مقولات عرضی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مقولات عرضی، به‌معنای اجناس عالیه‌ای هستند که منتسب به موضوعات جوهری می‌باشند.


توضیح اصطلاح

[ویرایش]

اجناس عالیه را که محمول و منتسب به موضوعات جوهری هستند مقولات عرضی می‌گویند. مشهور فلاسفه از زمان ارسطو، عرض را به مقولات نه‌گانه تقسیم نموده و جواهر را تحت یک مقوله دانسته و در تقسیم عرض به نه قسم چنین گفته‌اند: عرض یا لذاته قبول قسمت می‌کند و آن "کم" است… یا نه، و آن هم یا لذاته اقتضای نسبت دارد یعنی مفهومش بالقیاس معقول می‌شود یا نه، قسم دوم که اقتضای نسبت ندارد "کیف" است و قسم اول بر هفت قسم است: این، متی، وضع، ملک، اضافه، ان یفعل و ان ینفعل.

اثبات عرض بودن مقولات نه‌گانه

[ویرایش]

بر عرض بودن مقولات نه‌گانه به طور کلی از دو طریق می‌توان استدلال کرد:
۱. نیازمندی و وابستگی هر یک از نه مقوله به موضوع و صدق تعریف عرض بر آن که شاهد عرض بودن آن است.
۲. بی نیازی جوهر از آن‌ها و بقای جوهر با تبدل و دگرگونی هر یک که دلیل جوهر نبودن آن است.
[۵] ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۲۹-۳۵.
[۷] مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۶۰-۷۱.
[۸] آیتى، محمد ابراهیم، مقولات و آرای مربوط به آن، ص۱۵۸-۱۶۱.
[۹] آیتى، محمد ابراهیم، مقولات و آرای مربوط به آن، ص۱۷۶-۱۷۹.
[۱۰] خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۲۵.


مستندات مقاله

[ویرایش]

در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است:

• خوانساری، محمد، منطق صوری.
• علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید.
• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.
• آیتى، محمد ابراهیم، مقولات و آرای مربوط به آن.
• فيّاض، محمّد اسحاق، محاضرات فی اصول الفقه.
• ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل.
• فخرالدين رازی، محمد بن عمر، المحصول فی علم اصول الفقه.
• خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.
• مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. علامه حلی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید، ص۲۵-۳۱.    
۲. مشکوةالدینی، عبدالمحسن، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ص۱۰۳.    
۳. فیّاض، محمد اسحاق، محاضرات فی اصول الفقه، ج۱، ص۶۶.    
۴. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۸-۵۳.    
۵. ابوالحسن سالاری، بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، ص۲۹-۳۵.
۶. فخرالدین رازی، محمد بن عمر، المحصول فی علم اصول الفقه، ج۵، ص۲۱۳.    
۷. مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد، ص۶۰-۷۱.
۸. آیتى، محمد ابراهیم، مقولات و آرای مربوط به آن، ص۱۵۸-۱۶۱.
۹. آیتى، محمد ابراهیم، مقولات و آرای مربوط به آن، ص۱۷۶-۱۷۹.
۱۰. خوانساری، محمد، منطق صوری، ص۱۲۵.


منبع

[ویرایش]
پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «مقولات عرضی»، تاریخ بازیابی۱۳۹۶/۴/۲۵.    


رده‌های این صفحه : اصطلاحات منطقی | مقولات عشر




جعبه ابزار