قضیه رباعیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قضیه رباعیه، یکی از اصطلاحات علم منطق و عبارت است از قضیه‌ای که هم رابطه در آن مذکور باشد و هم جهت.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

قضیه‌ای که هم رابطه در آن مذکور باشد و هم جهت را در اصطلاح قضیه رباعیه گویند، مانند این قضیه که «هر مثلث متساوی الاضلاعی ضرورة متساوی الزوایا است». چنین قضیه‌ای دارای چهار جزء است.

اقسام قضیه حملیه

[ویرایش]

قضیه حملی به اعتبار رابط بر دو گونه تقسیم شده است؛ تقسیم به زمانی و غیر زمانی، و تقسیم به ثنائی و غیر آن.
تقسیم دوم، عبارت است از تقسیم قضیه به لحاظ اجزای ملفوظ آن. قضیه به این لحاظ بر سه قسم است: ثنائی، ثلاثی، رباعی.
هر قضیه‌ای که فقط مشتمل بر «محکومٌ علیه» و «محکومٌ به» (موضوع و محمول) باشد و «رابطه» در آن مذکور نباشد «ثنائیه» خوانده می‌شود (به اعتبار ذکر دو جزء قضیه، یعنی موضوع و محمول)، و اگر «رابطه» در آن مذکور باشد «ثلاثیه» گفته می‌شود (به اعتبار ذکر سه جزء قضیه، یعنی موضوع و محمول و رابطه)، و اگر علاوه بر ذکر رابطه، «جهت» هم در آن مذکور باشد آن را «رباعیه» خوانند.
«چون جهت و رابطه هردو مذکور بود قضیه رباعی باشد. چه جهت اقتضای زیادت معنی کند بر آن سه معنی (موضوع و محمول و رابطه‌) که گفته‌ایم».

قضایای هلیه بسیطه

[ویرایش]

قضایایی که «وجود مطلق» در آنها محمول باشد چون محتاج رابطه نیستند، «ثنائیه» خواهند بود.
[۲] ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات، ج۱، ص۲۷۸.
[۳] ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ج۱، ص۴۶-۴۷.
[۵] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ج۱، ص۱۶۴-۱۶۵.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۱۳۰.    
۲. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات، ج۱، ص۲۷۸.
۳. ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ج۱، ص۴۶-۴۷.
۴. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، النجاة، ص۲۹.    
۵. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ج۱، ص۱۶۴-۱۶۵.
۶. سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومة، ج۱، ص۱۱۲.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «قضیه رباعیه»، تاریخ بازیابی۱۳۹۸/۲/۲۶.    
محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقی به انضمام واژه نامه فرانسه و انگلیسی، ص۱۸۹.    


رده‌های این صفحه : احکام قضایا | اصطلاحات منطقی | قضایا




جعبه ابزار