موصل الطلاب إلی قواعد الإعراب (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



«موصل الطلاب»، اثر شیخ خالد الازهری است.


معرفی اجمالی‌

[ویرایش]

«موصل الطلاب»، اثر شیخ خالد الازهری (متوفی ۹۰۵ ق)، شرح مزجی «الإعراب عن قواعد الإعراب» ابن هشام انصاری مصری (متوفی ۷۶۱ ق)، با تحقیق و تعلیق دکتر البدراوی زهران، کتابی پیرامون اعراب کلمات و جمل و قواعد مربوط به آن می‌باشد.

کتاب به زبان عربی بوده و اصل آن که در قرن هشتم تألیف گردیده، در اوایل قرن دهم هجری، شرح شده است.

ساختار

[ویرایش]

اصل کتاب دارای چهار باب بوده و مطالب اثر حاضر نیز پس از مقدمه مفصلی از محقق در چهار باب، تنظیم شده است.

شیوه شیخ الازهری در شرح آثار نحویان و استناد به منابع نحوی، مبتنی بر اختصار و ایجاز است، به‌گونه‌ای که برخی معتقدند این ایجاز، خود گاه مخل معنی و مایه ابهام شده است. ازاین‌رو برخی از منتقدان، وی را شارحی ناموفق دانسته و شروح او را سست و پرخلل شمرده‌اند. به‌علاوه در شناخت او از لغت و ادب عرب نیز تردید کرده‌اند.
[۱] دائرةالمعارف بزرگ اسلامى (چاپ دوم)، بجنوردى، سيد كاظم و همكاران (۱۳۷۷)، تهران: مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج۸، ص۷۸.


شرح مطالب، به‌صورت مزجی می‌باشد؛ به این صورت که شارح ابتدا قسمتی از مطلب مصنف را در داخل پرانتز آورده و سپس، به شرح آن پرداخته است، به‌گونه‌ای که مطالب به‌هم‌پیوسته و ممزوج می‌باشد.

گزارش محتوا

[ویرایش]


← مقدمه


در مقدمه، ابتدا خصوصیات و ویژگی‌های مکتب لغوی مصر بیان و سپس، ضمن ارائه شرح حال مختصری از نویسنده، شیوخ و تألیفات شیخ الازهری و همچنین ابن هشام، مطالب زیر عنوان گردیده است: ابنیه لغوی، جمله صغری، جمله کبری، کلمه، عبارت، تعریف جمله از دیدگاه «فرایز»، جمله موسعه، جملاتی که محلی از اعراب ندارند و جملاتی که دارای محلی از اعراب هستند و شبه جمله.
[۲] موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، مقدمه کتاب، ص۱.


← باب اول


باب اول، به شرح جمل و ذکر اقسام و احکام آن اختصاص یافته است. از جمله مباحث مطرح‌شده در این باب، عبارتند از: جمله اسمیه و فعلیه؛ جمله‌های وصفیه صغری و کبری.
[۳] موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۶۳.


← باب دوم


در باب دوم، به احکام مربوط به جار و مجرور، حکم معرفه و نکره و متعلق جار و مجرور و حذف آن در مواضع مختلف پرداخته شده است.
[۴] موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۶۵.


← باب سوم


در سومین باب، به تفسیر کلمات و عوامل مختلفی پرداخته شده که خواننده علم نحو و لغت عربی، به فهم و دانستن آن‌ها، احتیاج دارد.
[۵] موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۱۰۴.


← باب چهارم


آخرین باب، به اشتباهات رایج در لسان مردم و تصحیح و تبیین خطاهای مصطلح نحوی، اختصاص یافته است.

وضعیت کتاب‌

[ویرایش]

این اثر بارها در استانبول (۱۲۸۵ ق)، قاهره (۱۲۹۲، ۱۲۹۹ و ۱۳۲۵ ق) و عمان (۱۹۸۵ م، به کوشش عبدالکریم مجاهد و سعید عبدالهادی با حاشیه‌ای از ابوبکر شنوانی) به چاپ رسیده است.
[۶] دائرةالمعارف بزرگ اسلامى (چاپ دوم)، بجنوردى، سيد كاظم و همكاران (۱۳۷۷)، تهران: مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج۸، ص۷۸.


فهارس فنی شامل: فهرست آیات قرآنی‌ای که در کتاب ذکر شده (بر حسب ورود آن‌ها در ابواب کتاب)؛ فهرست احادیث نبوی (برحسب ورود در کتاب)؛ اقوال مأثوره؛ شواهد شعری (برحسب حروف الفبا به ترتیب حروف روی همراه با ذکر صفحه ورود در کتاب)؛ مصادر و منابع مورد استفاده محقق و فهرست محتویات، در انتهای کتاب آمده است.

پاورقی‌ها توسط محقق نوشته شده و در آن‌ها، علاوه بر ذکر منابع، توضیحات جامع و مفصلی پیرامون برخی از کلمات و عبارات متن داده شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. دائرةالمعارف بزرگ اسلامى (چاپ دوم)، بجنوردى، سيد كاظم و همكاران (۱۳۷۷)، تهران: مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج۸، ص۷۸.
۲. موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، مقدمه کتاب، ص۱.
۳. موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۶۳.
۴. موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۶۵.
۵. موصل الطلاب، شیخ خالد الازهری، متن کتاب، ص۱۰۴.
۶. دائرةالمعارف بزرگ اسلامى (چاپ دوم)، بجنوردى، سيد كاظم و همكاران (۱۳۷۷)، تهران: مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج۸، ص۷۸.


منبع

[ویرایش]

نرم‌افزار ادبيات عرب، مرکز تحقيقات کامپيوتری علوم اسلامی.



جعبه ابزار