نهایة الوصول الی علم الأصول‌ (کتاب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



این کتاب « نهایة الوصول الی علم الاصول»، به زبان عربی، اثر علامه حلی است.


ساختار کتاب

[ویرایش]


کتاب، دارای ۱۳ مقصد به ترتیب ۷ و ۸ و ۲ و ۸ فصلی و ۴ و ۳ بابی و ۷ مبحثی و ۴ و ۷ و ۷ و ۷ و ۷ و ۴ فصلی است و در پنج جزء تنظیم شده است.

گزارش محتوای کتاب

[ویرایش]

علامه حلّی، در هر مقصدی از این کتاب، به بیان ماهیّت و تعریف موضوع بحث می‌پردازد تا محلّ بحث منقّح شود و احکام و مسائل آن را مورد بررسی قرار می‌دهد و اقوالِ گوناگون در مورد آن را با ذکر ادلّه هر کدام، بیان کرده و در صورت لزوم به ردّ آنها می‌پردازد و در آخر قول مختار را با ذکر براهین قاطع، بیان می‌کند.
کتاب، با خطبه و بیان نیاز انسان به تکالیف و ا حکام الهی و جایگاه اصول فقه در آن و بیان سبب تألیف کتاب و معرفی آن شروع می‌شود.
در مقصد اوّل، بیان مقدماتی، همچون تعریف و موضوع علم اصول را ضروری می‌داند و به تفصیل از آنها یاد می‌کند. وی، در باره حد علم و ظن و دلیل، حکم و تقسیم حکم، حسن و قبح افعال و اجزاء سخن می‌گوید.
[۱] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱، ص ۶۳.

مقصد دوّم: در باره لغات است و در آن، از مباحث وضع ، دلالت الفاظ، اسماء مشتق، الفاظ مترادف و مشترک، حقیقت و مجاز، تعارض احوال و تفسیر حروف، به تفصیل یاد شده است.
[۲] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱ ،ص ۱۴۵.

مقصد سوّم: در کیفیّت استدلال به خطاب الله تعالی است که دارای دو فصل است:فصل اوّل، در مباحث قرآنی و فصل دوّم، در احکام خطاب الهی است.
[۳] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱ ،ص۳۳۱.

مقصد چهارم: در امر و نهی و شامل هشت فصل است و در آن، مباحث صیغه امر و مادّه آن، مقتضیات صیغه، اقسام امر، احکام وجوب، احکام مامورٌبه ، احکام مأمور و مسائل نهی، به تفصیل مورد بررسی و تطبیق قرار گرفته است.
[۴] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱، ص ۳۵۷.

مقصد پنجم: در عموم و خصوص است که شامل چهار باب و یک خاتمه است. این مقصد، بیشترین حجم کتاب را به خود اختصاص داده است و در آن، مباحث عموم و خصوص، الفاظ عموم، تخصیص و انواع مخصّص، مطلق و مقیّد و بنای عام بر خاص بحث و بررسی شده است.
[۵] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۱۰۹.

مقصد ششم: در دیگر صفات دلالت است که خود شامل سه باب و هر باب چند فصل و مبحث می‌شود و در آن مباحث مجمل و مبیّن، ظاهر و مأول و منطوق و مفهوم مورد بررسی قرار گرفته است.
[۶] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۳۹۱.

مقصد هفتم: در افعال است که خود شامل چند مبحث از قبیل عصمت انبیاء، موافقت یا مخالفت با پیامبر، احکام فعل پیامبر( ص)، راهِ شناخت افعالِ حضرت و احکام تعارض اقوال و افعال می‌باشد.
[۷] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۵۲۵.

مقصد هشتم: در نسخ است و خود شامل چهار فصل و هر فصل شامل چند بحث است و در آن، مباحث حقیقت نسخ، جواز نسخ، احکام منسوخ و ناسخ بررسی شده است.
[۸] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۵۷۹.

مقصد نهم: در اجماع است که خود شامل هفت فصل و هر فصل شامل چند بحث است و در آن، مباحث ماهیّت و حجیّت اجماع، مواردی که خارج از اجماع شده، ولی در واقع داخل است و بالعکس، مدرک اجماع، احکام مجمعین، حکم ثابت شده توسّط اجماع و احکام اجماع به تفصیل مورد مباحثه و مناظره قرار می‌گیرد.
[۹] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۱۲۳.

مقصد دهم: در مورد خبر ( سنّت ) است که شامل هفت فصل و هر فصل شامل چند بحث از قبیل ماهیّت خبر، احکام متواتر ، اخبار معلوم الصدق، اخبار مقطوع الکذب، خبر واحد و شرایط راوی می‌باشد.
[۱۰] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۲۸۱.

مقصد یازدهم: در باره قیاس است که شامل هفت فصل و هر فصل شامل چند بحث و هر بحث شامل چند مطلب از قبیل ماهیت و ارکان و تقسیم قیاس، راه‌های تعلیل ، مبطلات علّت، مصحّحات تعلیل، احکام و ارکان قیاس و اعتراضات می‌باشد.
[۱۱] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۴۹۹.

مقصد دوازدهم: در مورد استدلال است که خود شامل هفت فصل و هر فصل شامل چند بحث از قبیل تلازم، استصحاب، استحسان، مصالح مرسله، شرایع سابقه، مذهب صحابی و استقراء و امثال آن می‌باشد.
[۱۲] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۴، ص ۳۵۷.

مقصد سیزدهم: در باره اجتهاد و تقلید و تعادل و تراجیح است و خود شامل چهار فصل و هر فصل حاوی چند بحث از قبیل اجتهاد و احکام آن، تقلید و شرایط آن، تراجیح و مرجّحات معتبر و غیر معتبر می‌باشد.
[۱۳] نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۵، ص ۱۶۵.

علاّمه، در مقام بیان اقوال و نظریات دیگر اصولیان شیعه و سنّی و ارباب مذاهب فقهی و کلامی، منصفانه تلاش می‌کند که بدون هیچ کمی یا افزونی آنها را نقل نماید. بیان رسا و رعایت ایجاز، در عین توجّه به بیان همه نظریات و ادلّه، تقسیم‌بندی‌های راه‌گشا و توضیحات لازم در برخی موارد از امتیازات تدوین و تألیف این کتاب است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱، ص ۶۳.
۲. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱ ،ص ۱۴۵.
۳. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱ ،ص۳۳۱.
۴. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۱، ص ۳۵۷.
۵. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۱۰۹.
۶. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۳۹۱.
۷. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۵۲۵.
۸. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۲، ص ۵۷۹.
۹. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۱۲۳.
۱۰. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۲۸۱.
۱۱. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۳، ص ۴۹۹.
۱۲. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۴، ص ۳۵۷.
۱۳. نهایة الوصول الی علم الأصول‌، علامه حلی، حسن بن یوسف‌، ناشر:موسسه الامام الصادق( ع)، قم‌، چاپ اول‌، ج۵، ص ۱۶۵.


منبع

[ویرایش]
نرم افزار جامع اصول فقه، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.






جعبه ابزار