قبیله جهینه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جُهَینه، از قدیم‌ترین‌ قبایل‌ عرب‌، از شاخه‌های‌ قبیله‌ قضاعه‌ است.


موقعیت

[ویرایش]

سرزمین‌ امروزی‌ آنها در عربستان‌ در نزدیکی‌ رابغ‌، بین‌ مکه‌ و مدینه‌، است‌.
طول این‌ سرزمین‌، که‌ از شمال به‌ دیره‌ بَلِی و از جنوب به‌ جنوبِ شهر ینبُع‌البحر خاتمه می‌یابد، پنجاه‌ کیلومتر است‌ و عرض آن‌، که‌ از مغرب به‌ دریای‌ سرخ‌ و از مشرق‌ به‌ شهر مدینه‌ و ابتدای‌ وادی‌ بواط‌ می‌رسد، ۴۵ کیلومتر است.

محل سکونت

[ویرایش]

بسیاری‌ از افراد قبیله جهینه‌ اکنون‌ در شهرهای‌ مدینه‌، جدّه‌، ینبع، املج، ریاض و غیره‌ ساکن شده‌اند.
[۱] محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۵۲، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۲] حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۴، ص‌ ۳۳۸ـ ۳۴۵، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
[۳] حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۶، ص‌ ۵۶۳ ـ۵۶۶، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
در مصر نیز طوایفی‌ از این‌ قبیله‌ در استان‌های‌ قلیوبیه، شرقیه‌، وجه‌ بحری‌، قنا و وجه‌ قِبْلی‌ به‌ سر می‌برند.
[۴] محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۶۴ـ ۳۶۵، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۵] عبدالحکیم‌ وائلی‌، موسوعه‌ قبائل‌ العرب‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۸۲، عمان‌ ۲۰۰۲.


جمعیت

[ویرایش]

جمعیت‌ جُهَنی‌های‌ مصر در اواخر قرن‌ چهاردهم‌، حدود ۰۰۰، ۱۰۰ تن‌ تخمین‌ زده‌ شده‌ است. ‌
[۶] ابن‌حائک‌، کتاب‌ الاکلیل، ج‌۱، ص‌ ۲۶۳، پانویس‌ ۶۶۹، چاپ‌ محمد بن‌ علی‌ أکوع‌، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
در سودان نیز حدود پنجاه‌ طایفه‌ آنها بین‌ نیل تا تونس و برخی‌ از آن‌ها از جنوب‌ مصر تا کردوان‌ و دارفور مستقرند.
[۷] محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۷۱ـ۳۷۲، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
[۹] سلطان‌ طریخم‌ سرحانی‌، جامع‌ انساب‌ قبائل‌ العرب‌، ج۱، ص‌ ۵۰، دوحه‌: دارالثقافه‌، (بی‌تا).
در حماه و حلب نیز طوایفی‌ از جهینه‌ به‌ سر می‌برند.
[۱۰] ابن‌فضل‌اللّه‌ عمری‌، مسالک‌ الابصار فی‌ ممالک‌ الامصار، ج۱، ص‌ ۱۵۵، چاپ‌ دورویتا کرافولسکی‌، بیروت‌ ۱۴۰۶/ ۱۹۸۵.


نسب

[ویرایش]

نسب‌ این‌ قبیله‌ به‌ جهینة ‌بن‌ زید بن‌ لیث‌ و با چند واسطه‌ به‌ قضاعه‌ می‌رسد.
[۱۲] محمدامین‌ سویدی‌، سبائک‌ الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ قبائل‌ العرب، ج۱، ص‌ ۱۶ـ ۲۵، بیروت‌: داراحیاءالعلوم‌، (بی‌تا).
[۱۳] مصطفی‌ حمیدی‌، قلائد الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ انساب‌ قبائل‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۲۳، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، بیروت‌ ۲۰۰۰.
قبیله‌ جهینه‌ شامل‌ دو شاخه‌ اصلی‌ ( بطن‌ ) به‌ نام‌های‌ مالک‌ و موسی‌ بوده‌ است. ‌
[۱۴] عبدالحكیم‌ وائلی‌، موسوعه‌ قبائل‌ العرب‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۸۱، عمان‌ ۲۰۰۲.
[۱۵] سلطان‌ طریخم‌ سرحانی‌، جامع‌ انساب‌ قبائل‌ العرب‌، ج۱، ص‌ ۴۹، دوحه‌: دارالثقافه‌، (بی‌تا).


