همسرداری پیامبر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



برای آشنایی با شیوه صحیح همسرداری باید الگوی مناسبی داشت. از این جهت شیوه همسرداری پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) الگوی مناسبی برای این امر می‌باشد.


اخلاق قرآنی

[ویرایش]

در همین زمینه گروهی از اصحاب پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) گفتند: «چه خوب است کسی پیش پیامبر بفرستیم و از چگونگی رفتار ایشان در خانه سؤال کنیم و از او پیروی کنیم. از همین جهت پیش همه همسران ایشان فرستادند و فرستاده از همه آنان یک پاسخ آورد؛ اخلاق ایشان اخلاق قرآنی بود. شب‌ها نمازشب می‌خواند و روزها روزه می‌گرفت و افطار می‌کرد و با زنان خود گرد می‌آمد.»
قبل از پرداختن به ویژگی‌های رفتاری پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با همسران خود ابتدا به ازدواج‌های متعدد ایشان و علت آن پرداخته تا پاسخی به شبهات مطرح شده در این زمینه داده شود.

علت ازدواج‌های متعدد

[ویرایش]

ازدواج‌های پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به خاطر مسائل جنسی نبود زیرا:
۱- آن حضرت در اوج جوانی در سن بیست و پنج سالگی با حضرت خدیجه که چهل ساله بود، ازدواج کرد و تا سن پنجاه و سه سالگی به مدت بیست و هشت سال تا زمانی که حضرت خدیجه در قید حیات بود، ایشان ازدواج دیگری نداشت و ازدواج‌های مکرر ایشان بعد از رحلت همسرش در ده سال آخر عمر ایشان بود.
۲- ازدواج پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با زنان بیوه، دارای فرزند، مطلقه و یا سالمند بود و از میان ایشان تنها "عایشه" دختر بود.
۳- رسم قبیله‌ها در آن زمان حمایت از دامادها بود و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با برقراری روابط خانوادگی به دنبال پیشبرد اهداف والای خود بود.
۴- بعضی از ازدواجها برای شکستن سنت جاهلیت بود؛ از جمله ممنوع بودن ازدواج با همسر فرزندخوانده و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به فرمان خدا پس از طلاق زید از همسرش زینب را به عقد خود در آورد، تا سنت جاهلیت را بشکند.
[۲] قرائتی، محسن، سیره پیامبراکرم بانگاهی به قرآن کریم، ص۴۵ - ۴۶.

۵- در برخی موارد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برای اینکه برای زنی همسری پیدا نمی‌شد، او را به همسری خود در آورد، همچون "حفصه" دختر عمر که پس از مرگ شوهرش، "عمر" ابتدا از "ابوبکر" و بعد از "عثمان" خواست، او را به همسری خود در آورند؛ ولی آن دو نپذیرفتند؛ ولی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) پذیرفت.

ویژگیهای رفتاری پیامبر

[ویرایش]

در این مجال به پنج خصیصه کلی و شاخه‌های آنها، در مورد ویژگی‌های رفتاری آن حضرت با همسرانشان می‌پردازیم.

← عدالت


عدالت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در زمینه‌های مختلفی چون مهریه، نفقه، همنشینی، اعطای هدایا به همسران مطرح می‌شود.حضرت مهریه هر کدام از همسران خود را یکسان در نظر می‌گرفت. هر چند در برخی موارد استثناء داشت که آن هم به دلایل مختلف بود.

←← عدالت در مهریه


مهریه هر یک از همسران "جویریه"، "صفیه" و "ام‌حبیبه" چهارصد درهم. مهریه صفیه، آزادی‌اش از اسارت بوده؛ آزادی جویریه هم با پرداخت «مال‌الکتابه» توسط پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به عنوان مهریه وی بود. مهریه ام‌حبیبه هم چهارصد دینار بود که نجاشی آن را تعیین و پرداخت کرده بود.

