موطأ مالك بن انس

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مؤلف: مالک بن انس


معرفی کتاب

[ویرایش]

او از میان صد هزار حدیث ده هزار روایت را انتخاب کرد و برای تنقیح روایات، پیوسته به آنها مراجعه می کرد و با محک قرآن و حدیث می سنجید تا آن که بالاخره شمار روایات به سه هزار روایت، تقلیل یافت.
از نگاه برخی از محقّقان اگر مالک فرصتی دیگر می یافت، در پی مراجعه مکرر همه روایات کتابش را حذف می کرد
[۱] اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰-۳۱۱.
.
مالک، پس از نگاشتن کتاب خود آن را بر فقها ی مدینه عرضه کرد و به خاطر کوشش زیادی که در تنقیح و پیراسته ساختن کتاب خود به عمل آورد، نام آن را موطّا گذاشت که به معنای کتاب منقّح و آماده است
[۲] راویان مشترک، ج ۲، ص ۷۷۷.
[۳] شرح زرقانی بر موطّا، ج ۱، ص ۱۲.

مالک خود گفته است:
پس از تألیف کتاب آن را بر هفتاد تن از فقها ی مدینه عرضه کردم و چون همگی در محتوای کتاب با من موافقت داشتند آن را موطّا (به معنای موافقت شده) نامیدم
[۴] مقدمه موطّا، ج ۱، ص ۴ .
[۵] الحدیث و المحدّثون، ص ۲۴۶.

کتاب موطّا، کهن ترین کتاب روایی تدوین یافته اهل سنت است که در سده دوم نگاشته شده و به دست ما رسیده است. ابوریه به نقل از ابهری آورده است که مالک در این کتاب ۱۷۲۰ روایت آورده که از آن میان ۶۰۰ حدیث مسند، ۲۲۲ حدیث مرسل، ۶۱۳ حدیث موقوف (= گفتار صحابه) و ۲۸۵ روایت گفتار تابعان (= مقطوع) است.
[۶] اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۱.
شمار روایات کنونی موطّا به مراتب بیش از این رقم است.

نسخه های کتب

[ویرایش]

با توجه به قدمت این کتاب و پدیده استنساخ، نسخه های موطّا دچار اختلاف شده است که شمار آن را تا سی نسخه گفته اند ت
[۷] اریخ عمومی حدیث، ص ۱۲۴.
برخی از دانشمندان ؛ هم چون دار قطنی و ابو الولید باجی، کتابی با عنوان اختلاف الموطّا نگاشتند.
بنا به نقل سیوطی که خود از شارحان موطّا است، مشهورترین نسخ موطّا چهارده نسخه است که از میان آنها معروف ترین نسخه ها، عبارتند از:
۱. نسخه یحیی بن یحیی
۲. نسخه محمد بن حسن شیبانی
۳. نسخه ابومصعب زهری
۴. نسخه ابن وهب
[۸] موطا مالک، ج ۱، ص ۱۰ ـ ۱۶.

و از میان آنها نسخه یحیی بن یحیی لیثی (م ۲۳۴) را صحیح ترین نسخه دانسته اند
[۹] موطا مالک، ج ۱، ص ۱۶.
.
کتاب موطّا به خاطر جایگاه علمی و فقهی مالک در میان اهل سنت ـ و نیز دقت مؤلّف در نگارش ـ از احترام ویژه ای برخوردار است. شافعی معتقد است: صحیح ترین کتاب ها در زمین پس از قرآن، موطّا مالک است
[۱۰] موطا مالک، ج ۱، ص ۴.
[۱۱] اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰.

. و دهلوی کتاب موطّا و صحیح بخاری و مسلم را در بالاترین سطح اعتبار می شناسد
[۱۲] اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰.
.

انگیزه تالیف کتاب

[ویرایش]

مالک کتاب موطّا را در پاسخ به درخواست منصور عباسی نگاشت. شافعی چنین نقل می کند:
منصور در سال ۱۴۸ هجری به مدینه آمد و مالک بن انس را طلبید و به او گفت: مردم در عراق دچار اختلاف شده اند از تو می خواهیم که کتابی برای مردم فراهم آوری تا باعث اجتماع و اتحاد مردم شود. مالک در پاسخ منصورـ خلیفه عباسی ـ اقدام به تدوین موطّا نمود
[۱۳] اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۳.
.

شروح کتاب

[ویرایش]

عالمان اهل سنت بر موطّا مالک شرح هایی نگاشته اند که از جمله آنها می توان به شروح ذیل اشاره کرد: دو شرح مطول و مختصر جلال الدین سیوطی بر موطّا به نام های:
۱. کشف المغطأ فی شرح الموطّا
۲. تنویر الحوالک فی شرح موطّأ مالک و شرح عبد الباقی زرقانی از عالمان مصری در سده یازدهم.
کتاب موطّا مالک به خاطرِ آوردن روایات مرسل، و نیز جانبداری از مکتب نقل گرایان در برابر مکتب عقل گرایان عراق و.... مورد نقد قرار گرفته است
[۱۴] علم حدیث، ص ۳۶.
. موطّا مالک دارای ۳۰۹۱ روایت و در دو جلد منتشر شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰-۳۱۱.
۲. راویان مشترک، ج ۲، ص ۷۷۷.
۳. شرح زرقانی بر موطّا، ج ۱، ص ۱۲.
۴. مقدمه موطّا، ج ۱، ص ۴ .
۵. الحدیث و المحدّثون، ص ۲۴۶.
۶. اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۱.
۷. اریخ عمومی حدیث، ص ۱۲۴.
۸. موطا مالک، ج ۱، ص ۱۰ ـ ۱۶.
۹. موطا مالک، ج ۱، ص ۱۶.
۱۰. موطا مالک، ج ۱، ص ۴.
۱۱. اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰.
۱۲. اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۰.
۱۳. اضواء علی السنه المحمدیه، ص ۳۱۳.
۱۴. علم حدیث، ص ۳۶.


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم    



جعبه ابزار