علت نام‌گذاری

[ویرایش]

قبیله‌ جهینه‌ را جهینه‌ ابن‌صحار یا ابناء صحار نیز نامیده‌اند، چون‌ اولین‌ افرادی‌ بودند که‌ از صحرا گذشتند و به‌ حجاز مهاجرت‌ کردند. قبل‌ از اسلام‌، قبیله‌ جهینه‌ با قبایل‌ قحطانی‌الاصلِ اوس و خزرج هم‌ جوار بودند.
این‌ دو قبیله‌ پس‌ از مدتی‌ شهرنشین‌ شدند ولی‌ جهینه‌ صحرانشینی‌ خود را حفظ‌ کرد و زودتر از قبایل‌ دیگر، بدون‌ مقاومت به‌ اسلام‌ گروید و به‌ مدینه‌ مهاجرت‌ کرد.
آنها در مدینه‌ مسجد و محله‌ خاصی‌ داشتند.
[۱۷] حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۱۱، ص‌ ۱۰۴۵، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
[۱۸] عبداللّه‌ خورشید بری‌، القبائل‌ العربیه‌ فی‌ مصرفی‌ القرون‌ الثلاثه‌ الاولی‌ للهجره‌، ج۱، ص‌ ۲۳۹، قاهره (۱۹۹۲).
[۱۹] محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۲، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).


محدوده قبل از اسلام

[ویرایش]

پیش‌ از اسلام‌، سرزمین‌ جهینه‌ از مغربِ مدینه‌ به‌ موازات‌ دریای‌ سرخ‌ تا مفیض‌، در وادی‌ حمض، ادامه‌ داشت‌ و از مغرب‌، تا نزدیکی‌ علاء (شامل‌ وادی‌ها و کوه‌های‌ مغرب‌ مدینه‌) می‌رسید.
شمال‌ آن‌ به‌ کوه‌های‌ رضْوی، اشعر و اَجْرَد و مغرب‌ آن‌ به‌ وادی‌های‌ بواط‌، ینبع‌النخیل‌ و عیص‌ محدود می‌شد.
[۲۳] محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۱، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
حورا، از بندرهای‌ مشهور قبل‌ از اسلام‌، از شهرهای‌ قدیمی‌ قبیله‌ جهینه‌ و ذی‌المَروه‌ (ام‌ زَرَب‌) شهر دیگر آن‌ بود که‌ اخبار این‌ شهر در ذکر مسیر پیامبر اکرم‌ (صلی‌اللّه‌وعلیه‌وآل‌وسلم‌) به‌ سوی‌ وادی‌القری آمده‌ است‌.

مبدأ تاریخ اسلام

[ویرایش]

یکی‌ از گزینه‌های‌ پیشنهادی‌ برای‌ تعیین‌ مبدأ تاریخ‌ اسلام‌، تاریخ‌ خروج‌ جهینه‌ و برادرانش‌ از تهامه‌ بود.
[۲۴] طبری‌، تاریخ طبری، ج‌۲، ص‌۳۹۰ـ۳۹۱، (بیروت‌).


حضور در مصر

[ویرایش]

افراد قبیله‌ جهینه‌ در کوفه و بصره در مواقع‌ لزوم‌ به‌ خلفای‌ فاطمی‌ یاری‌ می‌رساندند و در همین‌ دوره‌ به‌ مصر مهاجرت‌ کردند و به‌ تدریج‌ از مصر سفلا به‌ مصر علیا رفتند تا جایی‌ که‌ بیشتر اعراب‌ صعید مصر (جنوب‌ مصر) از این‌ قبیله‌ بودند.
[۲۵] عبداللّه‌ خورشید بری‌، القبائل‌ العربیه‌ فی‌ مصرفی‌ القرون‌ الثلاثه‌ الاولی‌ للهجره‌، ج۱، ص‌ ۲۳۹، قاهره (۱۹۹۲).
یعقوبی (متوفی‌ اواخر قرن‌ سوم‌ )
[۲۷] یعقوبی‌، البلدان، ص‌ ۳۳۳ـ ۳۳۵.
از حضور قبیله‌ جهینه‌ در مصر، به‌ ویژه‌ در اطراف‌ معادن‌ تِبر و رحم‌ و میزاب‌، خبر داده‌ است‌.