←← عدالت در نفقه


از دیگر موارد عدالت پرداخت نفقه و هزینه زندگی بود. به عنوان نمونه پس از فتح خیبر به هر کدام از زنان صد وسق (هیجده تن) خرما و جو پرداخت و یا زمانی که برای ایشان یک طبق خرما هدیه آوردند. آن حضرت ابتدا مشتی از خرما را برای هر یک از همسران فرستاد و بعد خود نیز مشتی از آن خورد.

←← عدالت در همنشینی


در همنشینی با همسران رعایت عدالت می‌کرد. هر شب در اتاق یکی از همسران بود. حتی در مواقع بیماری نیز این تقسیم را رعایت می‌کرد. ایشان در سفرهای خود رعایت تساوی می‌نمود. قرعه می‌انداخت و یکی از همسران را با خود همراه می‌کرد.
[۲۵] ابن هشام حمیری، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۹۷.
"ام‌سلمه" می‌گوید: «در سفر حجة‌الوداع رسول‌خدا همسرانش را با خود همراه می‌کرد و در هر شبانه روز پیش یکی از آنان بود و به این وسیله می‌خواست که میان آنان عدالت برقرار نماید.»
در این زمینه گاهی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به سختی می‌افتاد، به همین جهت آیه تخییر نازل شد: «ترجی من تشاء منهن و توؤی الیک من تشاء و من ابتغیت ممن عزلت فلا جناح علیک....؛ هر یک از همسرانت را بخواهی می‌توانی به تاخیراندازی و هر کدام را بخواهی نزد خود جای دهی و هر گاه بعضی آنها را که برکنار ساخته‌ای بخواهی نزد خود جای دهی گناهی بر تو نیست...»
خداوند نیز پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را از این قید آزاد کرد؛ ولی با این حال پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) همچنان عدالت را در این زمینه رعایت کرد.

←← عدالت در اعطای هدایا


پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در زمینه اعطای هدایا به همسران خود نیز مساوات را رعایت می‌کرد. به عنوان نمونه ایشان برای پادشاه «حبشه» هدایایی فرستاد؛ اما با رسیدن خبر مرگ "نجاشی"، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) هدایا را به طور مساوی بین همسران تقسیم کرد.

← صبر در برابر ناسازگاری


اگر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از یکی از همسران خود ناسازگاری می‌دید، سریع خشم نمی‌گرفت. بلکه از راه‌های مختلف همچون ترک مراوده و صحبت نکردن موقت و... سعی می‌کرد، او را متوجه اشتباه خود کند.

←← مخالفت با تنبیه بدنی


ایشان با تنبیه بدنی همسران بسیار مخالف بود. زمانی بانویی نزد ایشان آمد، از همسرش به جهت تنبیه او شکوه کرد، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) سخت بر آشفت و فرمود: «شگفتا کسی از شما همسران خود را چون بردگان می‌زند و سپس بدون دلجویی با او مراوده می‌کند.»

←← صبر در برار حسادت


حس حسادت در برخی همسران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برخی ناسازگاریها را فراهم آورد. از آن جمله است، عایشه به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) که گفت: «دهانت بوی مغافیر می‌دهد، آیا مغافیر خورده‌ای؟» حضرت فرمود: «خیر نزد زینب شربت عسل خورده‌ام. عایشه با این سخن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را به سختی ‌انداخت و ایشان خوردن عسل را برخود حرام کرد.
که آیه نازل شد: «ای پیامبر چرا برای جلب رضایت همسرانت آنچه را خدا بر تو حلال کرده، حرام میکنی؟...»
البته شان نزول دیگری برای این آیه مطرح شد. در این حال پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) رازی را با حفصه در میان گذاشت و از او خواست در این مورد با کسی سخن نگوید؛ اما حصفه این راز را با عایشه در میان گذاشت و این افشا کردن راز و توبه نکردن، توطئه این دو زن علیه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود؛
[۳۹] قرائتی، محسن، سیره پیامبراکرم بانگاهی به قرآن کریم، ص۵۴.
اما رفتار پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با آنها به گونه‌ای بود که حتی حاضر نشد، تمام رازی که او افشا کرد، به رخ او بکشد و تنها به قسمتی از آن اشاره کرد. در حقیقت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با صبر و تحمل و با تغافل از بیان توطئه آنان بزرگواری خود را بیشتر نشان داد.
از دیگر نمونه‌های ناسازگاری، زمانی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در اتاق عایشه بود، حفصه غذایی برای ایشان آورد، عایشه کاسه غذا را شکست، رسول‌خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بدون هیچ خشمی یکی از کاسه‌های عایشه را به جای آن به او داد.

