مدتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مدّت و مهلت را اجل گویند. اجل هر چیز بخشی از زمان است که آن چیز در آن حلول می‌کند.
در باب‌های طهارت، زکات، جهاد، قرض، ضمان، اجاره، کفالت، نکاح، طلاق، ظهار، ایلاء، لقطه، قضاء و دیات از آن سخن رفته است.

فهرست مندرجات

۱ - انواع اجل و مدت
       ۱.۱ - اجل شرعی
              ۱.۱.۱ - کمترین و بیشترین مدت حیض
              ۱.۱.۲ - مدت نفاس
              ۱.۱.۳ - زکات در حیوان، طلا و نقره
              ۱.۱.۴ - مدت آتش‌بس با دشمن
              ۱.۱.۵ - مدت شیر دادن نوزاد
              ۱.۱.۶ - کمترین و بیشترین مدت آبستنی
              ۱.۱.۷ - عده زن آزاد
              ۱.۱.۸ - رجوع زن ظهار شده به حاکم
              ۱.۱.۹ - رجوع زن ایلاء‌ شده به حاکم
              ۱.۱.۱۰ - مدت اعلام مال پیدا شده
              ۱.۱.۱۱ - مدت گرفتن دیه جنایت خطایی
       ۱.۲ - اجل قضایی
       ۱.۳ - اجل توافقی
              ۱.۳.۱ - تعیین مدت تحویل کالا در بیع سلف
              ۱.۳.۲ - تعیین مدت بهای کالا در بیع نسیه
              ۱.۳.۳ - مدت در ازدواج موقت
              ۱.۳.۴ - وفا به اجل در عقد قرض
              ۱.۳.۵ - مقید شدن عقد کفالت به مدت
              ۱.۳.۶ - تعیین مدت در عقد ضمان
              ۱.۳.۷ - مقید شدن اجرت در عقد اجاره
۲ - پانویس
۳ - منبع

انواع اجل و مدت

[ویرایش]

تعیین اجل یا از جانب شارع است یا حاکم و یا متعهّد که برای وفا به تعهّد خود اجلی را معیّن می‌کند؛ خواه در برابر التزام وی، التزام دیگری باشد یا نباشد.
از اوّلی به اجل شرعی، از دومی به اجل قضایی و از سومی به اجل توافقی تعبیر می‌کنیم.

← اجل شرعی


مهم‌ترین موارد تعیین اجل از سوی شارع مقدّس عبارت است از:

←← کمترین و بیشترین مدت حیض


کمترین مدّت حیض سه روز و بیشترین مدّت آن ده روز است. [۱]

←← مدت نفاس


همچنین بیشترین مدّت نفاس بنا بر قول مشهور ده روز است. [۲]

←← زکات در حیوان، طلا و نقره


زکات در حیوان، طلا و نقره پس از سپری شدن یک سال از تملّک آن‌ها واجب می‌شود. [۳]

←← مدت آتش‌بس با دشمن


آتش‌بس با دشمن تا چهار ماه جایز است و بیشتر از یک سال جایز نیست. [۴]

←← مدت شیر دادن نوزاد


مدّت شیر دادن نوزاد، دو سال از زمان تولد است. [۵]

←← کمترین و بیشترین مدت آبستنی


کمترین مدّت آبستنی شش ماه و بیشترین مدّت آن بنا بر قول مشهور نه ماه است. [۶]

←← عده زن آزاد


شارع برای زن آزاد در صورت طلاق وی یا درگذشت همسرش عدّه (اجل) قرار داده است. [۷]

←← رجوع زن ظهار شده به حاکم


مردی که نسبت به همسرش ظهار کرده، در صورت رجوع زن به حاکم، حاکم سه ماه به شوهرش مهلت می‌دهد که یا با دادن کفّاره، به همسرش رجوع کند و یا او را طلاق دهد. [۸]

←← رجوع زن ایلاء‌ شده به حاکم


اگر مردی نسبت به همسرش ایلاء نماید و زن به حاکم شکایت برد، حاکم چهار ماه به مرد مهلت می‌دهد تا با دادن کفّاره، به همسرش رجوع کند. [۹]

←← مدت اعلام مال پیدا شده


تعریف مال پیدا شده به مدّت یک سال واجب است. [۱۰]

←← مدت گرفتن دیه جنایت خطایی


دیۀ جنایت خطایی در مدّت سه سال از عاقله گرفته می‌شود. [۱۱]

← اجل قضایی


اجل قضایی، اجلی است که قاضی برای حضور طرف دعوا، احضار بیّنه و یا کفیل قرار می‌دهد.

← اجل توافقی


مهم‌ترین موارد اجل توافقی عبارت است از:

←← تعیین مدت تحویل کالا در بیع سلف


تعیین اجل تحویل کالا در این معامله- که قیمت کالا نقد پرداخت می‌گردد، ولی برای تحویل کالا اجلی قرار داده می‌شود- بر فروشنده و خریدار واجب است. [۱۲]

←← تعیین مدت بهای کالا در بیع نسیه


در این معامله نیز- که کالا نقد تحویل می‌شود، لیکن بهای آن دارای اجل است- تعیین اجل بر دو طرف واجب است. [۱۳]

←← مدت در ازدواج موقت


ذکر و تعیین اجل در عقد ازدواج موقّت شرط است. [۱۴]

←← وفا به اجل در عقد قرض


وفا کردن به اجل تعیین شده در عقد قرض، بنا بر قول مشهور، لازم نیست [۱۵] و هر زمان قرض مطالبه شود باید پرداخت شود.

←← مقید شدن عقد کفالت به مدت


اگر عقد کفالت به اجلی مقیّد باشد، مکفول‌ له پیش از اجل تعیین شده، حق ندارد از کفیل، احضار مکفول عنه را بخواهد. [۱۶]

←← تعیین مدت در عقد ضمان


عقد ضمان نیز همچون کفالت ممکن است دارای اجل باشد. در این صورت، ضامن پیش از اجل تعیین شده بازخواست نمی‌شود. [۱۷]

←← مقید شدن اجرت در عقد اجاره


اجرت در عقد اجاره گاه مقیّد به اجل است. در این صورت، اجیر پس از اجل تعیین شده، حق درخواست اجرت را دارد. [۱۸]

پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام ج۳، ص۱۴۷.    
۲. جواهر الکلام ج۳، ص۳۷۳.    
۳. جواهر الکلام ج۱۵، ص۹۷.    
۴. جواهر الکلام ج۲۱، ص۲۹۷.    
۵. جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۷۶.    
۶. جواهر الکلام ج۳۲، ص۲۵۴-۲۵۹.    
۷. جواهر الکلام ج۳۲، ص۲۱۱.    
۸. جواهر الکلام ج۳۳، ص۱۶۴-۱۶۶.    
۹. منهاج الصالحین (خویی) ج۲، ص۳۱۱.    
۱۰. جواهر الکلام ج۳۸، ص۳۵۹.    
۱۱. جواهر الکلام ج۴۳، ص۴۲۷.    
۱۲. جواهر الکلام ج۲۴، ص۲۹۹.    
۱۳. جواهر الکلام ج۲۳، ص۹۹.    
۱۴. جواهر الکلام ج۳۰، ص۱۷۲.    
۱۵. جواهر الکلام ج۲۵، ص۳۰.    
۱۶. جواهر الکلام ج۲۶، ص۱۸۸.    
۱۷. شرائع الاسلام ج۲، ص۳۵۶.    
۱۸. جواهر الکلام ج۲۷، ص۲۲۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۱، ص۲۷۱.    




جعبه‌ابزار