محمدتقی بافقی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌بافْقی، آیت اللّه محمدتقی، از علمای دین که به سبب مخالفتهای آشکارش با رضاخان شهرت دارد.


مشخصات

[ویرایش]

وی، که فرزند بازرگانی به نام حاج محمدباقر بود، در ۱۲۹۲ در شهر کوچک بافق به دنیا آمد.
تحصیلات دینی خود را در چهارده سالگی در یزد آغاز کرد و فقه و اصول را نزد حاج میرزاسیدعلی لبخندقی آموخت.
چهارده سال بعد عازم نجف شد و تحصیلات خود را در فقه و اصول نزد استادانی چون آخوند ملامحمدکاظم خراسانی و سیدمحمدکاظم یزدی تکمیل کرد و نزد محدث بزرگ، حاج میرزاحسین نوری، درس حدیث خواند.
پس از هفده سال اقامت در نجف، به کربلا رفت و نزد حاج سیداحمد موسوی کربلایی به تحصیل و تهذیب اخلاق پرداخت.
سپس، در ۱۳۳۶، یا ۱۳۳۷، به ایران بازگشت و در قم، در محله باغ پنبه سکنی گزید
[۱] محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۲۴۸ـ۲۴۹، ج ۱، نقباء البشر، مشهد ۱۴۰۴.
و در کنار دو روحانی بزرگ شهر، آیت اللّه کبیر و آیت اللّه فیض، به احیای حوزه علمیّه و اجرای خدمات دینی همت گماشت.
در ۱۳۰۱ ش، با آمدن آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری به قم، این تلاشها به نتیجه رسید.
عده ای از علمای بزرگ شهر، از جمله بافقی، وی را ترغیب کردند که در قم بماند و خود را وقف احیای حوزه علمیّه کند.
بافقی یکی از دستیاران عمده آیت اللّه حائری شد، و خصوصاً مسئولیت تهیه لباس و رسیدگی به امور طلاب را، که تعدادشان روزبروز بیش‌تر می‌شد، بر عهده گرفت و نیز، در غیاب آیت اللّه حائری، به جای او اقامه جماعت می‌کرد.
علاوه بر این، بر ساختن سه مسجد جدید نظارت داشت و گاه خود در کار ساختمان مشارکت می‌کرد.
مجاهدت فعّالانه او در امر به معروف و نهی از منکر در شیوه زندگی مردم مؤثر افتاد، از جمله توانست سلمانیهای قم را متعهّد سازد که ریش مشتریان را نتراشند.
یک بار، دولت خواست بافقی و سایر علما را از این کار باز دارد؛ امّا وقتی با جواب تند بافقی، که رضاخان را با فراعنه مقایسه می‌کرد روبرو شد، موقّتاً از اصرار خود چشم پوشید.
بافقی به گوشزدهای شفاهی قانع نبود، چنانکه می‌گویند چندین نامه به رضاخان نوشت و از وی خواست تا سیاستهایی را که به نظر علما مخالف با اسلام است، تغییر دهد.

درگیری بافقی با رضاخان

[ویرایش]

درگیری بافقی با رضاخان در فروردین ۱۳۰۷ به اوج رسید.
در این سال، همسر رضاخان و گروهی از زنان دربار، برای حضور در مراسم نوروزی، روز دوشنبه ۲۹ اسفند ماه ۱۳۰۶، وارد حرم حضرت معصومه علیهاالسّلام شدند
[۲] سلیمان بهبودی، ج۱، ص۱۹۹.
[۳] حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ج۴، ص۲۸۵، تهران ۱۳۶۲ـ۱۳۶۴ ش.
و در غرفه بالای ایوان آیینه بی چادر نشستند.
وقتی که مردم و واعظی، به نام سیّدناظم، بافقی را از این ماجرا آگاه کردند، پیغامی برای زنان فرستاد و به حضور آنان در حرم، بدان وضع اعتراض کرد و، چون مؤثر واقع نشد، شخصاً به آن‌جا آمد و از ایشان خواست تا حرم را ترک کنند.
خانواده شاه برفور به خانه تولیت رفتند و این واقعه را به تهران خبر دادند.
رضاخان بی درنگ، همراه با وزیر دربار و یک فوج زرهی، از تهران روانه قم شد، نظامیان را در منظریّه قم مستقر کرد و خود، همراه عده ای از گارد، وارد شهر شد.
[۴] علی اصغر حکمت، سی خاطره، ج۱، ص۲۰۳، تهران ۱۳۵۵ ش.

حرم را محاصره کردند و رضاخان با چکمه وارد حرم شد و افراد گارد، عده ای را مضروب و بافقی را دستگیر کردند.
غیبت موقت آیت اللّه حائری از قم، به دربار در این اقدام جرأت بخشیده بود.
رضاشاه شخصاً بافقی را زیر لگد انداخت و به ناسزا گرفت
[۵] علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۱۵۶، (تهران، ۱۳۶۰ ش).
و به زندان تهران فرستاد، و در یکی از جلسات هیئت دولت؛ واقعه را برای حاضران گزارش کرد.
[۶] علی اصغر حکمت، سی خاطره، ج۱، ص۲۰۳، تهران ۱۳۵۵ ش.