روابط

[ویرایش]

پس‌ از قتل عثمان و اقامت‌ گزیدن‌ حضرت‌ علی‌ (علیه‌السلام‌) در سرزمین‌ ینبُع‌ (محل‌ استقرار قبیله‌ جهینه‌)، افراد این‌ قبیله‌ با اتباع‌ آن‌ حضرت‌ پیوندهای خویشاوندی‌ پیدا کردند و پیوسته‌ از حکام مکه‌، که‌ از علویان بودند، پشتیبانی‌ می‌کردند.
زمانی‌ که‌ شریف‌ قَتادِه‌، نیای‌ حکام‌ مکه‌، نفوذ خود را از مکه‌ تا مدینه‌ و نجد گسترش‌ می‌داد، قبیله‌ جهینه‌ یکی‌ از ستون‌های‌ لشکریان‌ وی‌ بود.
در مصر نیز نظارت‌ بر بخشی‌ از راه‌های‌ زمینی‌ حجاج و تأمین‌ امنیت‌ آنها بر عهده‌ جهینه‌ بود که‌ باعث‌ استحکام‌ هرچه‌ بیشتر رابطه‌ افراد این‌ قبیله‌ با حکام‌ مصر می‌شد.
[۲۸] محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۶، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
در قرن‌ دهم‌، با اینکه‌ امنیت‌ جاده‌های‌ حجاج‌ در مصر بر عهده‌ این‌ قبیله‌ بود، ولی‌ قحطی‌ و سختی‌ معیشت در سرزمین‌ جهینه‌، آنها را نیازمند حجاج‌ نمود.
از سوی‌ دیگر، اختلافاتی‌ نیز میان‌ والی‌ مکه‌ و یکی‌ از حکام‌ مصر به‌ وجود آمد و والی مکه‌ جهنی‌ها را تشویق‌ به‌ تاراج اموال‌ حجاج‌ کرد.
شدت‌ اختلاف‌ها چنان‌ بود که‌ حکام‌ مصر لشکری‌ به‌ جنگ‌ جهینه‌ روانه‌ کردند.
[۲۹] محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۲۷، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
در زمان‌ حکومت‌ عثمانی‌ها بر مصر (اوایل‌ قرن‌ سیزدهم‌ و اواخر قرن‌ چهاردهم‌)، حجاز، طبق‌ تقسیمات‌ اداری‌ سنّتی‌، به‌ هجده‌ امارت تقسیم‌ شد که‌ دو امارت‌ املج‌ و ینبع‌ محل‌ استقرار قبیله‌ جهینه‌ بودند.
[۳۰] فؤاد حمزه‌، قلب‌ جزیره‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۷۱ـ۷۳، قاهره ‌۱۴۲۳/۲۰۰۲.


گزارش‌ سرشماری

[ویرایش]

در سرشماری قبیله‌ جهینه‌ ــ که‌ به‌ دستور ابراهیم‌پاشا، فرزند محمدعلی‌پاشا (خدیو مصر، حک: ۱۲۲۰ـ ۱۲۶۵/ ۱۸۰۵ـ ۱۸۴۸)، صورت‌ گرفت‌ ــ تعداد آن‌ها حدود ۰۰۰، ۴۰ تن‌ گزارش شده‌ است. ‌
[۳۱] ابن‌حائک‌، کتاب‌ الاکلیل، ج‌۱، ص‌ ۲۶۳، پانویس‌ ۶۶۹، چاپ‌ محمد بن‌ علی‌ أکوع‌، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.


افراد منسوب

[ویرایش]

