عقوق

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



عقوق به معنای اذیت و آزار رساندن می باشد.


در لغت

[ویرایش]

واژه عقوق از «عق» گرفته شده و در لغت به معنای پاره کردن و بریدن آمده است.
[۱] مجمع البحرین، واژه «عقق».
این عنوان در روایات وکلمات فقها غالباً با اضافه به والدین به کار رفته و موضوع این نوشتار است.

مصادیق

[ویرایش]

در روایتی عقوق والدین از لشکریان جهل و ضدّ احسان و نیکی به آنان شمرده شده است. بنابر این، عقوق والدین؛ یعنی بدی به آنان و ضایع کردن و نادیده گرفتن حقوقی که پدر و مادر بر گردن فرزند دارند.
[۳] الوافی، ج۱، ص۷۳.
از این رو، بی احترامی و آزار رساندن به ایشان با گفتار یا رفتار از مصادیق عقوق به شمار می رود.
[۴] مرآة العقول، ج۱۰، ص۳۷۱.


کاربرد فقهی

[ویرایش]

از آن در باب صلات و شهادات سخن گفته اند.

حکم تکلیفی

[ویرایش]

خدای تعالی در آیات متعدد به احسان و نیکی به پدر و مادر فرمان داده و آن را در کنار وظیفه بندگی و شرک نورزیدن بنده به خود ذکر کرده است.
در آیه ای حتی در فرض مشرک بودن والدین ، فرزند به مصاحبت به نیکی با آنان در دنیا مکلف شده است.
در آیه ای دیگر، فرزندان ، حتی از گفتن کلمه افّ به پدر و مادر بر حذر داشته شده اند.
در روایات متعدد نیز از عقوق والدین به شدت نکوهش شده و فرزندان از آن نهی شده اند.

در روایات

[ویرایش]

امام صادق علیه السّلام می فرماید:«کمترین عقوق، گفتن کلمه افّ به پدر و مادر است و اگر خدای تعالی چیزی کمتر از آن می دانست، البته از آن نهی می کرد».
در حدیثی از ر سول خدا صلّی اللّه علیه و آله آمده است: «بپرهیزید از عقوق والدین؛ زیرا عاقّ والدین نسیم بهشت را که از فاصله هزار سال احساس می شود، احساس نمی کند».
در حدیثی از امام صادق علیه السّلام، تند نگاه کردن به پدر و مادر از عقوق شمرده شده است .
در حدیثی دیگر از امام باقر علیه السّلام، عقوق والدین از اسباب کاهش عمر دانسته شده است.
چنان که در روایات متعدد عقوق والدین از گناهان کبیره معرفی شده است. بنابر این، شکی در حرمت و گناه کبیره بودن آن نیست.
[۱۳] المناهل، ص۲۵۴.


مخالفت با والدین

[ویرایش]

بدون شک، اطاعت پدر و مادر در ترک واجب یا ارتکاب حرام ، واجب نیست، بلکه حرام است؛ لیکن آیا اطاعت آنان در ترک غیر واجب و فعل غیر حرام از مباحات ، مستحبات و مکروهات واجب است یا نه؟ مسئله اختلافی است.
آنان که واجب دانسته اند، مخالفت را سبب عقوق دانسته و گفته اند: سبب حرام، حرام است؛ لیکن آنان که واجب ندانسته اند، مخالفت را مصداق و نیز سبب عقوق ندانسته اند، مگر در صورتی که مخالفت موجب اذیت و آزار و بی احترامی به آنان باشد.
[۱۴] المناهل، ص۲۵۵.
[۱۸] مستند العروة (الصلاة)، ج۵ (قسم ۱)، ص۲۶۷.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجمع البحرین، واژه «عقق».
۲. الکافی (کلینی)، ج۱، ص۲۲.    
۳. الوافی، ج۱، ص۷۳.
۴. مرآة العقول، ج۱۰، ص۳۷۱.
۵. بقره/سوره۲، آیه۸۳.    
۶. نساء/سوره۴، آیه۳۶.    
۷. انعام/سوره۶، آیه۱۵۱.    
۸. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۵.    
۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳.    
۱۰. الکافی (کلینی)، ج۲، ص۳۴۸-۳۴۹.    
۱۱. الکافی (کلینی)، ج۲، ص۴۴۸.    
۱۲. الکافی (کلینی)، ج۲، ص۲۷۶.    
۱۳. المناهل، ص۲۵۴.
۱۴. المناهل، ص۲۵۵.
۱۵. مستند الشیعة، ج۱۰، ص۵۰۳.    
۱۶. جواهر الکلام، ج۲۱، ص۲۳-۲۴.    
۱۷. مستمسک العروة، ج۷، ص۱۶۹-۱۷۰.    
۱۸. مستند العروة (الصلاة)، ج۵ (قسم ۱)، ص۲۶۷.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۵، ص۴۴۰، برگرفته از مقاله« عقوق».    



جعبه ابزار