← احترام به روحیات همسران


از دیگر ویژگی‌های پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) احترام به روحیات همسران مناسب با شان هر یک بود.

←← کلمات محبت‌آمیز


وقتی با عایشه روبه‌رو می‌شد با گفتن یا "حمیرا"
[۴۲] ابن حنبل، احمد، مسند احمد، ج۶، ص۱۱۱.
به او محبت می‌کرد. در دیدار با "ام‌سلمه" و فرزندانش احوال آنان را می‌پرسید و با اسم خاصی آنها را صدا می‌زد.

←← دلجویی


در حجة‌الوداع وقتی شتر "صفیه" حرکت نکرد و او گریه می‌کرد، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با دست خود اشک او را پاک کرد و او را دلداری داد و دستور داد، قافله آنجا فرود آید.


←← پذیرش عذر


در قضیه گذشته وقتی به "زینب بنت جحش" فرمود: «آیا صفیه را بر شتر خود سوار می‌کنی؟» گفت: من زن یهودی تو را مهمان کنم؟ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ناراحت شد و مدتی از او دور شد؛ اما با پشیمانی زینب، ایشان هم با پذیرش عذر وی برای نشان دادن محبت خود اتاق او را مرتب کرد.

←← مهربان‌تر از پدر


در اختلافی که بین پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و حفصه رخ داد، ایشان فرمود: «آیا می‌خواهی داوری بین ما قضاوت کند؟» او پذیرفت. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به دنبال عمر فرستاد و عمر پس از شنیدن قضیه خواست، سیلی بر دختر خود زند که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) او را منع کرد و این نشان از آن دارد که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) مهربان‌تر از پدر به او بود و بدی‌های او را تحمل می‌کرد.

← اختیار در انتخاب


پس از پیروزی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در جنگها بعضی از همسران تقاضای مال کردند، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نپذیرفت و سخنان درشت آنان را نادیده گرفت. پس وحی آمد، «زنان خود را مخیر کن تا یکی از دو راه را انتخاب کند که هر کدام به ادامه همسری تو علاقمند است باید افزون‌طلبی را ترک کند... و هر که مال دنیا را بر تو ترجیح دهد، او را به نحو شایسته رها کن.»

← کمک به همسران


پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در خانه به همسران کمک می‌کرد، اتاق زینب را مرتب می‌کرد. لباسهایش را خود وارسی کرد؛ کفشش را اصلاح می‌کرد، با دست خود گوشت خرد می‌کرد.

روایات پیامبر در همسرداری و خانواده

[ویرایش]