زید بن‌ خالد و عُقْبة ‌بن‌ عامر، از صحابه‌ پیامبر اکرم‌، و عبدالشارق ‌بن‌ عبدالعزی‌ و علاء بن‌ موسی‌، از شعرا، به‌ جهینه‌ منسوب‌اند.
[۳۴] محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۴۱۹ـ۴۲۰، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن‌حائک‌، کتاب‌ الاکلیل، ج‌ ۱، چاپ‌ محمد بن‌ علی‌ أکوع‌، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
(۲) ابن‌حزم‌، جمهره‌ انساب‌العرب‌، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۳) ابن‌درید، کتاب‌ الاشتقاق‌، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، بغداد ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹.
(۴) ابن‌سعید مغربی‌، نشوه‌الطرب‌ فی‌ تاریخ‌ جاهلیه‌ العرب‌، چاپ‌ نصرت‌ عبدالرحمان‌، عمان‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
(۵) ابن‌فضل‌اللّه‌ عمری‌، مسالک‌ الابصار فی‌ ممالک‌ الامصار، چاپ‌ دورویتا کرافولسکی‌، بیروت‌ ۱۴۰۶/ ۱۹۸۵.
(۶) عبداللّه‌ خورشید بری‌، القبائل‌ العربیه‌ فی‌ مصرفی‌ القرون‌ الثلاثه‌ الاولی‌ للهجره‌، قاهره (۱۹۹۲).
(۷) عبداللّه‌ بن‌ عبدالعزیز بکری‌، معجم‌ ما استعجم‌ من‌ اسماءالبلاد و المواضع‌، چاپ‌ مصطفی‌ سقا، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۸) محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
(۹) حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
(۱۰) مصطفی‌ حمیدی‌، قلائد الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ انساب‌ قبائل‌العرب‌، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، بیروت‌ ۲۰۰۰.
(۱۱) سلطان‌ طریخم‌ سرحانی‌، جامع‌ انساب‌ قبائل‌ العرب‌، دوحه‌: دارالثقافه‌، (بی‌تا).
(۱۲) سمعانی، الانساب‌.
(۱۳) محمدامین‌ سویدی‌، سبائک‌ الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ قبائل‌ العرب، بیروت‌: داراحیاءالعلوم‌، (بی‌تا).
(۱۴) عبدالرحمان ‌بن‌ ابی‌بکر سیوطی‌، لب‌اللباب‌ فی‌ تحریر الانساب‌، چاپ‌ محمد احمد عبدالعزیز و اشرف‌ احمد عبدالعزیز، بیروت‌ ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
(۱۵) طبری‌، تاریخ طبری (بیروت‌).
(۱۶) فؤاد حمزه‌، قلب‌ جزیره‌العرب‌، قاهره ‌۱۴۲۳/۲۰۰۲.
(۱۷) احمد بن‌ علی‌ قلقشندی‌، قلائدالجمان‌ فی‌ التعریف‌ بقبائل‌ عرب‌ الزمان‌، چاپ‌ ابراهیم‌ ابیاری‌، قاهره‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
(۱۸) عمررضا کحّاله‌، معجم‌ قبائل‌ العرب‌ القدیمه‌ و الحدیثه‌، بیروت‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
(۱۹) محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
(۲۰) احمد بن‌ علی‌ مقریزی‌، البیان‌ و الاعراب‌ عمّا بأرض‌ مصر من‌ الاعراب‌ للمقریزی‌، چاپ‌ عبدالمجید عابدین‌، قاهره ۱۹۶۱.
(۲۱) عبدالحکیم‌ وائلی‌، موسوعه‌ قبائل‌ العرب‌، عمان‌ ۲۰۰۲.
(۲۲) یعقوبی‌، البلدان.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۵۲، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۲. حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۴، ص‌ ۳۳۸ـ ۳۴۵، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
۳. حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۶، ص‌ ۵۶۳ ـ۵۶۶، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
۴. محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۶۴ـ ۳۶۵، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۵. عبدالحکیم‌ وائلی‌، موسوعه‌ قبائل‌ العرب‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۸۲، عمان‌ ۲۰۰۲.
۶. ابن‌حائک‌، کتاب‌ الاکلیل، ج‌۱، ص‌ ۲۶۳، پانویس‌ ۶۶۹، چاپ‌ محمد بن‌ علی‌ أکوع‌، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
۷. محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۳۷۱ـ۳۷۲، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.
۸. عمررضا کحّاله‌، معجم‌ قبائل‌ العرب‌ القدیمه‌ و الحدیثه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۱۷، بیروت‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.    
