منطق المشرقیین‌ (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



«منطق المشرقیین»، نوشته شیخ الرئیس ، به زبان عربی و در مورد پاره‌ای از مباحث منطقی می‌باشد.


انگیزه نگارش

[ویرایش]

بو علی، در صدد بوده که در قبال یونانیان که غربی بوده‌اند، حکمت مردم مشرق زمین را تنظیم و تکمیل نماید؛ از این رو دست به تصنیف کتابی زد در حکمت؛ به معنای عامش (شامل منطق ، الهیات ، طبیعیات ، ریاضیات ، اخلاق و سیاست ) و در آن نقاط ضعف فلسفه یونانی و نقاط قوت فلسفه شرقی را بیان نمود. تاریخ تالیف این کتاب، حدودا بین سال‌های ۴۱۴ تا ۴۱۷ ق، بوده است.

ساختار کتاب

[ویرایش]

کتاب، در باره مباحث منطق است، ولی ناتمام می‌باشد، بر اساس تنظیمی که ابن سینا در این کتاب دارد، بحث‌های باب تصورات به اتمام رسیده و بحث‌های باب قضایا از ابتداء تا بحث تناقض ، ادامه یافته است.

گزارش محتوا

[ویرایش]

بو علی، پس از بیان انگیزه خویش از تالیف این کتاب و اهمیت آن، به شرح مطالب زیر می‌پردازد: ذکر علوم و تقسیم اولیه آنها به علومی که احکامشان موقت است و علومی که احکامشان همه گاهی است و تقسیم این دسته، به اصلی و فرعی و تقسیم علوم اصلی، به نظری و عملی و تقسیم هر کدام، به اقسامی؛ مقدمات تصور ؛
[۱] منطق المشرقيين، ابن سینا، ص۹.
لفظ مفرد و معنای مفرد؛
[۲] منطق المشرقيين، ابن سینا، ص۱۱.
کلی و جزیی؛ معنای حمل کردن چیزی بر چیزی و شرط آن؛ اقسام دلالت لفظ بر معنا؛ انواع دلالت محمول بر موضوع؛ انواع دلالت بر ماهیت؛ مقومات شی ء؛ لازمات شی ء؛ عوارض غیر لازمه؛ لاحق عام و خاص ؛ انواع ترکیب معنی‌هایی که در عموم و خصوص مختلفند؛ ترکیب حالات محمولات با یک دیگر؛ انواع تعریف؛ حد ؛ امتحان محمول؛ امتحان عام؛ امتحان ذاتی مقوم؛ امتحان عرضی ؛ امتحان جنس ؛ امتحان فصل ؛ امتحان خاصه مطلقه ؛ تعریف اسم و کلمه و ادات و قول؛ انواع قضایا؛ تحقیق موضوع در قضیه حملیه ؛ تحقیق محمول در قضیه حملیه؛ تحقیق اجزای قضیه حملیه؛ تحقیق ایجاب حملی؛ تحقیق سلب حملی؛ تحقیق کلی موجب در حملیات؛ تحقیق کلی سالب در حملیات؛ موجبه جزییه و سالبه جزییه ؛ زوایدی که به قضایا ملحق می‌شوند؛ تحقیق مقدمه مطلقه؛ تحقیق مقدمه ممکنه؛ تناقض ؛ نقیض مطلقه عامه‌ای که موجبه کلیه باشد؛ نقیض مطلقه لازمه‌ای که موجبه کلیه باشد و...

وضعیت کتاب

[ویرایش]

کتاب منطق المشرقیین، در سال ۱۲۸۹ ش، برابر با ۱۹۱۰ م، همراه با کتاب دیگری در منطق، به قلم شیخ الرئیس و به صورت نظم با نام «القصیدة المزدوجة»، در قاهره چاپ شده و بعدا توسط کتابخانه آیت الله العظمی نجفی مرعشی ، تجدید چاپ گردیده است. البته این کتاب، ناقص است و فقط شامل بحث‌های تصورات و بحث‌های قضایا تا بحث نقیض می‌باشد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. منطق المشرقيين، ابن سینا، ص۹.
۲. منطق المشرقيين، ابن سینا، ص۱۱.


منبع

[ویرایش]

نرم افزار حکیم بوعلی سینا، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.


رده‌های این صفحه : آثار ابن سینا | کتاب شناسی | کتب منطقی




جعبه ابزار