تبعید بافقی به ری

[ویرایش]

بافقی پس از چند ماه، بر اثر اقدام آیت اللّه حائری، از زندان آزاد ولی به شهر ری تبعید شد و در آستان حضرت عبدالعظیم به امامت جماعت و حلّ و فصل امور دینی پرداخت.
وی به لحاظ تقوا و صداقت و روحیه مساعدت به مردم از محبوبیت بسیار برخوردار بود.
سرانجام، در ۱۳۱۴ ش توانست به مشهد سفر کند.
با عزل رضاخان در ۱۳۲۰ ش، بافقی از تبعید رهایی یافت.

بازگشت دوباره بافقی به قم

[ویرایش]

پس از بازگشت به قم، در مدت کوتاهی که در آن‌جا اقامت داشت، از گشودن دکانهای مشروب فروشی در آن شهر جلوگیری کرد.
سپس، از قم عازم شهرهای مقدس عراق شد و یازده ماه در آن‌جا به سر برد؛ امّا سالهای آخر عمر را در شهر ری سپری کرد.

درگذشت بافقی

[ویرایش]

بافقی در ۱۲ مرداد ۱۳۲۵ درگذشت و در کنار مزار آیت اللّه حائری در قم مدفون شد.

نظر علما در مورد واکنش تند بافقی با رضاخان

[ویرایش]

برخی از محققان، واکنشِ تند بافقی را نسبت به حضور زنان بی حجاب در حرم حضرت معصومه علیهاالسّلام در ۱۳۰۷ سبب قریب هشت سال تأخیر در کشف حجاب می‌دانند.
مهدیقلی هدایت در یادداشتهای راجع به کشف حجاب گفته است که در سنوات ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ ملکه رفع حجاب را تشویق می‌کرده است.
[۷] مهدیقلی هدایت، خاطرات و خطرات، ج۱، ص۴۰۷، تهران ۱۳۶۳ ش.

البته تصمیم جدّی رضاخان درباره رفع حجاب پس از سفر او به ترکیه (۱۳۱۳) بوده.
[۸] حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ج۶، ص۲۶۱، تهران ۱۳۶۲ـ۱۳۶۴ ش.

به طور کلی، شجاعت بافقی در رویارویی با رضاخان، تأثیر شایانی در حوزه علمیه قم بر جای نهاد،
[۹] علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۱۵۷، (تهران، ۱۳۶۰ ش).
به طوری که امام خمینی در درس اخلاقی که در دهه ۱۳۱۰ـ۱۳۲۰ در آن شهر می‌داد، بافقی را به عنوان نمونه ای ذکر می‌کرد که باید سرمشق قرار گیرد.

فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج ۱، نقباء البشر، مشهد ۱۴۰۴.
(۲) سلیمان بهبودی.
(۳) خاطرات (منتشر نشده).
(۴) علی اصغر حکمت، سی خاطره، تهران ۱۳۵۵ ش.
(۵) علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، (تهران، ۱۳۶۰ ش).
(۶) محمد رازی، آثار الحجه، قم ۱۳۳۲ ش، ج ۱، ص ۳۱ـ۳۶.
(۷) مهدیقلی هدایت، خاطرات و خطرات، تهران ۱۳۶۳ ش.
(۸) محمد رازی، گنجینه دانشمندان، تهران ۱۳۵۲ ش، ج ۱، ص ۲۸۶ـ۲۸۷.
(۹) علی ربّانی خلخالی، شهدای شیعه در یکصد سال اخیر، قم ۱۴۰۲، ص ۱۵۴ـ۱۵۷.
(۱۰) حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، تهران ۱۳۶۲ـ۱۳۶۴ ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ج۱، ص۲۴۸ـ۲۴۹، ج ۱، نقباء البشر، مشهد ۱۴۰۴.
۲. سلیمان بهبودی، ج۱، ص۱۹۹.
۳. حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ج۴، ص۲۸۵، تهران ۱۳۶۲ـ۱۳۶۴ ش.
۴. علی اصغر حکمت، سی خاطره، ج۱، ص۲۰۳، تهران ۱۳۵۵ ش.
۵. علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۱۵۶، (تهران، ۱۳۶۰ ش).
۶. علی اصغر حکمت، سی خاطره، ج۱، ص۲۰۳، تهران ۱۳۵۵ ش.
۷. مهدیقلی هدایت، خاطرات و خطرات، ج۱، ص۴۰۷، تهران ۱۳۶۳ ش.
۸. حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ج۶، ص۲۶۱، تهران ۱۳۶۲ـ۱۳۶۴ ش.
۹. علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج۲، ص۱۵۷، (تهران، ۱۳۶۰ ش).


منابع

[ویرایش]
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بافْقی»، شماره۲۶۹.    






جعبه ابزار