۹. سلطان‌ طریخم‌ سرحانی‌، جامع‌ انساب‌ قبائل‌ العرب‌، ج۱، ص‌ ۵۰، دوحه‌: دارالثقافه‌، (بی‌تا).
۱۰. ابن‌فضل‌اللّه‌ عمری‌، مسالک‌ الابصار فی‌ ممالک‌ الامصار، ج۱، ص‌ ۱۵۵، چاپ‌ دورویتا کرافولسکی‌، بیروت‌ ۱۴۰۶/ ۱۹۸۵.
۱۱. ابن‌حزم‌، جمهره‌ انساب‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۴۴۴، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.    
۱۲. محمدامین‌ سویدی‌، سبائک‌ الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ قبائل‌ العرب، ج۱، ص‌ ۱۶ـ ۲۵، بیروت‌: داراحیاءالعلوم‌، (بی‌تا).
۱۳. مصطفی‌ حمیدی‌، قلائد الذَّهب‌ فی‌ معرفه‌ انساب‌ قبائل‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۲۳، چاپ‌ کامل‌ سلمان‌ جبوری‌، بیروت‌ ۲۰۰۰.
۱۴. عبدالحكیم‌ وائلی‌، موسوعه‌ قبائل‌ العرب‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۸۱، عمان‌ ۲۰۰۲.
۱۵. سلطان‌ طریخم‌ سرحانی‌، جامع‌ انساب‌ قبائل‌ العرب‌، ج۱، ص‌ ۴۹، دوحه‌: دارالثقافه‌، (بی‌تا).
۱۶. ابن‌درید، کتاب‌ الاشتقاق‌، ج‌۱، ص‌۵۴۶، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدهارون‌، بغداد ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹.    
۱۷. حمد جاسر، «قبیله‌ جهینه‌: فروعها و بلادها»، ش‌ ۱۱، ص‌ ۱۰۴۵، سال‌ ۱، ش‌ ۴ (شوال‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۶ (ذیحجه‌ ۱۳۸۶)، ش‌ ۱۱ (جمادی‌الاولی‌ ۱۳۸۷).
۱۸. عبداللّه‌ خورشید بری‌، القبائل‌ العربیه‌ فی‌ مصرفی‌ القرون‌ الثلاثه‌ الاولی‌ للهجره‌، ج۱، ص‌ ۲۳۹، قاهره (۱۹۹۲).
۱۹. محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۲، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
۲۰. عبداللّه‌ بن‌ عبدالعزیز بکری‌، معجم‌ ما استعجم‌ من‌ اسماءالبلاد و المواضع‌، ج‌۱، ص‌۱۱۲، چاپ‌ مصطفی‌ سقا، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.    
۲۱. عبداللّه‌ بن‌ عبدالعزیز بکری‌، معجم‌ ما استعجم‌ من‌ اسماءالبلاد و المواضع‌، ج‌ ۱، ص‌ ۱۵۴، چاپ‌ مصطفی‌ سقا، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.    
۲۲. عبداللّه‌ بن‌ عبدالعزیز بکری‌، معجم‌ ما استعجم‌ من‌ اسماءالبلاد و المواضع‌، ج‌ ۲، ص‌ ۶۵۶، چاپ‌ مصطفی‌ سقا، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.    
۲۳. محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۱، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
۲۴. طبری‌، تاریخ طبری، ج‌۲، ص‌۳۹۰ـ۳۹۱، (بیروت‌).
۲۵. عبداللّه‌ خورشید بری‌، القبائل‌ العربیه‌ فی‌ مصرفی‌ القرون‌ الثلاثه‌ الاولی‌ للهجره‌، ج۱، ص‌ ۲۳۹، قاهره (۱۹۹۲).
۲۶. احمد بن‌ علی‌ مقریزی‌، البیان‌ و الاعراب‌ عمّا بأرض‌ مصر من‌ الاعراب‌ للمقریزی‌، ج۱، ص‌ ۳۲، چاپ‌ عبدالمجید عابدین‌، قاهره ۱۹۶۱.    
۲۷. یعقوبی‌، البلدان، ص‌ ۳۳۳ـ ۳۳۵.
۲۸. محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۳۶، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
۲۹. محمدعاید حبیشی‌ جهنی‌، «جهینه‌ و فروعها قدیماً و حدیثاً»، ج۱، ص‌ ۱۲۷، العرب‌، سال‌ ۱۱، ش‌ ۱ و ۲ (رجب‌ و شعبان‌ ۱۳۹۶).
۳۰. فؤاد حمزه‌، قلب‌ جزیره‌العرب‌، ج۱، ص‌ ۷۱ـ۷۳، قاهره ‌۱۴۲۳/۲۰۰۲.
۳۱. ابن‌حائک‌، کتاب‌ الاکلیل، ج‌۱، ص‌ ۲۶۳، پانویس‌ ۶۶۹، چاپ‌ محمد بن‌ علی‌ أکوع‌، بغداد ۱۳۹۷/۱۹۷۷.
۳۲. احمد بن‌ علی‌ قلقشندی‌، قلائدالجمان‌ فی‌ التعریف‌ بقبائل‌ عرب‌ الزمان‌، ج۱، ص‌ ۴۴، چاپ‌ ابراهیم‌ ابیاری‌، قاهره‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.    
۳۳. ابن‌سعید مغربی‌، نشوه‌الطرب‌ فی‌ تاریخ‌ جاهلیه‌ العرب‌، ج‌۱، ص‌۱۷۵، چاپ‌ نصرت‌ عبدالرحمان‌، عمان‌ ۱۴۰۲/۱۹۸۲.    
۳۴. محمدسلیمان‌ طیب‌، موسوعه‌ القبائل‌ العربیه‌، ج‌ ۱، ص‌ ۴۱۹ـ۴۲۰، قاهره‌ ۱۴۲۱/۲۰۰۱.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «قبیله جهینه»، شماره۵۲۹۸.    


رده‌های این صفحه : تراجم | قبائل | قبائل عرب




جعبه ابزار