آن صیغه خاصی شرط نیست و به هر صورت که اذن و رضایت از آن فهمیده شود کفایت می‌کند. بنابر این، شرایطی که در صیغه عقد لازم، مانند عربی بودن، موالات و تقدیم ایجاب بر قبول معتبر است، در این نوع عقود معتبر نیست. چنان که قبول نیز در این نوع عقود به هر صورتی که بیانگر آن باشد، تحقق می‌یابد.
[۵] المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۲۹۰.


بررسی جواز و لزوم عقود اذنی

[ویرایش]

عقود اذنی از عقود جایز و غیر لازم‌اند؛ از این رو، اذن دهنده هر زمان که بخواهد می‌تواند از اذن خود برگردد.
[۷] القواعد الفقهیة (بجنوردی)، ج ۷، ص۲۷ - ۲۸.

در عقود اذنی به دلیل لازم نبودن، شرط خیار جریان ندارد. چنان که به تصریح برخی، در این نوع عقود تنجیز نیز شرط نیست و تعلیق در آن‌ها جایز است.
[۹] مبانی العروة (المساقاة)، ص۲۰۱.

عقود اذنی با عارض شدن دیوانگی، بیهوشی و مرگ بر اذن دهنده باطل می‌شود.
[۱۱] مصباح الفقیه، ج ۱۴، ص۵۵۴.


مصادیق عقود اذنی

[ویرایش]

برای عقود اذنی مصادیقی بر شمرده‌اند که به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌شود:
۱ ودیعه.
۲ وکالت اذنی.
برخی، وکالت را به دو قسم اذنی و عهدی تقسیم کرده‌اند. وکالت عهدی متوقف بر ایجاب و قبول با شرایطی خاص است. از جمله احکام این نوع وکالت آن است که هرگاه وکیل در متعلق وکالت خود تصرف کند مثلا آن را بفروشد و از برکناری خود توسط موکّل آگاه نباشد، تصرّفش باطل نخواهد بود.
وکالت اذنی، صرف اذن و رضایت در تصرف است و با انصراف موکّل از اذن خود، تصرف وکیل باطل است؛ هرچند از آن آگاه نباشد.
[۱۲] العروة الوثقی (تکملة)، ج۲، ص۱۷۰ ۸ و ۹

۳ عاریه.
عقد عاریه بنابر این‌که مفاد آن اباحه انتفاع و استفاده از مال عاریه‌ای‌ به‌طور رایگان باشد، از عقود اذنی به شمار می‌رود؛ اما اگر مفاد آن تملیک رایگان باشد، در زمره عقود عهدی خواهد بود.
[۱۳] منیة الطالب، ج ۱، ص۸۹.

۴ مضاربه .
[۱۴] حاشیة المکاسب (یزدی) ۲، ص۱۲۴.
[۱۵] مبانی العروة (المساقاة)، ص۴۱.

در عقد مضاربه دو جهت وجود دارد:یکی اذن مالک به عامل در کار کردن با سرمایه او، و دیگری التزام مالک به تقسیم سود. مضاربه از جهت نخست از عقود اذنی است؛ لیکن از جهت دوم از عقود عهدی خواهد بود که در آن‌ها التزام وجود دارد.
[۱۶] مبانی العروة (المضاربة)، ص۵۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصباح الفقیه، ج۱۴، ص۵۵۴.
۲. المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۸۱.
۳. المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۸۱ ۸۲.
۴. منیة الطالب، ج ۱، ص۸۹.    
۵. المکاسب و البیع (نائینی)، ج ۱، ص۲۹۰.
۶. منیة الطالب، ج ۱، ص۲۴۸.    
۷. القواعد الفقهیة (بجنوردی)، ج ۷، ص۲۷ - ۲۸.
۸. منیة الطالب، ج ۳، ص۱۰۲.    
۹. مبانی العروة (المساقاة)، ص۲۰۱.
۱۰. صراط النجاة، ج ۱، ص۵۴۲.    
۱۱. مصباح الفقیه، ج ۱۴، ص۵۵۴.
۱۲. العروة الوثقی (تکملة)، ج۲، ص۱۷۰ ۸ و ۹
۱۳. منیة الطالب، ج ۱، ص۸۹.
۱۴. حاشیة المکاسب (یزدی) ۲، ص۱۲۴.
۱۵. مبانی العروة (المساقاة)، ص۴۱.
۱۶. مبانی العروة (المضاربة)، ص۵۵.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۵، ص۴۳۷، برگرفته از مقاله«عقود اذنی».    



جعبه ابزار