قرابادین اعظم (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کتاب قرابادین اعظم، که در موضوع ترکیب داروها به وسیله حکیم محمد اعظم خان، به زبان فارسی نوشته است.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

از مهم‌ترین و جامع‌ترین نگاشته‌ها پیرامون داروسازی در طب سنتی است. مؤلف، در دو بیتی‌ای این اثرش را چنین معرفی کرده است:
«گرچه اسفار کثیره هست در علم العلاج لیک در نقص و ضرر کمتر از آنها اسلم است»
«ماهر این فن بداند کاین قرابادین من در ضخامت اصغر است و در منافع اعظم است»

جایگاه و تاریخ تالیف کتاب

[ویرایش]

این اثر، یکی از نگاشته‌های مؤلف در طب سنتی است و در کنار اکسیر اعظم و رموز اعظم، موسوعه‌ای جامع در علم پزشکی را تشکیل می‌دهد.
تاریخ تالیف این اثر- بنابر آنچه مؤلف گفته- مطابق با ماده تاریخی انوار اعظم است؛ یعنی سال ۱۲۶۹ ق.

ساختار

[ویرایش]

کتاب، بر اساس حروف الفباء تدوین شده است. مؤلف، پس از خطبه و کلام آغازین، کتاب را با باب الالف و شیوه ساخت و نسخه‌های ایارجات آغاز می‌نماید و با نگارش نسخ یاقوتی، مطالب کتاب پایان می‌یابد.
آنچه مؤلف می‌نویسد، نام نسخه، خواص آن، شیوه ساخت آن و مقدار و چگونگی مصرف آن است.

گزارش محتوا

[ویرایش]

این کتاب، مجموعه‌ای از نسخ تجربه شده توسط مؤلف و آنچه از اساتیدش شنیده، می‌باشد.
قرابادین اعظم را می‌توان همانند دیگر کتب نگاشته شده توسط حکیم محمداعظم خان، از مجموعه‌های دایرةالمعارفی طب سنتی دانست.

← جهات حائز اهمیت کتاب


۱. ذکر تجربیات مؤلف که خود، پزشکی عالی‌قدر و صاحب‌نظر در حوزه طب سنتی بوده است؛
۲. ذکر تجربیات اساتید مؤلف که بسیاری از آنها صاحب تالیف و نگاشته‌ای مستقل نبوده‌اند؛
۳. ذکر نسخه‌ها از کتاب‌هایی که امروزه به دست ما نرسیده است؛
۴. ذکر نسخه‌هایی که در بسیاری از کتاب‌ها به صورت پراکنده به چشم می‌خورد و مطالعه و مراجعه به آنها از عهده هرکسی ساخته نیست.

← اسامی عده ای از طبیبان


بنابراین، جای تعجب نیست اگر نام ده‌ها طبیب غیر مشهور را در این کتاب ببینیم؛ پزشکانی از جمله حکیم ذکایی
[۱] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۳.
، والد حکیم علوی خان
[۲] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴.
، حکیم شاه محمد
[۳] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۵.
، حکیم علی
[۴] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۸.
، حکیم بقاخان
[۵] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۹.
، حکیم ذکاء الله خان
[۶] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۱۱.
، میرزا محمد حکیم
[۷] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۱.
، والد حکیم ممدوح
[۸] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۳.
، میرزا ابراهیم
[۹] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۹.
، حکیم واحدعلی
[۱۰] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۳۰.
، نصر الله خان
[۱۱] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴۰.
، منصورعلی صاحب
[۱۲] محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴۲.
و...
ازاین رو مطالعه و مراجعه به این کتاب برای کسانی که به تاریخ پزشکی و شناخت پزشکان گمنام، علاقه‌مندند نیز مناسب است.

وضعیت کتاب

[ویرایش]

این اثر، درسال ۱۳۰۱ ق، در هندوستان، در ۴۶۰ صفحه چاپ سنگی شده است.
مؤلف، در خاتمه کتاب، فهرستی را تدوین کرده و امراض بدن را به ترتیبی که در کتب معالجات آمده، مرتب نموده و در جلوی هر بیماری، داروی مخصوص آن را ذکر کرده است.
در حقیقت این فهرست، راهنمای استفاده از کتاب قرابادین اعظم است.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

محمد اعظم خان

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۳.
۲. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴.
۳. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۵.
۴. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۸.
۵. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۹.
۶. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۱۱.
۷. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۱.
۸. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۳.
۹. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۲۹.
۱۰. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۳۰.
۱۱. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴۰.
۱۲. محمداعظم خان، قرابادین اعظم، ج۱، ص۴۲.


منبع

[ویرایش]
نرم افزار جامع طب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.


رده‌های این صفحه : کتاب شناسی | کتب طب




جعبه ابزار