«بهترین شما، بهترین کس برای همسر خویش است و من بهترین شما نسبت به همسر خویشم»
«از رحمت خدا به دور باد کسی که خانواده خود را ضایع کند و آنها را به حال خود واگذار نماید.»
«همواره جبرئیل مرا درباره زن سفارش نمود، تا جایی که گمان بردم شایسته نباشد آنها را طلاق داد؛ مگر زمانی که آشکارا کار زشتی از آنها سر زند»
«اگر مردی زن خود را بیازارد، هیچ عبادت و عمل نیکش پذیرفته نیست تا همسرش را خشنود نماید»
نشستن مرد کنار زن و فرزندش نزد خدا محبوب‌تر از اعتکاف در مسجد من است.»
«هر چه ایمان بنده بیشتر شود زن دوستی او افزون‌تر می‌شود.»
[۶۲] راوندی، فضل الله، النوادر، ص۱۱۴.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۷۳.    
۲. قرائتی، محسن، سیره پیامبراکرم بانگاهی به قرآن کریم، ص۴۵ - ۴۶.
۳. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۶۵.    
۴. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۴۶.    
۵. ابن عبد البر، یوسف‌ بن‌ عبدالله، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، ج۴، ص۱۸۴۵.    
۶. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۳۳.    
۷. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۴۲.    
۸. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۰۶.    
۹. ابن هشام حمیری، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۶۴۵.    
۱۰. مقدسی، مطهر بن طاهر، آفرینش و تاریخ، ج۵، ص۱۵.    
۱۱. ابن عبد البر، یوسف‌ بن‌ عبدالله، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، ج۴، ص۱۸۴۴.    
۱۲. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۱۱۵.    
۱۳. واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج۲، ص۶۹۳.    
۱۴. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۲۳.    
۱۵. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج۴، ص۲۲۷.    
۱۶. ذهبی، شمس الدین، تاریخ اسلام، ج۲، ص۴۲۷.    
۱۷. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۰۱.    
۱۸. خرگوشی نیشابوری، ابوسعید، شرف المصطفی، ج۴، ص۳۷۷.    
۱۹. صالحی، محمد بن یوسف، سبل الهدی، ج۷، ص۲۰۸.    
۲۰. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵.    
۲۱. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۱۰، ص۲۲۶.    
۲۲. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵.    
۲۳. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۱۵.    
۲۴. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵.    
۲۵. ابن هشام حمیری، عبدالملک، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۹۷.
۲۶. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۱۰، ص۲۳۱.    
۲۷. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۶۶.    
۲۸. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۱.    
۲۹. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۷۵.    
۳۰. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۱۷۰ - ۱۷۱.    
۳۱. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۱۲۰.    
۳۲. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۶۵.    
۳۳. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۸۵.    
۳۴. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۲۴ - ۴۲۵.    
۳۵. تحریم/سوره۶۶، آیه۱.    
۳۶. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۵۰.    
۳۷. صالحی، محمد بن یوسف، سبل الهدی، ج۱۱، ص۱۸۶.    
۳۸. مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۲۸۵.    
۳۹. قرائتی، محسن، سیره پیامبراکرم بانگاهی به قرآن کریم، ص۵۴.
۴۰. مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۲۸۵.    
۴۱. ابن حنبل، احمد، مسند احمد، ج۴۱، ص۳۰۸.    
۴۲. ابن حنبل، احمد، مسند احمد، ج۶، ص۱۱۱.
۴۳. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۷۲.    
۴۴. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۲۴۲.    
۴۵. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۱۷۰.    
۴۶. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۸۶ - ۸۷.    
۴۷. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۸۷.    
۴۸. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۱۷۱.    
۴۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۱۵۱.    
۵۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۱۵۱.    
۵۱. مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۳۰۰.    
۵۲. احزاب/سوره۳۳، آیه۲۸-۲۹.    
۵۳. ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابة، ج۶، ص۱۷۱.    
۵۴. مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۱۲۱.    
۵۵. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۷۵.    
۵۶. طباطبایی، سید محمدحسین، سنن النبی، ص۱۳۳.    
۵۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۱۷۱.    
۵۸. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۱۷۱.    
۵۹. صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۵۲.    
۶۰. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۱۶۳.    
۶۱. مغربی، قاضی نعمان، دعائم الاسلام، ج۲، ص۳۲۰.    
۶۲. راوندی، فضل الله، النوادر، ص۱۱۴.


منبع

[ویرایش]
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «همسرداری پیامبر»، تاریخ بازیابی۹۵/۹/۱۴.    






جعبه ابزار